Ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο (το οποίο όμως δεν είναι και τόσο αυτονόητο στην Ελλάδα). Η σύνοδος του ΝΑΤΟ δεν έγινε για την αναβάθμιση της Τουρκίας, ούτε για τα F-35 ούτε για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αντικείμενο της συνόδου ήταν οι σχέσεις της Αμερικής με την Ευρώπη. Οι σχέσεις αυτές είχαν διαταραχθεί για δύο λόγους. Ο πρώτος ήταν η Γροιλανδία. Η εξαιρετικά επιθετική ρητορική του Τραμπ για την απόκτηση της Δανίας δεν είχε αποξενώσει μόνον την πιο πιστή σύμμαχο της Αμερικής, τη Δανία, αλλά και πολλά ευρωπαϊκά κράτη.
Ο δεύτερος λόγος ήταν η στάση των Ευρωπαίων κατά τον πόλεμο στον Κόλπο. Ο Αμερικανός πρόεδρος ήταν χολωμένος διότι τα ευρωπαϊκά κράτη αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στρατιωτικά στις επιχειρήσεις. Επιπλέον, κάποια από αυτά δεν επέτρεψαν τη χρήση στρατιωτικών βάσεων που βρίσκονται στο έδαφός τους. Τα πυρά δέχονταν κυρίως η Ισπανία και η Ιταλία.
Τον ρόλο του γεφυροποιού ανέλαβε πριν τη σύνοδο ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Θεωρείται πως είναι ο μοναδικός Ευρωπαίος που μπορεί να κατευνάσει τον Αμερικανό πρόεδρο. Προσπάθησε να αποτρέψει την ανοιχτή ρήξη μεταξύ Αμερικής και Ευρωπαίων συμμάχων. Παραμέρισε τον πόλεμο του Κόλπου και έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην αύξηση των αμυντικών δαπανών πιέζοντας τα κράτη μέλη να παρουσιάσουν «σαφή, συγκεκριμένα και αξιόπιστα σχέδια» για τον τρόπο που θα επιτευχθεί το όριο του 5% του ΑΕΠ στις δαπάνες, που ζητά εδώ και χρόνια ο Αμερικανός πρόεδρος. Η μεγαλύτερη στρατιωτική συνεισφορά των Ευρωπαίων, θα σήμαινε περισσότερα συμβόλαια με τις αμερικανικές πολεμικές βιομηχανίες. Έτσι η σύνοδος θα εξέπεμπε μήνυμα ενότητας των συμμάχων.
Φρούδες ελπίδες! Παρ’ ότι επιβεβαιώθηκε ότι τα κράτη μέλη θα αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες και θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία, η σύνοδος δεν πήγε καλά. Ο Αμερικανός πρόεδρος «καταχέρισε» τους «απείθαρχους» συμμάχους και κυρίως την Ισπανία. Επιπλέον, ζήτησε εκ νέου τη Γροιλανδία με το απλό επιχείρημα πώς η Αμερική χρειάζεται περισσότερο αυτή την περιοχή από την Δανία.
Στην Ελλάδα ασχοληθήκαμε περισσότερο με αυτά που έγιναν στο περιθώριο της συνόδου και αφορούσαν πρωτίστως στην Τουρκία. Το μεγάλος κέρδος της Άγκυρας ήταν πως κατάφερε να διώξει από πάνω της την εικόνα του απείθαρχου συμμάχου. Πριν τρία χρόνια ήταν η μοναδική χώρα του ΝΑΤΟ που δεν επέβαλε κυρώσεις στη Ρωσία και εμπόδιζε την είσοδο Σουηδίας και Φινλανδίας στη συμμαχία. Η διεξαγωγή της συνόδου του ΝΑΤΟ στο έδαφός της συμβόλιζε πανηγυρικά την επιστροφή του ασώτου υιού στην πατρική οικία.
Οι περισσότεροι σύμμαχοι είπαν έναν καλό λόγο για την Τουρκία. Στον διεθνή τύπο γράφτηκαν άρθρα που εξηγούσαν τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας την οποία περιέγραφαν ως τον απαραίτητο σύμμαχο. Μας είπαν ότι η άμυνα στην Ευρώπη δεν μπορεί να οργανωθεί χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας. Παράλληλα, η ηγεσία της ΕΕ μετέβη στην Άγκυρα «ξεχνώντας» να θέσει βασικά κάποια ζητήματα αρχών από την φυλάκιση των πολιτικών αντιπάλων του Ερντογάν μέχρι τη συμπεριφορά της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο εις βάρος της Κύπρου και της Ελλάδας.
Ο Ερντογάν χόρτασε από καλά λόγια. Δεν πέτυχε, όμως, κάποιον από τους δύο στόχους του: (α) να αναγνωριστεί ο στρατηγικός ρόλος που κατέχει η Τουρκία ενώνοντας το ΝΑΤΟ με τη Μέση Ανατολή, την ανατολική Μεσόγειο και τον Καύκασο και (β) να υπάρξει ρητή αναφορά ότι η απειλή για το ΝΑΤΟ δεν προέρχεται μόνον από τη Ρωσία αλλά και από την αστάθεια στη Μέση Ανατολή (όπου είναι και η μόνη νατοϊκή χώρα που έχει σύνορα).
Απέμεινε το θέμα των αεροσκαφών F-35. Ο Ερντογάν έχει αποδείξει επανειλημμένως ότι την κρίσιμη στιγμή χύνει την γεμάτη με γάλα καρδάρα. Το 2010 η Τουρκία αναγνωριζόταν ως μία περιφερειακή δύναμη με ήπια ισχύ που ξεπερνούσε τα όρια της επικράτειάς της. Τότε ήλθε σε σύγκρουση με το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα. Το ίδιο έκανε και το 2019. Η Τουρκία όχι μόνο θα αγόραζε 100 αεροσκάφη F-35 αλλά ήταν και συμπαραγωγός χώρα. Ο Ερντογάν όμως θέλησε να αγοράσει τους ρωσικούς πυραύλους S-400. Η συνύπαρξη του τελειότερου αμερικανικού αεροσκάφους με το καλύτερο ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα ήταν απλώς αδιανόητη. Έκτοτε προσπαθεί να διορθώσει αυτό το κολοσσιαίο λάθος.
Ο Αμερικανός πρόεδρος του έδωσε υποσχέσεις. Για την ακρίβεια ήταν η τέταρτη φορά μέσα σε ενάμιση χρόνο που ο Τραμπ υποσχέθηκε ότι η Τουρκία θα παραλάβει τα F-35. Για να μπορέσει να γίνει κάτι τέτοιο, όμως, θα πρέπει να σταλεί προς το Κογκρέσο μία επιστολή από τα υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας (Πολέμου) της Αμερικής που θα πιστοποιεί ότι οι ρωσικοί πύραυλοι έχουν φύγει οριστικά από το τουρκικό έδαφος και δεν υπάρχουν ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα στη χώρα. Επομένως, όσο καιρό είναι οι ρωσικοί πύραυλοι στην Τουρκία η επιστολή δεν μπορεί να δοθεί.
Η έμφαση πλέον δίνεται στην πώληση των ρωσικών πυραύλων σε κάποια τρίτη χώρα. Προαπαιτούμενο για την οποιαδήποτε μεταβίβαση προηγμένων οπλικών συστημάτων όπως οι πύραυλοι S-400 είναι η σύμφωνη γνώμη της παραγωγού χώρας δηλαδή της Ρωσίας που θεωρείται από το ΝΑΤΟ ως εχθρός. Για ποιο λόγο η Μόσχα να θελήσει να διευκολύνει το ΝΑΤΟ σε μια τόσο σοβαρή εσωτερική διαμάχη; Για ποιο λόγο να συμφωνήσει στη δημιουργία μιας ενιαίας αντιαεροπορικής νατοϊκής ζώνης από τη Φινλανδία μέχρι τα ανατολικά σύνορα της Τουρκίας η οποία θα φυλάσσεται από το τελειότερο πολεμικό αεροσκάφος που υπάρχει σήμερα στον κόσμο; Για να τα κάνει όλα αυτά, θα πρέπει το αντάλλαγμα να είναι εξαιρετικά ισχυρό. Θα μάθουμε τις επόμενες εβδομάδες.
* Ο Άγγελος Συρίγος είναι Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής-Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βουλευτής ΝΔ στην Α΄ Αθηνών. Το βιβλίο του «50 Ερωτήματα και Απαντήσεις για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
