Με το βλέμμα στραμμένο περισσότερο στην επόμενη μέρα της Συνόδου του ΝΑΤΟ και πέρα από τη συνηθισμένη διπλωματική φωτογραφία των Συνόδων, η Αθήνα αποτιμά την παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Άγκυρα ως μια ευκαιρία επανατοποθέτησης της ελληνικής επιχειρηματολογίας μέσα στη Συμμαχία. Στο κυβερνητικό επιτελείο κρατούν κυρίως δύο σημεία, την ανάδειξη του τουρκικού casus belli ως ζητήματος που αφορά τη συμμαχική συνοχή και τη διατήρηση θεσμικής απόστασης από τη συζήτηση για τα F-35 της Τουρκίας. Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι οι ευαισθησίες όλων των κρατών μελών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, ειδικά όταν η Ελλάδα απειλείται με πόλεμο από την Τουρκία σε περίπτωση άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το μήνυμα πίσω από το casus belli
Σύμφωνα με διπλωματικούς κύκλους, η αναφορά του πρωθυπουργού στο casus belli ήταν προσπάθεια να τεθεί το ζήτημα σε διαφορετικό επίπεδο. Η Αθήνα επιδιώκει να δείξει ότι η απειλή πολέμου δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί μια αμυντική Συμμαχία. Η ελληνική θέση, όπως έχει καταστεί σαφές πριν την άφιξη Μητσοτάκη στην Άγκυρα, δεν ζητά από το ΝΑΤΟ να λύσει τα ελληνοτουρκικά καθώς δεν ανήκει στον ρόλο του. Θέτει, όμως, ένα ερώτημα, το πώς συμβιβάζεται η συμμαχική σχέση με μια επίσημη απειλή πολέμου ενός μέλους της Συμμαχίας απέναντι σε άλλο.
Πανεπιστημιακοί κύκλοι που παρακολουθούν τα ελληνοτουρκικά εκτιμούν ότι αυτό είναι το ουσιαστικό βάρος της ελληνικής παρέμβασης. Η Αθήνα μεταφέρει στο ΝΑΤΟ το επιχείρημα ότι η καλή γειτονία, η αποτροπή και η συμμαχική αξιοπιστία δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται επιλεκτικά.
Τα F-35 και η θεσμική γραμμή της Αθήνας
Το δεύτερο σημείο αφορά τα τουρκικά F-35. Η Αθήνα αποφεύγει να εμφανιστεί ως χώρα που ζητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες να μπλοκάρουν την Τουρκία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε ότι δεν είναι δουλειά της Ελλάδας να υποδείξει στις ΗΠΑ σε ποιον θα πουλήσουν αμυντικά συστήματα, όπως και η Ελλάδα δεν δέχεται υποδείξεις για τις δικές της αμυντικές επιλογές. Με τη διατύπωση αυτή, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η κυβέρνηση επιχειρεί να αποφύγει την εικόνα μιας χώρας που κινείται αμυντικά ή φοβικά απέναντι στην Τουρκία. Η Αθήνα κρατά το θέμα στα θεσμικά του όρια και μιλά ως κράτος-μέλος της Συμμαχίας που υπενθυμίζει ότι οι αποφάσεις για προηγμένα οπλικά συστήματα έχουν πολιτικές, νομικές και στρατηγικές συνέπειες. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναφορά στα νομικά εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν για την Τουρκία λόγω των ρωσικών S-400. Ο πρωθυπουργός υπενθύμισε ότι η απομάκρυνση της Άγκυρας από το πρόγραμμα των F-35 συνδέθηκε με την αγορά του ρωσικού συστήματος.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Το τρίτο στοιχείο που κρατά η Αθήνα είναι η ευρωπαϊκή διάσταση της άμυνας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε ότι στηρίζει την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, όχι ως ανταγωνισμό προς τις ΗΠΑ, αλλά ως ισχυρό ευρωπαϊκό πυλώνα εντός του ΝΑΤΟ. Πίσω από αυτή τη θέση βρίσκεται και η ελληνική επιφύλαξη απέναντι στην προσπάθεια της Τουρκίας να επανέλθει σε δυτικά και ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα. Διπλωματικοί κύκλοι σημειώνουν ότι η Αθήνα δεν αρνείται τη σημασία της Τουρκίας για το ΝΑΤΟ. Θέλει, όμως, να διαχωριστεί η νατοϊκή ιδιότητα της Άγκυρας από τη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά εργαλεία άμυνας που αφορούν την ΕΕ και τα κράτη μέλη της. Με άλλα λόγια, η ελληνική γραμμή είναι ότι οι σχέσεις τρίτων χωρών με την ευρωπαϊκή άμυνα δεν πρέπει να αγνοούν τη συμπεριφορά τους απέναντι σε κράτη μέλη της Ένωσης.
Η ισορροπία με την Άγκυρα
Η Αθήνα, όπως φάνηκε από τις δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη, δεν θέλει να ακυρώσει το κλίμα των ανοιχτών διαύλων με την Τουρκία. Κυβερνητικές πηγές επιμένουν ότι ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί, ακόμη και αν δεν υπάρχει προοπτική άμεσης επίλυσης της βασικής ελληνοτουρκικής διαφοράς για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Το μήνυμα, όμως, είναι ότι η αποκλιμάκωση δεν πρέπει να οδηγήσει σε σιωπή απέναντι στα δύσκολα ζητήματα. Το casus belli παραμένει για την Αθήνα μια θεσμική εκκρεμότητα που δεν ταιριάζει με το κλίμα καλής γειτονίας. Ο πρωθυπουργός το χαρακτήρισε «ιστορική ανορθογραφία» και κάλεσε την Τουρκία να το αφήσει πίσω.
Τι κρατά τελικά η Αθήνα
Το συμπέρασμα διπλωματικών και πανεπιστημιακών κύκλων είναι ότι η Αθήνα κρατά από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ τρία βασικά στοιχεία.
Πρώτον, ότι η Ελλάδα εμφανίζεται ως συνεπής και αξιόπιστος σύμμαχος σε μια περίοδο κατά την οποία η άμυνα επιστρέφει στο κέντρο της δυτικής πολιτικής. Δεύτερον, ότι το casus belli επανήλθε στο προσκήνιο με τρόπο που ξεπερνά το στενό ελληνοτουρκικό πλαίσιο και αγγίζει τη λογική της συμμαχικής συνοχής. Τρίτον, ότι τα τουρκικά F-35 δεν αντιμετωπίζονται από την Αθήνα ως απλό εξοπλιστικό θέμα, αλλά ως ζήτημα κανόνων, θεσμικών προϋποθέσεων και στρατηγικής ισορροπίας. Η ελληνική γραμμή μετά τη Σύνοδο είναι γραμμή θεσμικής πίεσης. Χαμηλοί τόνοι, ανοιχτοί δίαυλοι, αλλά και σταθερή υπενθύμιση ότι η εξομάλυνση δεν χτίζεται πάνω σε απειλές πολέμου.
