Η άρση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Τουρκίας, η οποία αναφέρθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ πριν τη συνάντηση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν είναι μία εύκολη και μονοσήμαντη διαδικασία και απαιτεί μία συγκεκριμένη θεσμική ακολουθία στις ΗΠΑ.
Πρόκειται για κυρώσεις που επιβλήθηκαν λόγω της αγοράς των ρωσικών πυραύλων S-400 και το σύνολο της υπόθεσης αφορά δύο χωριστά επίπεδα. Τις κυρώσεις CAATSA και τους περιορισμούς που συνδέονται με την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Οι κυρώσεις επιβλήθηκαν το 2020 κατά της τουρκικής SSB και συγκεκριμένων αξιωματούχων της λόγω της αγοράς του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα.
Τι απαιτείται για την άρση
Για την άρση των κυρώσεων CAATSA απαιτείται προεδρική πιστοποίηση προς τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου που να αναφέρει ότι η κυβέρνηση της Τουρκίας και κάθε πρόσωπο που ενεργεί για λογαριασμό της, δεν κατέχουν πλέον το σύστημα S-400 ή διάδοχο σύστημα. Η ίδια διάταξη πρέπει να προβλέπει ακόμη ότι κανένα σύστημα S-400 ή διάδοχο σύστημα δεν λειτουργεί ή συντηρείται εντός Τουρκίας από Ρώσους υπηκόους ή από πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό της ρωσικής κυβέρνησης ή του ρωσικού αμυντικού τομέα.
Απαιτείται επίσης ο Πρόεδρος των ΗΠΑ να έχει λάβει αξιόπιστες διαβεβαιώσεις από την Τουρκία ότι η Άγκυρα δεν θα επιδιώξει εκ νέου την απόκτηση των S-400 ή διαδόχου συστήματος μέσω δραστηριότητας που θα υπαγόταν σε κυρώσεις CAATSA.
Η διαδικασία στο Κογκρέσο
Η άρση δεν γίνεται αποκλειστικά με δημόσια δήλωση του Προέδρου καθώς χρειάζεται επίσημη κοινοποίηση προς τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου. Οι επιτροπές που προβλέπονται είναι η Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων και η Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας, καθώς και η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων και η Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Μετά την αποστολή της πιστοποίησης, η αμερικανική κυβέρνηση έχει τη θεσμική βάση για να τερματίσει την εφαρμογή των κυρώσεων έναντι των προσώπων και φορέων που είχαν υπαχθεί στο σχετικό καθεστώς.
Το χωριστό σκέλος των F-35
Η άρση των κυρώσεων CAATSA δεν σημαίνει αυτομάτως επιστροφή της Τουρκίας στα F-35. Για τα F-35 υπάρχει χωριστός περιορισμός στον αμερικανικό αμυντικό νόμο του 2020. Ο νόμος απαγορεύει τη μεταφορά F-35, εξοπλισμού υποστήριξης, ανταλλακτικών, τεχνικών δεδομένων και υλικής υποστήριξης προς την Τουρκία. Προβλέπει επίσης απαγόρευση κατασκευής εγκατάστασης αποθήκευσης F-35 στην Τουρκία.
Για να αρθεί αυτός ο περιορισμός, απαιτείται κοινή πιστοποίηση του υπουργού Πολέμου και του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ προς τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου. Η πιστοποίηση πρέπει να αναφέρει ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400 ή άλλο σχετικό εξοπλισμό, υλικά ή προσωπικό που συνδέεται με το σύστημα.
Η ίδια πιστοποίηση πρέπει να περιλαμβάνει αξιόπιστες διαβεβαιώσεις ότι η Τουρκία δεν θα αποδεχθεί στο μέλλον παράδοση τέτοιου συστήματος. Πρέπει επίσης να βεβαιώνει ότι, μετά τις 31 Ιουλίου 2019, η Άγκυρα δεν αγόρασε ή δεν παρέλαβε άλλο ρωσικό αμυντικό εξοπλισμό που θα αύξανε τον κίνδυνο για τις δυνατότητες των F-35 και των συναφών συστημάτων. Ακόμη και μετά την πιστοποίηση για τα F-35, η άρση του περιορισμού δεν είναι άμεση από τη στιγμή που ο νόμος προβλέπει περίοδο αναμονής 90 ημερών από την ημερομηνία κατάθεσης της πιστοποίησης στο Κογκρέσο.
Σε τυπικό επίπεδο λοιπόν, η διαδικασία έχει την εξής σειρά:
Πρώτον, πρέπει να υπάρξει κατάσταση που επιτρέπει στην αμερικανική κυβέρνηση να πιστοποιήσει ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400 ή διάδοχο σύστημα. Δεύτερον, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ αποστέλλει πιστοποίηση στο Κογκρέσο για την άρση των κυρώσεων CAATSA. Τρίτον, τα αρμόδια αμερικανικά υπουργεία προχωρούν στις αναγκαίες πράξεις για τον τερματισμό ή την τροποποίηση των κυρώσεων. Τέταρτον, εφόσον τεθεί θέμα F-35, οι υπουργοί Άμυνας και Εξωτερικών αποστέλλουν χωριστή πιστοποίηση στο Κογκρέσο. Πέμπτον, παρέρχεται η προβλεπόμενη περίοδος των 90 ημερών για το σκέλος των F-35.
