Το ένστικτο των traders των διεθνών χρηματιστηρίων εμπορευμάτων σπάνια πέφτει έξω. Όσοι αναρωτιόντουσαν γιατί καθώς τα Στενά του Ορμούζ παρέμεναν κλειστά και η ροή πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ήταν πολύ μειωμένη σχετικά με την προ του πολέμου κατάσταση, εδώ και μερικές εβδομάδες η τιμή του αργού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές είχε πιο πολύ καθοδική παρά ανοδική τάση, έχουν πάρει την απάντησή τους. Μεγάλο μέρος των συναλλασσόμενων εκτιμούσε πως η επίτευξη συμφωνίας για οριστική παύση των εχθροπραξιών ήταν απλά θέμα χρόνου και πως η αντίστροφη μέτρηση για την επιστροφή στην ομαλότητα είχε ήδη ξεκινήσει. Παρά τα συνεχώς αντιφατικά μηνύματα από το μέτωπο των διαπραγματεύσεων, αυτοί έδειχναν ψύχραιμοι και τελικά μάλλον δικαιώθηκαν.
Η ανακοίνωση που ήρθε λίγο μετά τα μεσάνυχτα της Κυριακής προς Δευτέρα επιβεβαίωσε την ορθότητα αυτής της εκτίμησης και με το άκουσμά της οι τιμές των διαφόρων ποικιλιών αργού πετρελαίου σημείωσαν ισχυρή πτώση. Αργά χθες το απόγευμα, το συμβόλαιο του αμερικανικού αργού (West Texas Intermediate, WTI) κινείτο λίγο πάνω από τα 80 δολάρια/βαρέλι και αυτό του Brent κοντά στα 83 δολάρια/βαρέλι. Μία γρήγορη ματιά στο διάγραμμα των τιμών των δύο αυτών ποικιλιών για τους τελευταίους μήνες μας δείχνει πως έχουμε επιστρέψει στα επίπεδα του τέλους της πρώτης πολεμικής εβδομάδας. Και μάλιστα σε μία στιγμή που η ροή πετρελαίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου εξακολουθεί να είναι μειωμένη κατά αρκετά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και τα διεθνή αποθέματα που χρησιμοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση της έκτακτης κατάστασης που ο διεθνής οργανισμός ενέργειας είχε χαρακτηρίσει ως την μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία, έχουν αρχίσει να εξαντλούνται.
Αυτό σημαίνει πως οι αγορές δεν φοβούνται πλέον σχεδόν καθόλου και έχουν αρχίσει να προεξοφλούν την επιστροφή σε μία ομαλή διεθνή πετρελαϊκή αγορά. Το τι θα γίνει στην συνέχεια στην περίπτωση που η συμφωνία αυτή θα ολοκληρωθεί και τυπικά και θα τεθεί σε εφαρμογή προς το τέλος της εβδομάδας, δεν είναι πολύ δύσκολο να το φανταστούμε. Σύμφωνα με ό,τι γνωρίζουμε και μαθαίνουμε καθημερινά, η πτώση της τιμής του αργού πετρελαίου θα συνεχιστεί και λογικά δεν θα αργήσουμε να επιστρέψουμε στις τιμές που επικρατούσαν προς το τέλος του 2025, δηλαδή κοντά στα 70 δολάρια/βαρέλι για το Brent και κοντά στα 65 δολάρια/βαρέλι για το Brent. Όταν λέμε «δεν θα αργήσουμε» δεν εννοούμε βέβαια πως αυτό θα γίνει μέσα σε δύο εβδομάδες αλλά δεν θα είναι έκπληξη αν αυτό γίνει μέσα στο καλοκαίρι.
Γιατί το λέμε αυτό; Γιατί μέσα στις σχεδόν 110 μέρες που έχουν περάσει από την έναρξη του πολέμου μάθαμε κάποια ενδιαφέροντα πράγματα και διαπιστώσαμε άλλα τόσα, με την βοήθεια πάντα του ελληνικού και διεθνούς Τύπου και των διεθνών ειδικών. Παρά τις εκτιμήσεις του διεθνούς οργανισμού ενέργειας (ΙΕΑ) και του επικεφαλής της Φατίχ Μπιρόλ σχετικά με την επικινδυνότητα της κατάστασης αλλά και τις πολύ απαισιόδοξες απόψεις πολλών ειδικών σχετικά με την πιθανή άνοδο των τιμών σε περίπτωση κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, εκ του αποτελέσματος είναι φανερό πως οι φόβοι τους ήταν υπερβολικοί. Αυτό είχε φανεί ξεκάθαρα εδώ και εβδομάδες με την αδυναμία του αργού πετρελαίου να κινηθεί πάνω από τα 100 δολάρια/βαρέλι ακόμα και στο άκουσμα κακών ειδήσεων. Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο τουν Javier Blas του Bloomberg από την προηγούμενη Πέμπτη 11 Ιουνίου παρέθεσε αρκετά στοιχεία που εξηγούν την αποτυχία των πολύ απαισιόδοξων προβλέψεων που, πρέπει να σημειώσουμε, είχε ασπαστεί εν μέρει και ο ίδιος ο Blas τις πρώτες ημέρες του πολέμου.
Εν συντομία, μπορούμε να πούμε πως διάφορες παραδοχές που φαίνονταν λογικές τελικά δεν ήταν και τόσο σωστές, με αποτέλεσμα οι προβλέψεις να αποτύχουν. Πολύ σημαντικός ήταν ο ρόλος της Κίνας, η οποία μείωσε σημαντικά την κατανάλωση πετρελαίου και κατ’ επέκταση τις εισαγωγές της από τον Περσικό Κόλπο, εφαρμόζοντας έναν συνδυασμό μέτρων και αξιοποιώντας τα τεράστια αποθέματα της, την αυξημένη δική της παραγωγή και την δυνατότητά της να χρησιμοποιήσει εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Μείωση της ζήτησης είχαμε και λόγω της απόφασης πολλών κρατών να προχωρήσουν σε μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, ιδίως σε χώρες της Ασίας που επλήγησαν άμεσα από την διακοπή της ροής πετρελαίου. Εκ των πραγμάτων, φάνηκε πως η κίνηση από τον Περσικό Κόλπο κρατήθηκε πιο ψηλά από το αναμενόμενο, και λόγω των δύο αγωγών πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ που δούλεψαν στο φουλ και λόγω των διελεύσεων πλοίων που γινόταν εν κρυπτώ και οι οποίες φαίνεται πως τις τελευταίες εβδομάδες έφθαναν στα περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Ένας άλλος παράγων που μάλλον είχε υποεκτιμηθεί ήταν και το ότι η διεθνής αγορά βρισκόταν ήδη σε κατάσταση υπερπροσφοράς, κάτι που έκανε πιο εύκολη την αντιμετώπιση της κατάστασης σε συνδυασμό με την συντονισμένη γενναία απελευθέρωση αποθεμάτων από πλήθος χωρών. Κάτι άλλο που βοήθησε είναι το γεγονός πως τα σύγχρονα διυλιστήρια μπορούν πιο εύκολα από παλαιότερα να χρησιμοποιήσουν άλλες ποικιλίες αργού πετρελαίου για την παραγωγή των προϊόντων διύλισης, κάτι που τα κάνει πολύ πιο ευέλικτα στην περίπτωση απώλειας κάποιων προμηθευτών τους. Πολύ μεγάλη βοήθεια ήρθε και από την Αμερική, καθώς η παραγωγή από τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Βραζιλία και την Γουιάνα βρίσκεται σε επίπεδα ρεκόρ και μπόρεσε να καλύψει ένα μέρος των χαμένων αραβικών βαρελιών. Σύμφωνα με τον Blas, ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων εξηγεί σε σημαντικό βαθμό την αδυναμία του πετρελαίου να κινηθεί πιο ανοδικά, ενώ κακό δεν έκαναν και οι συνεχείς προειδοποιήσεις του Αμερικανού προέδρου για επικείμενη επίτευξη συμφωνίας, καθώς κρατούσαν σε συνεχή εγρήγορση τους traders.
Όλα τα παραπάνω δεν ερμηνεύουν μόνο την συμπεριφορά της αγοράς πετρελαίου κατά την διάρκεια του πολέμου αλλά μας δίνουν και μία σαφή εικόνα για το τι πρέπει να περιμένουμε από εδώ και πέρα. Εφόσον η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν επικυρωθεί μέσα στην εβδομάδα και αρχίσει η σταδιακή επαναφορά των Στενών του Ορμούζ στην προηγούμενη κατάσταση, σε όλους τους παραπάνω παράγοντες που δεν άφησαν την τιμή του πετρελαίου να ξεφύγει θα προστεθούν και άλλοι. Μπορεί να μην επιστρέψουμε σε μία μέρα στην προπολεμική κατάσταση, καθώς δεν ξέρουμε πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την επαναλειτουργία των ενεργειακών εγκαταστάσεων, αλλά πρέπει να έχουμε υπόψη μας πως από το τέλος του Μαρτίου που σταμάτησαν τα σοβαρά πλήγματα εναντίον τους, οι επισκευές είναι πολύ πιθανόν να έχουν προχωρήσει σημαντικά και η διαδικασία επαναλειτουργίας τους να είναι μόνο θέμα ημερών ή λίγων εβδομάδων.
Όπως επισήμανε προ ημερών ο Javier Blas, οι εγκαταστάσεις αυτές μάλλον βρίσκονται για εβδομάδες σε διαδικασία προθέρμανσης και όχι παγώματος. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε πως μέσα σε αυτό το διάστημα είχαμε και μια πολύ σημαντική εξέλιξη που είναι σχεδόν βέβαιο πως θα συντελέσει στην σημαντική αύξηση της προσφοράς πετρελαίου. Αναφερόμαστε στην αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ και στην απόφασή τους να αξιοποιήσουν στο έπακρο την παραγωγική τους δυναμικότητα. Μιλώντας για προσφορά, είναι βέβαιο πως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Βραζιλία, η Γουιάνα αλλά και η Βενεζουέλα που σιωπηλά επανέρχεται στην διεθνή πετρελαϊκή αγορά δεν πρόκειται να αφήσουν εύκολα τους πελάτες που απέκτησαν κατά την διάρκεια της πολεμικής περιπέτειας. Ούτε πρέπει να θεωρήσουμε πως οι χώρες της Ασίας που πήραν μέτρα για τον περιορισμό της κατανάλωσης θα βιαστούν να τα αποσύρουν.
Με αυτά στον νου μας, υποθέτουμε πως η πιο εύκολη πορεία για τις τιμές του αργού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές θα είναι η καθοδική, με την προϋπόθεση προφανώς πως δεν θα έχουμε επιστροφή στις πολεμικές επιχειρήσεις στην Μέση Ανατολή. Το πόσο γρήγορα θα υποχωρήσουν προς τις τιμές του τέλους του 2025 δεν είναι εύκολο να το πούμε, είναι όμως κάτι που λογικά δεν θα αργήσει πάρα πολύ να γίνει.
