Εκατοντάδες άνθρωποι διαδήλωσαν την Τετάρτη στην πόλη Ντέρνα της ανατολικής Λιβύης, εκτονώνοντας την οργή τους κατά των αρχών και απαιτώντας να αποδοθούν ευθύνες, μία εβδομάδα μετά την πλημμύρα που σκότωσε χιλιάδες κατοίκους και κατέστρεψε ολόκληρες γειτονιές. Απαιτούν ωστόσο και να μπει τέλος στον εμφύλιο σπαραγμό που έχει διαλύσει κάθε έννοια κράτους.
Οι διαδηλωτές έβαλαν στο στόχαστρο αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, Αγκουίλα Σάλεχ, κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης έξω από το τζαμί Σαχάμπα. Ορισμένοι κάθισαν στην οροφή του μπροστά από τον χρυσό τρούλο του, ορόσημο της Ντέρνα.
Libyans protest against authorities in flood-hit Derna https://t.co/DzaIv3AWmh
— ST Foreign Desk (@STForeignDesk) September 18, 2023
«Αγκίλα δεν σε θέλουμε! Όλοι οι Λίβυοι είναι αδέλφια!», φώναζαν οι διαδηλωτές, ζητώντας εθνική ενότητα σε μια χώρα που έχει μείνει πολιτικά κατακερματισμένη από μια δεκαετία και πλέον συγκρούσεων και χάους.
Η διαμαρτυρία της Δευτέρας σηματοδοτεί την πρώτη μεγάλη διαδήλωση μετά την πλημμύρα, η οποία σάρωσε τη Ντέρνα όταν δύο φράγματα στους λόφους έξω από την πόλη απέτυχαν κατά τη διάρκεια μιας ισχυρής καταιγίδας να συγκρατήσουν την καταστροφική ορμή του νερού.
مظاهرات درنة الآن … السيل القادم على كل الاجيام السيادية والسياسية في ليبيا pic.twitter.com/4iWjSiC1MC
— Noura Eljerbi | نورا الجربي (@noura_eljerbi) September 18, 2023
Ο Σαΐντ Μανσούρ, ένας φοιτητής που συμμετέχει στη διαμαρτυρία, δήλωσε ότι επιθυμεί επείγουσα έρευνα για την κατάρρευση των φραγμάτων, η οποία «μας έκανε να χάσουμε χιλιάδες αγαπημένους μας ανθρώπους».
Ο Τάχα Μιφτάχ, 39 ετών, δήλωσε ότι η διαμαρτυρία ήταν ένα μήνυμα ότι «οι κυβερνήσεις απέτυχαν να διαχειριστούν την κρίση», λέγοντας ότι το κοινοβούλιο ευθύνεται ιδιαίτερα.
Ζήτησε διεθνή έρευνα για την καταστροφή και «ανοικοδόμηση υπό διεθνή εποπτεία».
Ο πλήρης αριθμός των νεκρών δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί, ενώ χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται. Οι αξιωματούχοι έχουν δώσει πολύ διαφορετικούς αριθμούς νεκρών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επιβεβαιώσει 3.922 θανάτους.
Ο Σάλεχ προσπάθησε την περασμένη εβδομάδα να αποπροσανατολίσει τις αρχές, περιγράφοντας την πλημμύρα ως «πρωτοφανή φυσική καταστροφή" και λέγοντας ότι ο κόσμος δεν πρέπει να εστιάζει στο τι θα μπορούσε ή έπρεπε να είχε γίνει.
Όμως οι σχολιαστές επέστησαν την προσοχή στις προειδοποιήσεις που είχαν δοθεί εκ των προτέρων, συμπεριλαμβανομένης μιας ακαδημαϊκής εργασίας που δημοσιεύθηκε πέρυσι από έναν υδρολόγο και περιέγραφε την ευπάθεια της πόλης στις πλημμύρες και την επείγουσα ανάγκη συντήρησης των φραγμάτων που την προστάτευαν.
Σύμφωνα με πολιτικούς και αναλυτές, λόγω του χάους που επικρατεί στη Λιβύη τα τελευταία χρόνια πέρασε σε δεύτερη μοίρα η συντήρηση των ζωτικών υποδομών, όπως ήταν τα φράγματα της Ντέρνα, τα οποία κατέρρευσαν και πλημμύρισαν την πόλη στις 10 Σεπτεμβρίου.
Μετά την ανατροπή του Μουάμαρ Καντάφι το 2011 η Λιβύη κυβερνάται επί της ουσίας από δύο αντίπαλες κυβερνήσεις: μία στην Τρίπολη (αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ) υπό τον πρωθυπουργό Αμπντελχαμίντ Ντμπεϊμπά και μία στην ανατολή, όπου εδρεύει το κοινοβούλιο, υπό την ηγεσία του ισχυρού στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ. Οι δυνάμεις του Χάφταρ κατέλαβαν το 2018 την Ντέρνα, που τότε ήταν προπύργιο ακραίων ισλαμιστών.
Καταλύτης για πολιτικές εξελίξεις;
Μπορεί αυτή η καταστροφή να ανατρέψει τα πολιτικά δεδομένα; Κάποιοι αναλυτές τολμούν να αρθρώνουν την σκέψη ότι μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά.
«Δεν μπορούμε παρά να ελπίζουμε ότι η έκταση αυτής της τραγωδίας θα αποτελέσει καταλύτη για μια πιο λειτουργική σχέση μεταξύ των δύο περιοχών και της διεθνούς κοινότητας. Υπήρξαν δειλά σημάδια ότι αυτό μπορεί να συμβεί.» εκτιμά η Ντίνα Ρεζκ, λέκτορας στην Ιστορία της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Reading.
Όπως διαπιστώνει, «οι δύο κυβερνήσεις έχουν επιδείξει προθυμία συνεργασίας τις τελευταίες ημέρες και η κυβέρνηση Dbeibah στην Τρίπολη έστειλε μια πτήση με ιατρικές προμήθειες και προσωπικό στην περιοχή της καταστροφής. Παρά το ιστορικό επίπεδο εχθρότητας μεταξύ Ανατολής και Δύσης, υπήρξαν προηγούμενα όπου οι αντίπαλοι αναγκάστηκαν να συνεργαστούν για κοινά συμφέροντα.»
«Νωρίτερα φέτος, οι αντίπαλες διοικήσεις συμφώνησαν να σχηματίσουν μια επιτροπή για τη διαχείριση της διανομής των εσόδων από το πετρέλαιο, τα οποία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της λιβυκής οικονομίας. Η διεθνής βοήθεια αρχίζει να φτάνει στη ζώνη καταστροφής. Αν και η διεθνής κοινότητα δεν αναγνωρίζει επίσημα το καθεστώς υπό την ηγεσία του Χαφτάρ, αναπόφευκτα θα είναι ο πρωταγωνιστής στη διαχείριση και τον μετριασμό των επιπτώσεων αυτής της κρίσης. Οι χώρες που θέλουν να βοηθήσουν τους Λίβυους πολίτες που έχουν πληγεί περισσότερο θα πρέπει να συνεργαστούν με την ηγεσία που υποστηρίζεται από τον Χαφτάρ. Ελπίζεται ότι αυτή η διεθνής δέσμευση θα μπορούσε έτσι να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διευκόλυνση της προσέγγισης μεταξύ των δύο τμημάτων της χώρας.».
Και καταλήγει:
«Και οι δύο κυβερνήσεις της Λιβύης ζήτησαν τη διεξαγωγή έρευνας για την καταστροφή. Ο πρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου,Μοχάμεντ αλ Μενφί, που εδρεύει στο Τομπρούκ, δήλωσε ότι η έρευνα θα πρέπει "να θέσει προ των ευθυνών τους όλους όσοι έκαναν λάθος ή αμέλησαν απέχοντας ή προβαίνοντας σε ενέργειες που είχαν ως αποτέλεσμα την κατάρρευση των φραγμάτων της πόλης". Ο γενικός εισαγγελέας της Λιβύης, Αλ-Σιντίκ Αλ-Σουρ, ο οποίος εδρεύει στην Τρίπολη αλλά επισήμως έχει δικαιοδοσία σε ολόκληρη τη χώρα, ζήτησε να διεξαχθεί έρευνα σχετικά με τους ισχυρισμούς ότι οι τοπικοί αξιωματούχοι επέβαλαν απαγόρευση κυκλοφορίας τη νύχτα που έπληξε η καταιγίδα Ντάνιελ. Πριν όμως καταλογιστούν ευθύνες, η επιχείρηση διάσωσης πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα και για τις δύο κυβερνήσεις, οι οποίες θα πρέπει να υιοθετήσουν μια προληπτική, ρεαλιστική και με αρχές στάση συνεργασίας προς το συμφέρον ολόκληρης της χώρας. Όσο τραβηγμένο και αν φαίνεται αυτό, θα μπορούσε να αποτελέσει μια πολύτιμη διδακτική εμπειρία και για τις δύο πλευρές.»
