Νέα δεδομένα στον ενεργειακό χάρτη της Αν. Μεσογείου δημιουργεί η ίδρυση του Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου (EMEC), μιας πρωτοβουλίας που φιλοδοξεί να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ κρατών, επιχειρήσεων και διεθνών οργανισμών σε μια περιοχή με αυξανόμενη γεωπολιτική και ενεργειακή σημασία.
Η υπογραφή της σχετικής διακήρυξης στις Ηνωμένες Πολιτείες από τους υπουργούς Ενέργειας των ΗΠΑ, της Ελλάδας και της Κύπρου, καθώς και τον πρέσβη του Ισραήλ στην Ουάσιγκτον, θεωρείται από κυβερνητικές πηγές ακόμα ένα βήμα προς τη θεσμική εδραίωση του σχήματος 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ), το οποίο τα τελευταία χρόνια αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα στον ενεργειακό σχεδιασμό της περιοχής.
Τα τέσσερα μηνύματα του νέου Κέντρου
Η δημιουργία του EMEC έρχεται να εξυπηρετήσει τέσσερις βασικούς στόχους. Ο πρώτος αφορά την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας σε μια περιοχή που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο γεωπολιτικών αναταράξεων. Η πρόσφατη αστάθεια στη Μέση Ανατολή ανέδειξε την ανάγκη για πιο ανθεκτικά ενεργειακά συστήματα και καλύτερο συντονισμό μεταξύ των χωρών της περιοχής.
Ο δεύτερος σχετίζεται με την επιτάχυνση των ενεργειακών υποδομών. Το νέο Κέντρο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα προώθησης επενδύσεων, διασυνοριακών έργων και νέων ενεργειακών διασυνδέσεων που θα ενισχύσουν την περιφερειακή ολοκλήρωση.
Η τρίτη διάσταση αφορά την οικονομία. Στόχος είναι η διευκόλυνση επενδύσεων, η βελτίωση της λειτουργίας των αγορών ενέργειας και η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν την ανάπτυξη προηγμένων ενεργειακών τεχνολογιών σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή.
Το τέταρτο μήνυμα είναι γεωπολιτικό. Η ενεργός στήριξη των ΗΠΑ και η διακομματική υποστήριξη που είχε λάβει ήδη από το 2019 η σχετική πρωτοβουλία στο αμερικανικό Κογκρέσο καταδεικνύουν ότι η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον την Ανατολική Μεσόγειο ως κρίσιμο πυλώνα της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Το νέο μοντέλο ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο
Η ίδρυση του Κέντρου δεν αποτελεί μεμονωμένη πρωτοβουλία. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα συνεργασιών που περιλαμβάνει το σχήμα 3+1, το East Mediterranean Gas Forum (EMGF), αλλά και μεγάλα έργα διασυνδέσεων που βρίσκονται υπό σχεδιασμό ή υλοποίηση.
Στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Ενεργειακού Φόρουμ του Atlantic Council, η ελληνική πλευρά ανέδειξε τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακής πύλης μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής. Στο επίκεντρο βρέθηκαν ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου (Vertical Gas Corridor), οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ και το ευρύτερο σχέδιο του οικονομικού διαδρόμου IMEC, που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην επανενεργοποίηση του EMGF, το οποίο συνεδρίασε στην Ουάσιγκτον σχεδόν τρία χρόνια μετά την τελευταία υπουργική συνάντηση.
Στη δεύτερη συνεδρίαση του σχήματος 3+1 στο Χιούστον, οι υπουργοί έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών και στην κυβερνοασφάλεια, αποφασίζοντας τη δημιουργία ειδικής ομάδας εργασίας (task force).
Κοινός παρονομαστής των τοποθετήσεων ήταν η ανάγκη αποτροπής της εργαλειοποίησης της ενέργειας ως μέσου πολιτικής πίεσης, με τη συνεργασία και το εμπόριο να προβάλλονται ως βασικοί πυλώνες σταθερότητας για την περιοχή.
Στην Αθήνα σήμερα στελέχη της Chevron
Την ίδια στιγμή, το ενδιαφέρον στρέφεται και στον τομέα των ερευνών υδρογονανθράκων. Στελέχη της Chevron βρίσκονται σήμερα στην Αθήνα για σειρά επαφών με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με βασικό αντικείμενο τον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων στις περιοχές όπου η αμερικανική εταιρεία έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται ζητήματα αδειοδοτήσεων, τεχνικών προδιαγραφών και χρονοδιαγραμμάτων που αφορούν το θαλάσσιο Block 10 στον Κυπαρισσιακό Κόλπο, αλλά και ευρύτερα το επενδυτικό αποτύπωμα της Chevron στην Ελλάδα.
Οι επαφές έρχονται σε συνέχεια των συναντήσεων που είχε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου στο Χιούστον με ανώτατα στελέχη τόσο της Chevron όσο και της ExxonMobil. Στις συνομιλίες εξετάστηκαν οι προοπτικές επιτάχυνσης των ερευνών σε περιοχές νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου, καθώς και ο σχεδιασμός για τις επόμενες ερευνητικές φάσεις.
Η παρουσία δύο από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς ομίλους παγκοσμίως στις συζητήσεις για την ελληνική αγορά αποτελεί ένδειξη ότι η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένου επενδυτικού ενδιαφέροντος. Και σε αυτό το νέο ενεργειακό τοπίο, η Ελλάδα επιδιώκει να κατοχυρώσει ρόλο περιφερειακού κόμβου, συνδέοντας τις εξελίξεις στους υδρογονάνθρακες με το ευρύτερο πλέγμα ενεργειακών διασυνδέσεων και διεθνών συνεργασιών που διαμορφώνεται στην περιοχή.
