«Πανικός», «κατάρρευση», «ξεπούλημα», «μπαράζ πωλήσεων», «αίμα στο ταμπλό» και άλλες εξίσου δραματικές εκφράσεις στόλισαν τους τίτλους των επενδυτικών sites - και όχι μόνο - ανεβάζοντας εκ νέου την αδρεναλίνη στο ταμπλό. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, όλα δείχνουν ότι κινούμαστε εντός του γνώριμου πλαισίου αντίδρασης της ελληνικής αγοράς σε περιόδους αυξημένου γεωπολιτικού ρίσκου.
Το «εγχειρίδιο οδηγιών» εφαρμόστηκε κατά γράμμα: πολλά τηλεφωνήματα αγωνίας, βιαστικές πωλήσεις πανικού και επενδυτές σε σύγχυση. Η αντανάκλαση στο ταμπλό - ιδίως στην πτώση - έχει έντονα στοιχεία αυτοαναφορικότητας. Πουλάς επειδή υπάρχει πανικός· και ο πανικός γεννά νέες πωλήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους τροφοδοτούν ακόμη μεγαλύτερο πανικό. Ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος, όπου η προσδοκία της πτώσης γίνεται η ίδια αιτία της πτώσης.
Την ίδια ώρα, οι αντιφάσεις δεν έλειψαν. Το χρηματιστήριο του Ισραήλ - μια ανάσα από τα γεγονότα - κατέγραψε άνοδο 4,6%. Η Τράπεζα Κύπρου υποχώρησε κατά 3%, ενώ οι ελληνικές τράπεζες σημείωσαν απώλειες που έφτασαν έως και το 7%. Όπως φαίνεται, η αγορά λειτούργησε με τις «εργοστασιακές της ρυθμίσεις»: υπερβολή στην αρχική αντίδραση, γενικευμένες ρευστοποιήσεις και - όπως συνηθίζεται - οι τράπεζες πρώτες στην πτώση λόγω των αυξημένων Beta που προδίδουν ίσως και μια μέτρια ποιότητα επενδυτών.
Στο πρώτο κύμα πωλήσεων δεν υπάρχουν εξαιρέσεις - και αυτό αποτελεί ένα ακόμη γνώριμο χαρακτηριστικό του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Η αρχική αντίδραση είναι συνήθως οριζόντια και αδιαφοροποίητη: η ρευστοποίηση προηγείται της ανάλυσης. Σταδιακά, όμως, οι υπερβολές εξομαλύνονται.
Οι συμμετέχοντες αρχίζουν να αναθεωρούν τη στάση τους, διαχωρίζοντας τις επιχειρήσεις που επηρεάζονται ουσιαστικά από τις γεωπολιτικές αβεβαιότητες από εκείνες που δεν έχουν καμία - άμεση ή έμμεση - έκθεση στις εξελίξεις. Τότε η αγορά περνά από την παρορμητική αντίδραση στην επιλεκτική αποτίμηση, και οι τιμές αρχίζουν να αντανακλούν περισσότερο τα θεμελιώδη και λιγότερο τον φόβο. Πάμε να δούμε, λοιπόν, με τη μορφή τριών συν μίας ερωτήσεων ποια θα πρέπει να είναι η προσέγγιση στο εξής:
Έχει καταστραφεί ή υποστεί σοβαρές ζημιές η υποδομή της χώρας στην οποία επενδύετε; (λιμάνια, σιδηρόδρομοι, δίκτυα επικοινωνιών κ.λπ.)
Αν όχι, προχωρήστε στην επόμενη ερώτηση.
Αν ναι, αυτό είναι κακό νέο για την εθνική οικονομία. Η ανάπτυξη του ΑΕΠ και των εταιρικών κερδών θα πληγεί σημαντικά. Οι εταιρείες που διαχειρίζονται τις κατεστραμμένες υποδομές θα υποχωρήσουν και η ανάκαμψη θα είναι αργή. Μην ξεχνάτε όμως τις ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές εταιρείες που θα κληθούν να καλύψουν ζημιές. Παράλληλα, δημιουργούνται ευκαιρίες σε εταιρείες που θα αναλάβουν την αποκατάσταση και ανοικοδόμηση (κατασκευές, τηλεπικοινωνίες, τεχνολογικός εξοπλισμός). Συνολικά, έχει νόημα η στροφή σε αμυντικούς κλάδους όπως η υγεία και τα βασικά καταναλωτικά αγαθά.
Υπάρχει μόνιμη (άνω του ενός έτους) επίδραση στον πληθωρισμό και τις πληθωριστικές προσδοκίες; (π.χ. σοβαρή διαταραχή στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου/αερίου ή μεγάλης κλίμακας πολεμικές δαπάνες).
Αν όχι, προχωρήστε.
Αν ναι, επενδύστε σε εταιρείες που ωφελούνται από τον υψηλότερο πληθωρισμό ή παράγουν αγαθά σε έλλειψη: πετρέλαιο & φυσικό αέριο, αμυντικές βιομηχανίες, χρυσό. Αποφύγετε εταιρείες με χαμηλά περιθώρια κέρδους και υψηλή ευαισθησία στο κόστος εισαγωγών. Προτιμήστε εταιρείες με χαμηλό δανεισμό και σταθερά κέρδη (φαρμακευτικά, κοινής ωφέλειας, καπνοβιομηχανίες, βασικές υπηρεσίες επικοινωνίας). Σημειώστε ακόμα ότι όλες οι μετοχές δεν προσφέρουν καλή προστασία από πληθωρισμό άνω του ~4%, καθώς οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να μετακυλίσουν γρήγορα το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές.
Υπάρχει μόνιμη επίδραση στα πραγματικά επιτόκια;
Αν όχι, προχωρήστε.
Αν ναι, αντιμετωπίζετε μόνιμη αύξηση του κόστους κεφαλαίου και επιβράδυνση της ζήτησης. Πιθανή μια bear market. Γίνετε αμυντικοί και αποφύγετε εταιρείες με υψηλό δανεισμό που πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί σύντομα.
Απαντήσατε «όχι» και στις τρεις προηγούμενες ερωτήσεις;
Αν όχι, επιστρέψτε πίσω.
Αν ναι, αγοράστε ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία. Το σοκ επηρεάζει μόνο το risk premium και όχι τα θεμελιώδη μεγέθη. Η αγορά θα ξαναβρεί το δρόμο της στην πρώτη ευκαιρία.
