Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον Γιώργο Καλαμίτση, διευθυντή της οργάνωσης συλλογής ενίσχυσης και προάσπισης της δημόσιας υγείας «Προμηθέας», που μοιράζεται τις σκέψεις και τις ανησυχίες του μέσα από το Liberal, φωτίζοντας μια πλευρά ενός κρίσιμου ζητήματος δημόσιας υγείας που συχνά παραμένει εκτός ουσιαστικής συζήτησης. Με αφορμή τα πρόσφατα δεδομένα και περιστατικά, καταθέτει μια νηφάλια και τεκμηριωμένη προσέγγιση για την αυξανόμενη χρήση κοκαΐνης και την ανάγκη να επανατοποθετηθεί η δημόσια συζήτηση εκεί που πραγματικά ανήκει.
«Ο Νίκος είναι 22 ετών, φοιτητής στη Νομική, αθλείται, έχει πρόγραμμα και στόχους. Μαζί με την παρέα του συχνά νοικιάζουν ένα διαμέρισμα στο κέντρο της Αθήνας και κάνουν ένα μικρό πάρτι. Σε κάποιες από αυτές τις βραδιές αποφασίζουν να αγοράσουν και 2–3 γραμμάρια κοκαΐνης. Δεν είναι κάτι «βαρύ» για αυτούς - με 70 ευρώ περίπου το γραμμάριο και επιμερισμό του κόστους μεταξύ τους. Για αυτούς είναι μια επιλογή διασκέδασης, που συνδυάζεται με το αλκοόλ ή/και το χόρτο.
Αυτή η εικόνα δεν είναι μεμονωμένη. Τα δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα ότι η χρήση κοκαΐνης στην Αθήνα αυξάνεται με σταθερό ρυθμό. Από το 2023 στο 2024 καταγράφεται αύξηση +35,8%, ενώ το 2025 τα επίπεδα ανεβαίνουν ακόμη περισσότερο, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις έως και +177% σε σχέση με το 2023. Την ίδια στιγμή, η χρήση κορυφώνεται τα Σαββατοκύριακα, σε περιβάλλοντα διασκέδασης, και συχνά συνδυάζεται με κατανάλωση αλκοόλ - κάτι που αυξάνει σημαντικά την επικινδυνότητα.
Η κοκαΐνη είναι πλέον εύκολα προσβάσιμη και οικονομικά προσιτή. Δεν απευθύνεται μόνο σε μια μικρή, «κλειστή» ομάδα της κοινωνίας, δεν είναι ένα χόμπι των πλουσίων, όπως παλιά πιστεύαμε. Αντίθετα, μπορούν σχεδόν όλοι εύκολα να την προμηθευτούν και κυρίως οι νέοι.
Το πρόβλημα της χρήσης των ναρκωτικών πλέον αφορά ανθρώπους που δεν θεωρούν καν τον εαυτό τους «χρήστη», που κάνουν «απλά» περιστασιακή χρήση, η οποία δεν είναι, όπως εσφαλμένα θεωρούν πιο ασφαλής. Αντιθέτως είναι πιο απρόβλεπτη και συχνά συνοδεύεται από πολύ χαμηλή αντίληψη κινδύνου. Οι περιστασιακοί χρήστες αγνοούν ότι η κοκαΐνη μπορεί να προκαλέσει αιφνίδια και σοβαρά επεισόδια, καρδιακές αρρυθμίες, εγκεφαλικά, υπερθερμία, ακόμη και σε άτομα χωρίς ιστορικό χρήσης, ενώ όταν συνδυάζεται με αλκοόλ ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά. Αγνοούν τα συμπτώματα και κυρίως αγνοούν το πώς πρέπει αυτά να αντιμετωπίζονται.
Και ακριβώς γι’ αυτό ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος.
Στο πρόσφατο περιστατικό στην Κεφαλονιά, για ακόμη μία φορά ο δημόσιος λόγος ξέφυγε από την ουσία. Δημιουργήθηκαν δύο «στρατόπεδα»: από τη μία, ένα ανελέητο victim blaming· από την άλλη, μια μετατόπιση της συζήτησης σε ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα, όπως η πατριαρχία και οι ανισότητες. Και κάπου εκεί χάθηκε η ουσία: ότι μια νέα κοπέλα πέθανε μέσα σε ένα περιβάλλον χρήσης, όπου ούτε η ίδια ούτε οι γύρω της είχαν την απαραίτητη ενημέρωση για να αναγνωρίσουν τον κίνδυνο και να αντιδράσουν εγκαίρως. Όποτε η συζήτηση εγκλωβίζεται σε αυτόν τον διχασμό, η μπάλα παίζεται σε άλλο γήπεδο και η χρήση κοκαΐνης ως ζήτημα δημόσιας υγείας μένει ξανά στο περιθώριο.
Την ίδια στιγμή, η Πολιτεία εξακολουθεί να απαντά σε προβλήματα άλλης εποχής. Οι πολιτικές μείωσης της βλάβης για τα οπιοειδή είναι σημαντικές, αλλά αφορούν ένα πολύ συγκεκριμένο προφίλ χρήστη, τον εξαρτημένο, ενδοφλέβιο χρήστη που συναντάμε κυρίως στις πιάτσες (πχ. κέντρο Αθήνας). Τα δεδομένα όμως δείχνουν ότι η χρήση ηρωίνης έχει μειωθεί έως και περίπου 50% την τελευταία δεκαετία ενώ αντίθετα η χρήση κοκαΐνης και διεγερτικών αυξάνεται δραματικά.
Οι παρεμβάσεις του ΕΟΠΑΕ δυστυχώς δεν αγγίζουν τον πληθυσμό - στόχο - τους νέους και τους περιστασιακούς χρήστες - που δεν θα φτάσουν ποτέ σε μια δομή. Όχι μόνο γιατί δεν θεωρούν ότι έχουν πρόβλημα, αλλά και γιατί δεν υπάρχει καμία ταύτιση με το προφίλ των ωφελούμενων των προγραμμάτων, το οποίο συνδέεται στο μυαλό τους με τον «προβληματικό», εξαθλιωμένο χρήστη. Έτσι, οι περιορισμένοι πόροι συνεχίζουν να κατευθύνονται σε παρεμβάσεις που απαντούν στο χθες, ενώ το πρόβλημα σήμερα βρίσκεται αλλού και παραμένει ουσιαστικά αφανές και άλυτο.
Αυτό που χρειάζεται στο εδώ και τώρα είναι πολιτικές που βασίζονται στα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και όχι σε αντιλήψεις, μεθόδους και δεδομένα προηγούμενων δεκαετιών. Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο, πρέπει πρώτα να το αποδεχθούμε χωρίς ηθικολογίες, ωραιοποιήσεις και κυρίως χωρίς να μετατοπίζεται η συζήτηση αλλού. Μόνο έτσι μπορούμε να σχεδιάσουμε παρεμβάσεις που να απαντούν στη σημερινή πραγματικότητα και να προλάβουμε τους επόμενους θανάτους.
Στην πράξη αυτό σημαίνει στοχευμένες καμπάνιες ενημέρωσης που φτάνουν εκεί όπου συμβαίνει η χρήση: στα κέντρα διασκέδασης, στα clubs, αλλά και στα social media. Σημαίνει εκπαίδευση ώστε ο κόσμος να αναγνωρίζει τα συμπτώματα και, κυρίως, να μην καθυστερεί να ζητήσει βοήθεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής υποστήριξης είναι καθοριστική. Αν κάποιος εμφανίσει πόνο στο στήθος, ταχυκαρδία, σύγχυση ή απώλεια συνείδησης, η αντίδραση πρέπει να είναι άμεση: κλήση σε ασθενοφόρο. Ο χρόνος είναι κρίσιμος και μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου».
