Στις αρχές αυτής της εβδομάδας, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν ένα σχέδιο για την επιβολή χρεώσεων στους φορείς εκμετάλλευσης υποθαλάσσιων καλωδίων διαδικτύου στα Στενά του Ορμούζ, για την πρόσβαση σε αυτό που χαρακτηρίζουν ως υπεράκτια περιοχή του Ιράν.
Η αναφορά αυτή έρχεται μετά από ιρανικές προειδοποιήσεις ότι πολλά σημαντικά καλώδια στο στενό αποτελούν ευάλωτο σημείο για τις οικονομίες της Μέσης Ανατολής.
Τα σχόλια του Ιράν αναδεικνύουν ένα αόρατο θεμέλιο του διαδικτύου και της ίδιας της παγκοσμιοποίησης: το δίκτυο περισσότερων από 500 υποθαλάσσιων καλωδίων που μεταφέρει πάνω από το 95% της διεθνούς κίνησης δεδομένων.
Μπορεί να θεωρούμε ότι το διαδίκτυο λειτουργεί σε ένα είδος εικονικού «cloud». Ωστόσο, τα φυσικά του θεμέλια είναι ευάλωτα - και αυτή η ευπάθεια μετατρέπεται πλέον σε μια πολύ πραγματική γεωπολιτική ανησυχία.
Κόλποι, στενά και καλώδια
Αρκετές από τις πιο κρίσιμες διαδρομές υποθαλάσσιων καλωδίων στον κόσμο διασχίζουν τη Μέση Ανατολή. Οι στενοί θαλάσσιοι διάδρομοι που περνούν από την Ερυθρά Θάλασσα, το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τη Διώρυγα του Σουέζ και τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούν και ως «ψηφιακά σημεία συμφόρησης».
Οι θαλάσσιοι αυτοί διάδρομοι συνδέουν μεγάλα οικονομικά κέντρα στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Το 2024, περιστατικά που αφορούσαν υποθαλάσσια καλώδια στην Ερυθρά Θάλασσα διέκοψαν περίπου το 25% της διαδικτυακής κίνησης μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Η στρατηγική σημασία των υποβρύχιων καλωδίων δεν περνά απαρατήρητη από το Ιράν. Ζημιές σε αυτά τα καλώδια, είτε τυχαίες είτε σκόπιμες, θα μπορούσαν να έχουν σοβαρές συνέπειες.
Στη συνολική εικόνα, το μήνυμα είναι σαφές: οι ψηφιακές υποδομές μπορούν να προσφέρουν στα κράτη στρατηγική μόχλευση, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν και πιθανό στόχο.
Ψηφιακή υποδομή
Οι κρίσιμες υποδομές στο παρελθόν περιλάμβαναν αγωγούς πετρελαίου, λιμάνια ή δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Σήμερα, όμως, οι υποδομές δεδομένων έχουν αποκτήσει εξίσου σημαντικό ρόλο για την εθνική και οικονομική ασφάλεια.
Το βασικό πρόβλημα των υποθαλάσσιων καλωδίων είναι η συγκέντρωση των υποδομών. Πολλά καλώδια είναι ομαδοποιημένα κατά μήκος των ίδιων διαδρομών στον βυθό και διοχετεύονται μέσω περιορισμένου αριθμού θαλάσσιων σημείων συμφόρησης.
Αυτό δημιουργεί επικίνδυνα σημεία ευπάθειας. Μια διακοπή καλωδίου - είτε σκόπιμη είτε τυχαία - μπορεί να υποβαθμίσει τη συνδεσιμότητα σε πολλές περιοχές ταυτόχρονα.
Αν και οι βλάβες στα καλώδια δεν είναι ασυνήθιστες, οι επισκευές τους είναι δύσκολες, ιδιαίτερα σε αμφισβητούμενα ή στρατιωτικοποιημένα ύδατα. Τα σκάφη επισκευής χρειάζονται ασφαλή πρόσβαση, διεθνή συντονισμό και χρόνο.
Κατακερματισμός και αναστάτωση
Μια σοβαρή διακοπή της υποθαλάσσιας καλωδιακής υποδομής θα μπορούσε να έχει βαθιές συνέπειες. Μία από τις άμεσες επιπτώσεις θα ήταν ο κατακερματισμός της παγκόσμιας συνδεσιμότητας. Η δυνατότητα επικοινωνίας με οποιονδήποτε, οπουδήποτε στον κόσμο - κάτι που πλέον θεωρούμε δεδομένο - θα μπορούσε να πληγεί σημαντικά.
Περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ευάλωτες καλωδιακές διαδρομές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν υποβάθμιση της διαδικτυακής απόδοσης, διακοπές στις επικοινωνίες ή οικονομική αστάθεια. Οι χώρες με περιορισμένες εφεδρικές υποδομές, ιδιαίτερα αναπτυσσόμενα κράτη σε περιοχές της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας, θα επηρεάζονταν δυσανάλογα.
Ευάλωτες είναι και οι χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι εξαιρετικά γρήγορες και αξιόπιστες ροές δεδομένων στηρίζουν τα συστήματα συναλλαγών υψηλής συχνότητας, τα παγκόσμια δίκτυα πληρωμών και τις διεθνείς τραπεζικές συναλλαγές.
Ακόμη και σύντομες διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν έντονες διακυμάνσεις στις αγορές, να καθυστερήσουν συναλλαγές και να δημιουργήσουν αβεβαιότητα στους επενδυτές. Επειδή μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας είναι στενά διασυνδεδεμένο, η ψηφιακή αστάθεια σε μία περιοχή μπορεί να προκαλέσει γρήγορα παγκόσμια οικονομικά σοκ.
Εάν οι διακοπές στις καλωδιακές συνδέσεις συνέπιπταν με συγκρούσεις ή αστάθεια κατά μήκος σημαντικών θαλάσσιων εμπορικών οδών, όπως τα Στενά του Ορμούζ ή η Διώρυγα του Σουέζ, τότε οι ασφαλιστικές αγορές, η ναυτιλιακή βιομηχανία και οι αλυσίδες εφοδιασμού ενέργειας θα αντιμετώπιζαν ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
Ο στρατιωτικός τομέας
Οι στρατιωτικές και στρατηγικές συνέπειες από τη διακοπή των καλωδιακών συνδέσεων ενδέχεται να αποδειχθούν ακόμη πιο σοβαρές. Οι ένοπλες δυνάμεις βασίζονται σε ασφαλείς επικοινωνίες μεγάλης εμβέλειας και σε συντονισμό σε πραγματικό χρόνο.
Στην πράξη, από τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου μέχρι τις επιχειρήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών και τον σχεδιασμό της εφοδιαστικής αλυσίδας, σχεδόν τα πάντα εξαρτώνται από τα υποθαλάσσια καλώδια. Ζημιές σε αυτά τα δίκτυα θα μπορούσαν να μειώσουν την αποτελεσματικότητα των στρατιωτικών δυνάμεων, να δυσκολέψουν τον συντονισμό με συμμάχους και να αυξήσουν τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών.
Η δολιοφθορά καλωδίων δεν αποτελεί τόσο ξεκάθαρη πρόκληση όσο μια συμβατική επίθεση σε στρατιωτικό στόχο. Συχνά είναι δύσκολο να αποδοθεί ευθύνη - όπως συνέβη και με τις θραύσεις καλωδίων στη Βαλτική Θάλασσα, που αποδίδονται συχνά σε ρωσική εμπλοκή - ενώ και το νομικό πλαίσιο παραμένει ασαφές.
Αυτή η ασάφεια αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης, καθώς τα κράτη ενδέχεται να δυσκολεύονται να διαπιστώσουν εάν οι διακοπές είναι αποτέλεσμα ατυχήματος, εγκληματικής ενέργειας ή πολεμικής πράξης.
Ο ψηφιακός κόσμος έχει φυσικά θεμέλια
Η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει ήδη καθυστερήσει την κατασκευή νέων υποθαλάσσιων καλωδίων. Παράλληλα, αναδεικνύει μια ευρύτερη πραγματικότητα: τα θεμέλια του ψηφιακού κόσμου είναι απολύτως υλικά και κάθε άλλο παρά άτρωτα.
Οποιαδήποτε σκόπιμη στόχευση ή δολιοφθορά δεν θα αποτελούσε απλώς ένα τοπικό περιστατικό. Θα είχε επιπτώσεις στις παγκόσμιες επικοινωνίες, στις οικονομίες και στα συστήματα ασφαλείας.
Ο βυθός της θάλασσας έχει πλέον μετατραπεί σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού - και οι συνέπειες μιας μεγάλης αναστάτωσης θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη σταθερότητα του κόσμου για πολλά χρόνια.
Η Meredith Primrose Jones είναι ερευνήτρια στο Κέντρο Κυβερνοασφάλειας Ωκεανίας, στο Πανεπιστήμιο RMIT. Το άρθρο της αναδημοσιεύεται αυτούσιο στο Liberal, μέσω άδειας Creative Commons, από τον ιστότοπο TheConversation.com.
