Μία από τις πλέον αξιοσημείωτες πτυχές του πολέμου στο Ιράν μέχρι στιγμής είναι ο βαθμός της περιφερειακής απομόνωσης της Τεχεράνης. Αυτό αποτυπώνεται, όχι μόνο στο ολοένα και μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στο Ιράν και τους αραβικούς γείτονές του στον Κόλπο, αλλά και στις ιδιαίτερα διαφοροποιημένες αντιδράσεις των ομάδων - «δορυφόρων» του Ιράν απέναντι στη σύγκρουση.
Το Ιράν βασίζεται σε ένα δίκτυο «δορυφόρων», για να προστατεύει και να ενισχύει τη θέση του στην περιοχή ήδη από τα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το 1979. Τα σημαντικότερα στοιχεία αυτού του δικτύου υπήρξαν η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η Χαμάς στη Γάζα, η Συρία υπό την κυριαρχία της οικογένειας Άσαντ, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και οι Χούθι στην Υεμένη.
Ωστόσο, αυτό το δίκτυο βρίσκεται σε σοβαρή αποδιοργάνωση ως αποτέλεσμα των διαφόρων συγκρούσεων στην περιοχή από τα τέλη του 2023. Η Χαμάς έχει αποδεκατιστεί από τη σφοδρή ισραηλινή επίθεση που ακολούθησε τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου στο νότιο Ισραήλ, με διαδοχικές εξοντώσεις της ηγεσίας της κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Αυτό έχει αφήσει την οργάνωση ανίκανη να διαδραματίσει ρόλο στον πόλεμο με το Ιράν.
Η Χεζμπολάχ, αντίθετα, εισήλθε νωρίς στη σύγκρουση. Η οργάνωση έχει εξαπολύσει ρουκέτες, πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ από τις 2 Μαρτίου, ως απάντηση στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή λίγες ημέρες νωρίτερα. Όμως η Χεζμπολάχ είναι πλέον τόσο αποδυναμωμένη, ώστε συνιστά πολύ μεγαλύτερη απειλή για τη σταθερότητα του Λιβάνου απ’ ό,τι για το ίδιο το Ισραήλ.
Η Χεζμπολάχ βρέθηκε στο στόχαστρο ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας αφού επιτέθηκε στο Ισραήλ μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα. Η πολιτική και στρατιωτική της ηγεσία στοχοποιήθηκαν, με αποκορύφωμα τη δολοφονία του ηγέτη της οργάνωσης, Χασάν Νασράλα, το 2024. Παράλληλα, υποβαθμίστηκε και η ικανότητά της να εκτοξεύει πυραύλους προς το Ισραήλ.
Η επανέναρξη των επιθέσεων της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ συνιστά πλέον μια πολύ σοβαρή απειλή για τον Λίβανο, τόσο σε πολιτικό όσο και σε ανθρωπιστικό επίπεδο, ενώ μέχρι στιγμής αποδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματική έναντι του Ισραήλ. Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου αναφέρει ότι οι ισραηλινές επιθέσεις έχουν σκοτώσει 968 ανθρώπους από τις 2 Μαρτίου. Στο Ισραήλ δεν έχουν αναφερθεί θάνατοι, αν και δύο Ισραηλινοί στρατιώτες σκοτώθηκαν σε ενέδρα της Χεζμπολάχ στο νότιο Λίβανο.
Ο πρόεδρος του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν, ανακοίνωσε στις 2 Μαρτίου ότι οι ενέργειες της Χεζμπολάχ είναι παράνομες. Ζήτησε επίσης από την οργάνωση να παραδώσει τα όπλα της και μίλησε για την προθυμία του Λιβάνου να εμπλακεί σε επίσημες διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, ώστε να αποφευχθεί η επιβολή νέων ρυθμίσεων ασφαλείας από τον ισραηλινό στρατό στη χώρα.
Ωστόσο, η τρέχουσα σύγκρουση ανέδειξε την περιορισμένη ικανότητα του λιβανικού κράτους να ελέγχει τις εξελίξεις στην ίδια του την επικράτεια. Την ίδια ώρα, το Ισραήλ ανακοίνωσε σχέδια για διευρυμένη χερσαία εκστρατεία στο νότιο Λίβανο, τροφοδοτώντας φόβους για παρατεταμένη κατοχή και για εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.
Όπως και η Χεζμπολάχ, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ μπήκαν στη σύγκρουση λίγο αφότου ξεκίνησε η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν. Έχουν στοχοποιήσει το Ισραήλ, καθώς και αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην Ιορδανία και στο Ιράκ, με drones και πυραύλους. Ιρανικές κουρδικές ομάδες στην ημιαυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ έχουν επίσης δεχθεί επιθέσεις, έπειτα από αναφορές ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να τις εξοπλίσουν για να πολεμήσουν το καθεστώς στην Τεχεράνη.
Σε απάντηση, οι ιρακινές πολιτοφυλακές έχουν βρεθεί στο στόχαστρο αμερικανικών και ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών. Όπως και στον Λίβανο, έτσι και στο Ιράκ, μια αδύναμη κεντρική κυβέρνηση δυσκολεύεται να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στις εσωτερικές και τις εξωτερικές δυνάμεις. Στις εκλογές του Νοεμβρίου 2025, ένας συνασπισμός σιιτικών κομμάτων αναδείχθηκε στη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική δύναμη στο ιρακινό κοινοβούλιο.
Ωστόσο, ο υποψήφιός τους για την πρωθυπουργία, Νούρι αλ-Μάλικι, έχει απορριφθεί από τις ΗΠΑ. Αυτό οφείλεται στην ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι υποκίνησε σεχταριστικές εντάσεις όταν ήταν στην εξουσία από το 2006 έως το 2014 και ότι βρίσκεται υπερβολικά κοντά στο καθεστώς της Τεχεράνης.
Στο μεταξύ, η υπηρεσιακή κυβέρνηση δυσκολεύεται να περιορίσει την επιρροή των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών, ενώ ο πόλεμος καταστρέφει τον πετρελαϊκό τομέα του Ιράκ. Η ιρακινή οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις πωλήσεις υδρογονανθράκων, με τα έσοδα από το πετρέλαιο να αντιστοιχούν περίπου στο 90% των κρατικών εσόδων. Η παραγωγή πετρελαίου έχει μειωθεί απότομα από την έναρξη της σύγκρουσης.
Οι Χούθι στην Υεμένη
Ο τελευταίος ουσιαστικός σύμμαχος του Ιράν στην περιοχή, οι Χούθι, ξεχωρίζουν, μέχρι στιγμής, περισσότερο για την απουσία τους από το μέτωπο. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, οι Χούθι εξαπέλυσαν σειρά επιθέσεων κατά της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Η οργάνωση έπληξε επίσης το Ισραήλ με πυραυλικά χτυπήματα μεγάλου βεληνεκούς, τα οποία σε μεγάλο βαθμό αποδείχθηκαν αναποτελεσματικά.
Η έναρξη του τρέχοντος πολέμου με το Ιράν έχει προκαλέσει διαδηλώσεις και δηλώσεις καταδίκης στην Υεμένη, με την ηγεσία των Χούθι να προειδοποιεί στις 5 Μαρτίου ότι «τα δάχτυλά μας είναι στη σκανδάλη». Ωστόσο, μέχρι στιγμής, αυτή η ρητορική δεν έχει συνοδευτεί από συγκεκριμένη δράση. Υπάρχουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις για αυτή τη φαινομενική απροθυμία παροχής στήριξης προς το καθεστώς της Τεχεράνης.
Αναλυτές όπως η Νάντουα αλ-Νταουσάρι, από το αμερικανικό Middle East Institute, έχουν υποστηρίξει ότι το Ιράν ενδέχεται να κρατά τυχόν παρέμβαση των Χούθι ως εφεδρεία. Υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη μπορεί να το κάνει αυτό με το σκεπτικό ότι επιθέσεις μεγαλύτερου βεληνεκούς με πυραύλους και drones κατά των κρατών του Κόλπου και του Ισραήλ θα αποδειχθούν πιο αποτελεσματικές αργότερα στη σύγκρουση.
Είναι όμως επίσης πιθανό η ηγεσία των Χούθι να φοβάται τις συνέπειες αμερικανικών και ισραηλινών αντιποίνων σε περίπτωση άμεσης εμπλοκής της στον πόλεμο. Νωρίτερα, τον Αύγουστο του 2025, ισραηλινές επιθέσεις σκότωσαν τουλάχιστον 12 ανώτερα στελέχη της ηγεσίας των Χούθι. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Άχμεντ αλ-Ραχάουι, πρωθυπουργός της κυβέρνησης που ελέγχουν οι Χούθι στην πρωτεύουσα της Υεμένης, Σαναά.
Ωστόσο, το κατά πόσο η ηγεσία των Χούθι διαθέτει την ικανότητα να αντέξει τις πιέσεις του Ιράν για είσοδο στον πόλεμο είναι αμφίβολο. Επομένως, ενδέχεται τελικά να συρθεί στη σύγκρουση, έστω και με σχετική απροθυμία.
* Ο Vincent Durac είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στη Σχολή Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του University College στο Δουβλίνο. Το άρθρο του αναδημοσιεύεται αυτούσιο στο Liberal, μέσω άδειας Creative Commons, από τον ιστότοπο TheConversation.com.
