Ο πόλεμος στο Ιράν έχει διαρκέσει πολύ περισσότερο από ό,τι αρχικά αναμενόταν. Παρότι αυτό ισχύει για τη συντριπτική πλειονότητα των συγκρούσεων στην ανθρώπινη ιστορία, οι αγορές φαίνεται να αιφνιδιάστηκαν από το γεγονός ότι το Ιράν κατάφερε να αξιοποιήσει πλήρως το βασικό του διαπραγματευτικό εργαλείο: το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τον ουσιαστικό έλεγχο της διέλευσης για περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου για πέμπτη συνεχόμενη εβδομάδα. Πρόκειται για μια σαφή υπενθύμιση ότι, παρά την τεχνολογική πρόοδο, εξακολουθούμε να είμαστε «αιχμάλωτοι της γεωγραφίας».
Το βασικό ερώτημα για επιχειρήσεις και επενδυτές είναι ένα: αποτιμούν σήμερα οι αγορές με ακρίβεια τον κίνδυνο υψηλού πληθωρισμού και ενδεχόμενων αυξήσεων επιτοκίων το 2026; Υποτιμούν αυτούς τους κινδύνους ή, αντιθέτως, τους υπερτιμούν, επηρεασμένες από το συλλογικό «τραύμα» του 2022, όταν αγορές και κεντρικές τράπεζες, έχοντας να αντιμετωπίσουν πληθωρισμό για πρώτη φορά μετά από δύο δεκαετίες, βρέθηκαν αντιμέτωπες με απότομες αυξήσεις επιτοκίων από τη Fed, οδηγώντας τους επενδυτές ομολόγων στη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί;
Οι τιμές του πετρελαίου διαμορφώνονται πλέον πάνω από τα 110 δολάρια, σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με τον προπολεμικό μέσο όρο των 60 δολαρίων.
Οι μετοχικές αγορές, χωρίς να έχουν καταγράψει ουσιαστική διόρθωση, παραμένουν σχετικά ήρεμες, αν και παρατηρείται μετατόπιση κεφαλαίων από τις Αναδυόμενες Αγορές και την Ευρώπη προς περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια (ΕΕ -8% από τα υψηλά, Ηνωμένο Βασίλειο -4%, ΗΠΑ +5%, Αναδυόμενες Αγορές -10,5%).
Σε αντίθεση με τις μετοχές, τα ομόλογα είναι αρκετά πιο ευαίσθητα σε πληθωριστικές ανησυχίες. Μέχρι στιγμής, οι αγορές προεξοφλούν μια ταχεία επιστροφή στην κανονικότητα όσον αφορά το εμπόριο πετρελαίου. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να επανεξετάσουμε τις βασικές μας παραδοχές.
Είναι δελεαστικό να υποστηρίξει κανείς ότι το 2026 δεν είναι το 2022. Πριν λίγα χρόνια, ο πληθωρισμός θεωρούνταν σπάνιο φαινόμενο, αν όχι παρωχημένο, οι αγορές αγνοούσαν τη γεωπολιτική και οι αποδόσεις των ομολόγων κυμαίνονταν στο 1%. Τίποτα από αυτά δεν ισχύει σήμερα. Ωστόσο, το γεγονός ότι το 2026 δεν είναι το 2022 (ένα επιχείρημα τύπου «αχυράνθρωπου») δεν αποκλείει το ενδεχόμενο παρόμοιων εξελίξεων.
Ας εξετάσουμε τα δεδομένα από την αρχή.
Δεδομένου ότι πρόκειται για ένα εξωγενές σοκ και μια ιδιαίτερα σύνθετη στρατιωτική επιχείρηση σε μία από τις πιο επικίνδυνες περιοχές παγκοσμίως, θα ήταν επισφαλές για τους επενδυτές να διατυπώσουν βεβαιότητες σχετικά με την εξέλιξη στα Στενά του Ορμούζ.
Τα πιθανά σενάρια είναι πολλά. Για λόγους απλοποίησης, τα συνοψίζουμε σε τρία βασικά: το βασικό σενάριο, το αρνητικό και το θετικό.
Βασικό σενάριο: 75%
Το σενάριο αυτό περιλαμβάνει διάφορες εκδοχές που συγκλίνουν σε μια σταδιακή αποκλιμάκωση τις επόμενες εβδομάδες. Με εξαίρεση το Ιράν, σχεδόν όλες οι χώρες —ιδίως οι μεγάλες δυνάμεις (ΗΠΑ, Ευρώπη, Κίνα)— έχουν κίνητρο να συμβάλουν στο άνοιγμα των Στενών. Υποθέτουμε ότι θα βρεθεί πολιτική, διπλωματική ή στρατιωτική λύση προς αυτή την κατεύθυνση.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις θα παραμείνουν το 2026, με τη μορφή υψηλότερων τιμών και χαμηλότερης ανάπτυξης, οι οποίες θα κορυφωθούν τους επόμενους μήνες και θα υποχωρήσουν σταδιακά έως το τέλος του έτους. Εάν τα Στενά παραμείνουν κλειστά για λίγες ακόμη εβδομάδες, εκτιμήσεις επενδυτικών οίκων όπως η JP Morgan και η Goldman Sachs, καθώς και οργανισμών όπως ο ΟΟΣΑ, υποδηλώνουν αύξηση του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες κατά περίπου 1% στους επόμενους 12 μήνες και επιβράδυνση της ανάπτυξης κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Για το 2026, αναμένεται χαμηλότερη ανάπτυξη στην Ευρώπη και την Ασία (περίπου 0,5% και 4,9% αντίστοιχα), ενώ οι ΗΠΑ ενδέχεται να εμφανίσουν καλύτερες επιδόσεις (1,5%–2,5%), ενισχυμένες από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί πιο ομοιόμορφα: στις ΗΠΑ μεταξύ 3% και 5,5%, στην Ευρώπη μεταξύ 2,5% και 4,5%, με το Ηνωμένο Βασίλειο να ακολουθεί παρόμοια πορεία.
Θετικό σενάριο: 10%
Το σενάριο αυτό προϋποθέτει μια συνολική γεωπολιτική συμφωνία («grand bargain») που θα γίνει αποδεκτή και θα τηρηθεί από όλα τα μέρη. Οι κίνδυνοι από ένα πυρηνικό Ιράν περιορίζονται και εγκαθιδρύεται διεθνής εποπτεία στα Στενά, με ελάχιστες ζημιές στις υποδομές.
Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου —οι οποίες έχουν ενισχυθεί τεχνητά μέσω παραγώγων— υποχωρούν σημαντικά. Η Σαουδική Αραβία και ο OPEC+ αυξάνουν την παραγωγή για να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις του πολέμου.
Μέχρι το τέλος του έτους, ανάπτυξη και πληθωρισμός επανέρχονται κοντά στα αρχικά επίπεδα: περίπου 1,5% για Ευρώπη και Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ οι ΗΠΑ επιταχύνουν προς το 3% λόγω επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη. Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ υποχωρεί στο 2,5%–3,5%, επιτρέποντας στη Fed να μειώσει τα επιτόκια κατά 0,25%–0,75%. Στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, ο πληθωρισμός διαμορφώνεται γύρω στο 2%, επιτρέποντας αντίστοιχες μειώσεις επιτοκίων.
Αρνητικό σενάριο: 5%
Παρότι λιγότερο πιθανό, το σενάριο αυτό θα είχε δυσανάλογα μεγάλες επιπτώσεις. Τα Στενά παραμένουν κλειστά επ’ αόριστον, είτε υπό τον έλεγχο του Ιράν είτε λόγω συνεχιζόμενων εχθροπραξιών. Σημαντικές ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο έχουν υποστεί ζημιές, απαιτώντας μήνες για αποκατάσταση. Ο ανταγωνισμός για περιορισμένους πόρους εντείνεται και η διεθνής τάξη αποδυναμώνεται περαιτέρω.
Το αποτέλεσμα θα ήταν μια παγκόσμια ύφεση, σε συνδυασμό με εκρηκτική άνοδο του πληθωρισμού, οδηγώντας τις κεντρικές τράπεζες σε αυξήσεις επιτοκίων και επιδεινώνοντας περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα — ένα κλασικό σενάριο στασιμοπληθωρισμού.
Λοιπά σενάρια: 10%
Υπάρχουν δεκάδες επιπλέον σενάρια που σχετίζονται με τα λεγόμενα «fat tails», δηλαδή απρόβλεπτους κινδύνους. Όσο απομακρυνόμαστε από τις άμεσες επιπτώσεις, οι πιθανότητες διασπείρονται. Το γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον παραμένει εξαιρετικά ασταθές, διατηρώντας πολλά από αυτά τα σενάρια ενεργά. Το τελευταίο μήνυμα του Προέδρου την Τρίτη 7 Απριλίου, υπονοούσε μέχρι και χρήση πυρηνικών. Υπάρχει επίσης και το Στενό του Μπαμπ-Αλ-Μανταμπ, ανάμεσα στην Υεμένη (άρα τους Χουθι στα ανατολικά) και το Τζιμπουτί, που πρακτικά κλείνει την Ερυθρά Θάλασσα και αχρηστεύει το Σουέζ.
Πώς πρέπει να κινηθούν οι επενδυτές;
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι όλα τα σενάρια εξαρτώνται από μία κρίσιμη μεταβλητή: τη διάρκεια του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Όσο αυτή παρατείνεται, απομακρυνόμαστε από το θετικό σενάριο και πλησιάζουμε το αρνητικό.
Σε επενδυτικό επίπεδο, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι εισερχόμαστε σε ένα πιο ασταθές και πληθωριστικό περιβάλλον, εν μέρει ως αποτέλεσμα του εμπορικού πολέμου των ΗΠΑ. Αυτό ιστορικά επηρεάζει αρνητικά τα ομόλογα, καθώς ο πληθωρισμός αποτελεί τον βασικό τους αντίπαλο. Παράλληλα, ένα σενάριο έντονου πληθωρισμού και αυξήσεων επιτοκίων θα επηρέαζε και τις μετοχές, αν και αυτές ενδέχεται να ανακάμψουν ταχύτερα.
Πώς πρέπει να προετοιμαστούν οι επιχειρήσεις;
Για τις επιχειρήσεις, η ανάλυση επανέρχεται στα τρία βασικά σενάρια: Χρέος (Debt), Διαταραχή (Disruption), Απορρύθμιση (Deregulation). Οι εταιρείες θα πρέπει ήδη να προετοιμάζονται για ένα πιο διαταραγμένο στρατηγικό περιβάλλον, εντάσσοντας την ενέργεια στους κρίσιμους συντελεστές παραγωγής που απαιτούν διαφοροποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού.
Το σοκ στα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να αποτελέσει ένα ακόμη πλήγμα στο μοντέλο όπου μικρότερες εταιρείες ανταγωνίζονταν μεγαλύτερους παίκτες αξιοποιώντας την τεχνολογία. Το μέγεθος και η κλίμακα αποκτούν αυξανόμενη σημασία, ενισχυόμενα μέσω συνεργειών.
Αναμένεται εντατικοποίηση συνεργασιών —μέσω εξαγορών, κοινοπραξιών και outsourcing— τόσο για μεγάλες όσο και για μικρότερες επιχειρήσεις, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη πολυπλοκότητα. Η αυξημένη αβεβαιότητα και η ανάγκη ταχύτητας ενδέχεται να οδηγήσουν σε συναλλαγές συγχωνεύσεων και εξαγορών σε χαμηλότερες αποτιμήσεις σε σχέση με το παρελθόν
* O Γιώργος Λαγαρίας είναι Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK.
