Τους τελευταίους δύο μήνες, χώρες σε όλο τον κόσμο έσπευσαν να ενισχύσουν τις προμήθειες πετρελαίου τους, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν εμπόδισε τη διέλευση πετρελαιοφόρων από τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτό, σύμφωνα με ορισμένους διεθνείς αναλυτές, θα οδηγούσε σε κάμψη των εξαγωγών καθαρής τεχνολογίας από την Κίνα, τη μεγαλύτερη παραγωγό ηλιακής και αιολικής ενέργειας, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων στον κόσμο. Προέβλεπαν ότι η προσπάθεια εξασφάλισης καυσίμων για αυτοκίνητα και φορτηγά, σε συνδυασμό με την υπερπροσφορά της κινεζικής μεταποίησης, την πτώση των τιμών και τους εμπορικούς φραγμούς, θα προκαλούσε απότομη μείωση των εξαγωγών καθαρής τεχνολογίας και επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξής της.
Ωστόσο, νέα στοιχεία της ενεργειακής δεξαμενής σκέψης Ember δείχνουν ότι συνέβη το ακριβώς αντίθετο. Οι εξαγωγές ηλιακών πάνελ της Κίνας διπλασιάστηκαν μέσα σε έναν μόλις μήνα, φτάνοντας σε νέο ρεκόρ 68 γιγαβάτ τον Μάρτιο. Πενήντα χώρες κατέγραψαν ρεκόρ στις εισαγωγές κινεζικών ηλιακών πάνελ. Η ζήτηση ήταν ιδιαίτερα υψηλή σε χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την πετρελαϊκή κρίση, όπως η Ινδία και οι Φιλιππίνες. Οι εξαγωγές μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων αυξήθηκαν επίσης κατά 38% μέσα σε έναν μήνα.
Οι χώρες δεν επικεντρώνονται μόνο στο πετρέλαιο. Προσπαθούν να εξασφαλίσουν πιο αξιόπιστες πηγές ενέργειας, ώστε να αποφύγουν την επόμενη διαταραχή.
Η ηλιακή ενέργεια είναι πλέον παγκόσμια
Ο πόνος από την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου γίνεται πιο έντονα αισθητός στις αναπτυσσόμενες χώρες. Δεν προκαλεί έκπληξη, λοιπόν, ότι πολλές από αυτές τις χώρες κινούνται ταχύτερα για να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις.
Η ζήτηση για ηλιακή ενέργεια σε πολλές αφρικανικές χώρες έχει αυξηθεί ραγδαία από το 2024. Τον Μάρτιο, όμως, η ζήτηση σε ολόκληρη την ήπειρο αυξήθηκε κατά 176% σε μηνιαία βάση, φτάνοντας τα 10 γιγαβάτ, ενώ στην Ασία ανήλθε στα 39 γιγαβάτ.
Οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς ήταν η Ινδία, με 11,3 γιγαβάτ, και η Ινδονησία, με 6,2 γιγαβάτ — δύο χώρες που επί χρόνια εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον άνθρακα.
Μέρος αυτής της ζήτησης αναμένεται να υποχωρήσει, καθώς οι αλλαγές της Κίνας στις φορολογικές επιστροφές αυτόν τον μήνα θα αυξήσουν κατά 9% το κόστος των ηλιακών πάνελ. Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί τη συνολική εικόνα.
Τι συνέβη με την υπερπροσφορά;
Μέσα σε λίγα μόλις χρόνια, η Κίνα έχει καταφέρει να κυριαρχήσει στη μαζική παραγωγή σχεδόν όλων των καθαρών τεχνολογιών: στην ηλιακή ενέργεια με ποσοστό 80%, στην αιολική με 70%, στις κυψέλες μπαταριών με 80%, στα συστήματα μπαταριών με 80%, στα ηλεκτρικά οχήματα με 70% και στους ηλεκτρολύτες υδρογόνου με 58%. Σε νεότερους κλάδους, όπως τα βαριά ηλεκτρικά φορτηγά, το μερίδιό της ξεπερνά το 90%.
Αυτή η επιτυχία συνοδεύτηκε από το πρόβλημα της υπερπαραγωγικής ικανότητας. Οι εταιρείες μπορούν να παράγουν πολύ περισσότερα ηλιακά πάνελ από όσα αγοράζει σήμερα ο κόσμος. Οι αρχές επισημαίνουν την ανάγκη για συγκέντρωση και αναδιάρθρωση του κλάδου.
Για άλλους παραγωγούς καθαρής τεχνολογίας, οι εξαγωγές-ρεκόρ της Κίνας μοιάζουν απειλητικές. Από την οπτική της κλιματικής πολιτικής, όμως, η υπερπαραγωγική ικανότητα δεν είναι τόσο πρόβλημα όσο πλεονέκτημα.
Αυτό οφείλεται στον νόμο του Ράιτ — τον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο, για κάθε διπλασιασμό της σωρευτικής παραγωγής, το κόστος ανά μονάδα μειώνεται κατά ένα προβλέψιμο ποσοστό. Όταν η παραγωγή συγκεντρώνεται σε κέντρα υψηλού όγκου, όπως στην Κίνα, ο κανόνας αυτός μεταφράζεται σε ταχεία μείωση του κόστους παγκοσμίως. Η επίδραση είναι ακόμη ισχυρότερη επειδή η Κίνα εγκαθιστά ηλιακή ενέργεια με ρυθμούς που ξεπερνούν κάθε άλλη χώρα.
Οι εξαγωγές-ρεκόρ ηλιακών πάνελ δεν είναι μια παροδική εξαίρεση. Η ανάπτυξη παραμένει σταθερά ισχυρή από το 2023. Δεν υπάρχει ένδειξη μακροπρόθεσμης κάμψης στη ζήτηση για φθηνή ηλιακή ενέργεια και καθαρές τεχνολογίες.
Τι σημαίνει αυτό για τα ορυκτά καύσιμα;
Όπως επισημαίνει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, η φετινή πετρελαϊκή κρίση είναι πιθανό να επιταχύνει τη στροφή προς τις καθαρές τεχνολογίες.
Τους επόμενους μήνες, φορτία ηλιακών πάνελ θα εκφορτώνονται από κινεζικά εμπορικά πλοία και θα συνδέονται με δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας ή θα χρησιμοποιούνται ως αυτόνομες πηγές ενέργειας, από τη Νότια Αμερική έως τη Δυτική Αφρική. Μόλις τεθούν σε λειτουργία, η φθηνή ηλιακή ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας θα μειώσει τη ζήτηση για ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια από μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου.
Αυτό ακριβώς συνέβη στο Πακιστάν, όπου ένα αναξιόπιστο δίκτυο ηλεκτροδότησης οδήγησε τα τελευταία χρόνια σε τεράστια αύξηση της χρήσης ηλιακής ενέργειας — και σε χαμηλότερη ζήτηση για φυσικό αέριο.
Τα ηλιακά πάνελ συνήθως εκτοπίζουν τον άνθρακα και το φυσικό αέριο, καθώς οι θερμικές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας τείνουν να καίνε αυτά τα ορυκτά καύσιμα. Τα ηλεκτρικά οχήματα, όμως, εκτοπίζουν άμεσα το πετρέλαιο.
Γι’ αυτό έχει σημασία ότι οι εξαγωγές ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών έχουν πλέον πολύ μεγαλύτερη αξία για την Κίνα από ό,τι τα ηλιακά πάνελ.
Η ηλιακή ενέργεια και η αποθήκευση ανοίγουν δύσκολους κλάδους
Η ηλιακή ενέργεια παράγει φθηνή και άφθονη ηλεκτρική ενέργεια. Οι μπαταρίες επιτρέπουν τη χρήση της αργότερα. Οι τεχνολογίες αυτές είναι χρήσιμες πρώτα απ’ όλα για την απανθρακοποίηση της ηλεκτροπαραγωγής και την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.
Όμως οι δύο αυτές τεχνολογίες μπορούν να ξεκλειδώσουν πολύ περισσότερες δυνατότητες. Μπορούν να καταστήσουν εφικτό τον εξηλεκτρισμό ρυπογόνων κλάδων που θεωρούνταν εδώ και καιρό «δύσκολοι στην απανθρακοποίηση».
Οι ηλεκτρικές λύσεις για τη βαριά βιομηχανία πολλαπλασιάζονται. Οι ηλεκτρικές κάμινοι τόξου αντικαθιστούν πλέον τις υψικαμίνους που λειτουργούν με άνθρακα στη χαλυβουργία. Οι ηλεκτρικές αντλίες θερμότητας υψηλής θερμοκρασίας και οι ηλεκτρικοί λέβητες αντικαθιστούν το φυσικό αέριο σε ορισμένες χημικές βιομηχανίες και μονάδες επεξεργασίας τροφίμων, ενώ βαρέα ηλεκτρικά φορτηγά με μπαταρίες δοκιμάζονται σε ορυχεία και εργοτάξια.
Οι τεχνολογίες αυτές βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Συχνά έχουν υψηλότερο αρχικό κόστος. Το βασικό τους πλεονέκτημα, όμως, είναι ότι είναι φθηνότερες στη λειτουργία — εφόσον η ηλεκτρική ενέργεια παραμένει σχετικά φθηνή.
Αυτό ακριβώς είναι το αποτέλεσμα που προσφέρουν οι συνδυασμοί ηλιακής ενέργειας και μπαταριών.
Η Αυστραλία ανοίγει τον δρόμο;
Τον περασμένο μήνα, η Αυστραλία εισήγαγε σχεδόν 1 γιγαβάτ ηλιακών πάνελ από την Κίνα — νέο μηνιαίο ρεκόρ.
Αυτή η αθόρυβη αύξηση σημειώθηκε την ώρα που οι πολιτικοί ηγέτες συζητούσαν αν θα πρέπει να γίνουν νέες γεωτρήσεις πετρελαίου στο Κουίνσλαντ ή να επεκταθούν τα εγχώρια αποθέματα καυσίμων.
Ωστόσο, τα δεδομένα στην πράξη ευνοούν τις καθαρές τεχνολογίες. Η ηλιόλουστη Αυστραλία διαθέτει, κατά κεφαλήν, τα περισσότερα φωτοβολταϊκά σε στέγες στον κόσμο. Η αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες αναπτύσσεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Το βασικό δίκτυο ηλεκτροδότησης της χώρας στηρίζεται πλέον κατά 50% στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η χρήση ηλεκτρικών οχημάτων αυξάνεται ραγδαία, έπειτα από ένα αργό ξεκίνημα.
Το επόμενο μεγάλο βήμα θα είναι οι καθαρές τεχνολογίες στη βαριά βιομηχανία και τα ορυχεία. Ορισμένες μεταλλευτικές εγκαταστάσεις καλύπτουν ήδη το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών τους αναγκών από ανανεώσιμες πηγές, ενώ αναπτύσσονται και εξηλεκτρισμένοι στόλοι οχημάτων.
Η καθαρή τεχνολογία είναι ήδη εδώ
Η εκρηκτική αύξηση των εξαγωγών της Κίνας δείχνει ότι οι καθαρές τεχνολογίες εξελίσσονται στη νέα κινητήρια δύναμη του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Η στροφή στο πετρέλαιο για την κάλυψη άμεσων αναγκών είναι απλώς ένα προσωρινό μέτρο.
Οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα ενισχύσουν ακόμη περισσότερο την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων - όπως ακριβώς συνέβη και κατά τις πρώτες πετρελαϊκές κρίσεις, πριν από περισσότερα από 50 χρόνια.
Αυτή τη φορά, όμως, το πετρελαϊκό σοκ έρχεται εν μέσω της ταχύτερης ενεργειακής μετάβασης στην ανθρώπινη ιστορία.
* Ο Ray Wills είναι Επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας. Ο Peter Newman είναι Καθηγητής Βιωσιμότητας στο Πανεπιστήμιο Curtin. Το άρθρο τους αναδημοσιεύεται αυτούσιο στο Liberal, μέσω άδειας Creative Commons, από τον ιστότοπο TheConversation.com.
