Στις πιο διάσημες φωτογραφίες της σταλινικής περιόδου, συμβαίνει κάτι σχεδόν μεταφυσικό αλλά εξόχως φρικιαστικό. Στην πρώτη εκδοχή τους, ο Στάλιν στέκεται πλάι σε συντρόφους, συνεργάτες και πρωτοπαλίκαρα της επανάστασης. Στη δεύτερη εκδοχή, λίγα χρόνια αργότερα, κάποιοι από αυτούς έχουν εξαφανιστεί. Οι φωτογραφίες είχαν εντέχνως ρετουσαριστεί, σαν οι απόντες να μην είχαν ποτέ υπάρξει εκεί, δίπλα στον ηγέτη. Ο Σταλινικός μηχανισμός τους είχε εκτελέσει κι ύστερα τα εργαστήρια φρόντισαν να τους διαγράψουν και από τις εικόνες. Ο Τρότσκι, ο Γιεζόφ, ο Ζινόβιεφ και τόσοι άλλοι έπαψαν να υπάρχουν όχι μόνο πολιτικά αλλά και φωτογραφικά.
Δεν πιστεύω ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Συχνά όμως κάνει ομοιοκαταληξίες. Στη νέα πολιτική κίνηση του Αλέξη Τσίπρα δεν έχουμε φωτογραφικό ρετούς. Έχουμε βιογραφικό ρετούς. Πρόσωπα με πολυετή κομματική διαδρομή πρωτίστως στον ΣΥΡΙΖΑ, πρώην υπουργοί, βουλευτές, στελέχη, κομματικοί αξιωματούχοι και επαγγελματίες της πολιτικής, παρουσιάζονται ξαφνικά ως απλοί γιατροί, δικηγόροι, πανεπιστημιακοί, μηχανικοί ή άνθρωποι της κοινωνίας των πολιτών. Η πολιτική τους διαδρομή διαγράφεται, μεταφέρεται εκτός κάδρου.
Έτσι, ο πρώην υπουργός εμφανίζεται ως οικονομολόγος. Ο πρώην βουλευτής ως δικηγόρος. Ο πρώην κομματικός παράγοντας ως πανεπιστημιακός. Σαν να πρόκειται για ανθρώπους που μόλις κατέβηκαν από κάποιον ουδέτερο πλανήτη της κοινωνίας των πολιτών και όχι από τα υπουργικά συμβούλια, τα κομματικά όργανα και τις εσωκομματικές ίντριγκες της τελευταίας δεκαετίας.
Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι την ιδέα συνέλαβε και επέβαλε ο ίδιος ο Τσίπρας. Έτσι κι αλλιώς αυτός είναι ο Big Boss εκεί μέσα. Αποτελεί άλλωστε φωτοτυπία της Τσιπρικής αντίληψης για την ΕΛΑΣ. Ότι το νέο κόμμα, από την κορυφή ως τα νύχια του, είναι προϊόν πολιτικής παρθενογένεσης. Δεν σέρνει καμιά προϊστορία, δεν κουβαλά κανένα βαρίδι, δεν έχει παρελθόν για το οποίο πρέπει να απολογηθεί ή να περηφανευτεί. Είναι tabula rasa, άγραφος πίνακας.
Ακόμα και ο αρχηγός υπάγεται σ’ αυτόν τον κανόνα, απλώς εκείνος (και μόνο εκείνος) το πέτυχε μέσω του rebranding, το οποίο (ω του θαύματος) αφαίρεσε κάθε σκιά της προσωπικής του ιστορίας, άφησε όμως ανέπαφη την πολύτιμη πείρα του προς μελλοντική αξιοποίηση. Τι πιο φυσιολογικό λοιπόν, τα βιογραφικά των στελεχών να υπακούουν σ’ αυτή την λογική; Ειδικά όταν πρόκειται για πρώην στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ και την Νέας Αριστεράς, των οποίων η πολιτική προϋπηρεσία λογίζεται (από τον ίδιο τον πρώην αρχηγό τους) ως βάρος που πρέπει να κρυφτεί και όχι ως παράσημο που πρέπει να προβληθεί.
Υπάρχει όμως μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στο σταλινικό φωτογραφικό ρετούς και στο ΕΛΑΣίτικο βιογραφικό ρετούς. Οι άνθρωποι που εξαφανίζονταν από τις φωτογραφίες του Στάλιν, δεν είχαν κανένα λόγο στο ζήτημα. Ήταν ήδη νεκροί. Οι σημερινοί «ρετουσαρισμένοι» είναι ολοζώντανοι. Βλέπουν την πολιτική τους διαδρομή να σβήνεται εντελώς ή υποχωρεί στο υποσέλιδο, βλέπουν δεκαετίες κομματικής δράσης να εξατμίζονται πίσω από έναν ουδέτερο επαγγελματικό τίτλο. Και το αποδέχονται χωρίς την παραμικρή αντίρρηση, χωρίς ίχνος αμηχανίας και ντροπής.
Αυτό κατά την γνώμη μου είναι το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της υπόθεσης. Ότι πίσω από κείνον που διέταξε το ρετούς των άλλων, στοιχίζονται πρόθυμα τόσοι πολλοί που δέχθηκαν να ρετουσαριστούν. Ενώ παριστάνουν τους περήφανους αριστερούς, και επαίρονται (στις παρέες, όχι στα βιογραφικά τους) ότι είναι εγγόνια της «δρακογενιάς» που προτιμούσε να μένει στην εξορία παρά να κάνει δήλωση μετάνοιας.
Τελικά η πολιτική δεν είναι μόνο οι ηγέτες που ξαναγράφουν τις λεζάντες. Είναι και οι πρόθυμοι κομπάρσοι που ποζάρουν χαμογελώντας μπροστά στον φακό, ελπίζοντας ότι κανείς δεν θα θυμάται ότι πόζαραν χαμογελαστοί στην αρχική φωτογραφία.
