Το μέρος της εμπορικής συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις ΗΠΑ που συνήφθη πέρσι και αφορά την κατάργηση των εισαγωγικών δασμών σε πολλά αμερικανικά προϊόντα, θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιουλίου, σύμφωνα με επίσημη κανονιστική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ΕΕ ανέφερε ότι ο παρών κανονισμός θα ισχύει από την 1η Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029, ωστόσο είναι πιθανή μια πιθανή παράταση. «Όπου κρίνεται σκόπιμο, η Επιτροπή θα υποβάλει, μαζί με τη συνολική αξιολόγηση, νομοθετική πρόταση για την παράταση της περιόδου εφαρμογής του παρόντος κανονισμού», προστίθεται στην κανονιστική ανακοίνωση.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η ΕΕ συμφώνησε να καταργήσει τους εισαγωγικούς δασμούς σε βιομηχανικά προϊόντα των ΗΠΑ και να παρέχει προτιμησιακή πρόσβαση στα αμερικανικά γεωργικά προϊόντα. Θα επεκτείνει επίσης τις αφορολόγητες εισαγωγές αστακού από τις ΗΠΑ, μια «μίνι-συμφωνία» που είχε επιτευχθεί με τον Τραμπ κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του ως προέδρου.
Η νομοθεσία της ΕΕ λήγει στο τέλος του 2029 και περιλαμβάνει πολλαπλά μέτρα προστασίας που θα επιτρέπουν στην ΕΕ να αναστείλει τις παραχωρήσεις σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβιάσουν τους όρους της εμπορικής συμφωνίας.
Ειδικότερα:
Μηδενισμός δασμών σε βιομηχανικά προϊόντα
Μηδενίζονται οι τελωνειακοί δασμοί του κοινού δασμολογίου για ευρύτατη γκάμα αμερικανικών εισαγωγών, από αγροτικά προϊόντα (πατάτες, λαχανικά, εσπεριδοειδή, ξηρούς καρπούς) έως ολόκληρα κεφάλαια της Συνδυασμένης Ονοματολογίας που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο της μεταποιητικής βιομηχανίας, όπως τα χημικά, τα φαρμακευτικά, τα πλαστικά, τα υφάσματα, τα μέταλλα, τα μηχανήματα, τα οχήματα, η αεροναυπηγική ή τα όργανα ακριβείας. Πρόκειται, ουσιαστικά, για την υλοποίηση της δέσμευσης της ΕΕ να καταργήσει τους δασμούς σε όλα τα βιομηχανικά εμπορεύματα αμερικανικής προέλευσης.
Μερική αναστολή δασμών σε ευαίσθητα γεωργικά προϊόντα
Για ντομάτες, αγγούρια, αγκινάρες, εσπεριδοειδή και χυμούς σταφυλιών αναστέλλεται μόνο το κατ’ αξίαν στοιχείο του δασμού, ενώ διατηρείται το ειδικό δασμολογικό στοιχείο που ενεργοποιείται όταν η τιμή εισαγωγής είναι χαμηλότερη της τιμής εισόδου. Πρόκειται για ασπίδα προστασίας για τους Ευρωπαίους παραγωγούς από πρακτικές ντάμπινγκ.
Δασμολογικές ποσοστώσεις
Ανοίγουν είκοσι ξεχωριστές δασμολογικές ποσοστώσεις με μηδενικό ή μειωμένο εντός ποσόστωσης συντελεστή, για προϊόντα που κρίθηκαν στρατηγικής σημασίας για τις διατλαντικές αξιακές αλυσίδες. Δηλαδή, για το χοιρινό κρέας (25.000 τόνοι), το κρέας βίσωνα (3.000 τόνοι), τα γαλακτοκομικά και τα τυριά (από 10.000 τόνους κάθε κατηγορία), οι ξηροί καρποί (500.000 τόνοι), το σογιέλαιο (400.000 τόνοι), αλλά και τα θαλασσινά, όπως ο μπακαλιάρος Αλάσκας, ο σολομός και οι γαρίδες, καθώς και προϊόντα όπως η σκόνη κακάο, ο καφές και διάφορα παρασκευάσματα ζαχαροπλαστικής. Οι ποσοστώσεις θα ανανεώνονται σε δωδεκάμηνες περιόδους με αφετηρία την 1η Ιουλίου 2026.
Η ασφαλιστική δικλείδα και το ζήτημα χάλυβα-αλουμινίου
Ο νέος Κανονισμός αφήσει στην Επιτροπή σημαντικά περιθώρια ελιγμών. Το άρθρο 3 την εξουσιοδοτεί να αναστείλει εν όλω ή εν μέρει την εφαρμογή των άρθρων 1 και 2 αν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν την κοινή δήλωση, με ρητή αναφορά στο σενάριο όπου η λήξη ή αντικατάσταση του προσωρινού δασμού του άρθρου 122 του αμερικανικού εμπορικού νόμου του 1974 (που επιβλήθηκε με προεδρικό διάταγμα στις 20 Φεβρουαρίου 2026) θίξει τη δασμολογική μεταχείριση που ίσχυε έως τις 24 Φεβρουαρίου 2026.
Ξεχωριστή πρόβλεψη αφορά χάλυβα και αλουμίνιο, τομείς που δεν καλύπτονται από το ανώτατο όριο 15% και όπου παραμένουν σε ισχύ οι αμερικανικοί δασμοί 50%. Αν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 οι ΗΠΑ εξακολουθούν να επιβάλλουν δασμό άνω του 15% σε παράγωγα προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου ενωσιακής καταγωγής, η Επιτροπή αποκτά την εξουσία να επαναφέρει δασμούς στα αντίστοιχα αμερικανικά προϊόντα ως αντίμετρο.
Επίσης, προβλέπεται μηχανισμός διασφάλισης, ώστε αν οι νέες δασμολογικές προτιμήσεις οδηγήσουν σε τέτοια αύξηση εισαγωγών που να προκαλεί ή να απειλεί να προκαλέσει σοβαρή ζημία στον ενωσιακό κλάδο παραγωγής, η Επιτροπή να μπορεί να κινήσει έρευνα (ύστερα από αίτημα τριών ή περισσότερων κρατών μελών ή του ίδιου του κλάδου παραγωγής) και να αναστείλει τα μέτρα.
Πόσο επηρεάζεται η Ελλάδα
Σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του διατλαντικού εμπορίου, που, σύμφωνα με στοιχεία του Συμβουλίου, ξεπέρασε το 1,77 τρισ. ευρώ το 2025 σε αγαθά και υπηρεσίες, η ελληνική έκθεση στις ΗΠΑ είναι μικρή σε απόλυτους όρους, αλλά εμπορικά σημαντική.
Σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής Πρεσβείας στην Ουάσινγκτον, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ διαμορφώθηκαν σε 2,4 δισ. ευρώ το 2025, σχεδόν αμετάβλητες σε σχέση με το 2024 (-0,3%), ενώ οι εισαγωγές από τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 8,5% στα 2,34 δισ. ευρώ. Το συνολικό διμερές εμπόριο έφτασε τα 4,75 δισ. ευρώ, με το ελληνικό πλεόνασμα να συρρικνώνεται στα 60 εκατ. ευρώ από 250 εκατ. το 2024 — κυρίως λόγω της αύξησης των ενεργειακών εισαγωγών (1,18 δισ. ευρώ, με το 95% να αφορά LNG). Χωρίς τα πετρελαιοειδή, η Ελλάδα διατηρεί πλεόνασμα 660 εκατ. ευρώ απέναντι στις ΗΠΑ.
Οι ΗΠΑ αντιστοιχούν περίπου στο 4,8%-5% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών, καθιστώντας τες έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς προορισμούς εκτός ΕΕ. Στα κλαδικά στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί για την περίοδο μετά την επιβολή των αμερικανικών δασμών (Απρίλιος-Σεπτέμβριος 2025), φαίνεται ανάμεικτη εικόνα, με ενίσχυση για τα φύλλα αργιλίου (+30%), τα φαρμακευτικά σκευάσματα με αλκαλοειδή (+71,2%) και τους στροβιλοκινητήρες (+97,4%), ενώ υποχώρησαν τα παρασκευάσματα τροφίμων (-13,5%), τα μέρη αεροσκαφών (-13,4%) και κυρίως η φέτα, οι εξαγωγές της οποίας μειώθηκαν σχεδόν στο μισό σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2024.
Με δεδομένο ότι αρκετά από αυτά τα προϊόντα (αλουμίνιο, φαρμακευτικά, μηχανήματα) εμπίπτουν πλέον στο καθεστώς μηδενικού δασμού εισαγωγής στην ΕΕ για τα αντίστοιχα αμερικανικά είδη, η άμεση επίπτωση του νέου Κανονισμού στην Ελλάδα αφορά κυρίως τη φθηνότερη πρόσβαση αμερικανικών αγροτικών και βιομηχανικών προϊόντων στην εγχώρια αγορά, παρά τη μεταχείριση των ελληνικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ, που έχει καθοριστεί να έχει ανώτατο όριο 15%. Ένα ευαίσθητο σημείο που παραμένει ανοιχτό, και απασχολεί ιδιαίτερα την ελληνική πλευρά, είναι η αμερικανική απαίτηση να μην αναγνωρίζεται η προστασία των προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) στις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ. Ένα ζήτημα που αφορά άμεσα προϊόντα όπως η φέτα.
