Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει τον κίνδυνο ενός νέου ενεργειακού σοκ, με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να καταγράφουν έντονη άνοδο. Σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, o Επίκουρος Καθηγητής του Hellenic American University (HAU), Bουλευτής Σερρών και Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων της ΝΔ, Τάσος Χατζηβασιλείου, εξηγεί, σε συνέντευξή του στο Liberal, γιατί η Ελλάδα εμφανίζεται πιο θωρακισμένη και πώς διεκδικεί πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.
Ακόμα, αναλύει τους λόγους που η Τουρκία βρίσκεται, όπως αναφέρει, σε στρατηγική αμηχανία, ενώ τονίζει τις προοπτικές του Κάθετου Διαδρόμου και τις στρατηγικές επιλογές που ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας στον νέο ενεργειακό σχεδιασμό της Ευρώπης.
Συνέντευξη στη Μαργαρίτα Ασημακοπούλου
Τις τελευταίες ημέρες οι ενεργειακές αγορές εμφανίζουν έντονη νευρικότητα, καθώς η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε νέα σημαντική άνοδο των τιμών του πετρελαίου, που σε ορισμένες συνεδριάσεις υπερβαίνουν τα 110 δολάρια το βαρέλι. Ποια είναι η επόμενη ημέρα για την πορεία των τιμών, τόσο στο πετρέλαιο όσο και στο φυσικό αέριο, όπου επίσης καταγράφεται άνοδος; Υπάρχει κίνδυνος να βρεθούμε μπροστά σε ένα νέο, πιο μόνιμο ενεργειακό σοκ στις διεθνείς αγορές;
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν άμεσα και συνολικά τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Αυτό είναι κάτι που το βλέπουμε ήδη, ενώ και το γεγονός πως τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν επί της ουσίας κλειστά μοιραία πιέζει τις τιμές προς τα πάνω αυξάνοντας το κλίμα αβεβαιότητας. Είναι νωρίς ακόμη για ασφαλείς προβλέψεις ως προς τη διάρκεια, όμως είναι προφανές, ότι όσο παρατείνεται η αστάθεια, τόσο θα αυξάνεται η πίεση σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η Ελλάδα, πάντως, είναι σήμερα πιο θωρακισμένη σε σχέση με το παρελθόν. Ήδη η κυβέρνηση έλαβε μέτρα ενάντια στην αισχροκέρδεια σε καύσιμα και τρόφιμα. Παρακολουθεί τις εξελίξεις και είναι έτοιμη για νέες παρεμβάσεις εάν κριθεί αναγκαίο.
Η οικονομία μας είναι πιο ανθεκτική, η χώρα έχει επενδύσει στη διαφοροποίηση του ενεργειακού της μείγματος και τα τελευταία χρόνια έχει κάνει ουσιαστικά βήματα για να αναβαθμιστεί σε ενεργειακό κόμβο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα επηρεαστούμε. Σημαίνει, όμως, ότι διαθέτουμε περισσότερα εργαλεία προστασίας από ένα διεθνές ενεργειακό σοκ, χάρη στη χρηστή διακυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Ένα από τα πιο κρίσιμα γεωστρατηγικά σημεία της περιοχής είναι τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία επανέρχονται στο επίκεντρο των ανησυχιών. Ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις για τις διεθνείς αγορές ενέργειας σε περίπτωση παρατεταμένης διαταραχής ή ακόμη και κλεισίματος των Στενών; Και ειδικά σε ό,τι αφορά το LNG, θα μπορούσε να προκύψει σοβαρό πρόβλημα επάρκειας, δεδομένης της αυξανόμενης παγκόσμιας ζήτησης;
Τα Στενά του Ορμούζ είναι νευραλγικό σημείο για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία. Από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που διακινείται διεθνώς, ενώ οποιαδήποτε παρατεταμένη αναστάτωση επηρεάζει και τη ναυσιπλοΐα, το κόστος μεταφοράς, τα ασφάλιστρα και, εν τέλει, τις τιμές που πληρώνει ο τελικός καταναλωτής.
Από το Ορμούζ, διέρχονται υπό κανονικές συνθήκες 15.000.000 βαρέλια ημερησίως. Λόγω του πολέμου, αυτή η ποσότητα έχει μειωθεί πάνω από 50%. Η μείωση της διαθέσιμης ποσότητας υδρογονανθράκων πιέζει την αγορά, αυξάνει τις τιμές και υποχρεώνει πολλές χώρες να καταναλώσουν τα αποθέματα ασφαλείας που διαθέτουν.
Ειδικά για το LNG, είναι σαφές ότι μια τέτοια κρίση θα προκαλούσε σοβαρή αναστάτωση στην εφοδιαστική αλυσίδα. Γι’ αυτό ακριβώς γίνεται ακόμη πιο σημαντικό το να υπάρχουν εναλλακτικές πηγές και εναλλακτικές διαδρομές τροφοδοσίας. Η Ευρώπη οφείλει, λοιπόν, να προχωρήσει με μεγαλύτερη ταχύτητα στην ενεργειακή διαφοροποίηση, στη διασυνδεσιμότητα και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών της. Αυτό δεν είναι απλώς μια θεωρητική συζήτηση αλλά επιτακτική γεωπολιτική ανάγκη.
Την ίδια στιγμή, επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για το μέλλον του λεγόμενου Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Θα μπορούσαν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την επιτάχυνση του έργου, ενισχύοντας την ανάγκη για εναλλακτικές διαδρομές προμήθειας; Ή αντίθετα δημιουργούν νέες αβεβαιότητες για την υλοποίησή του;
Τα τελευταία χρόνια έχουμε καταφέρει να αναδειχθούμε σε πάροχο ενεργειακής ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Ελλάδα πρωταγωνιστεί πλέον στην ενεργειακή αρχιτεκτονική στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο, μέσα από τον Κάθετο Διάδρομο και από τις σχεδιαζόμενες διασυνδέσεις με την Αίγυπτο, την Κύπρο και το Ισραήλ. Οι τελευταίες εξελίξεις επιβεβαιώνουν τη σημασία και την αξία που έχει για την Ευρώπη το έργο αυτό. Από τη στιγμή όπου η ευρωπαϊκή ηγεσία αποφάσισε να απορρίψει το ρωσικό αέριο, ο Κάθετος Διάδρομος αναδεικνύεται ως η ασφαλέστερη εναλλακτική δίοδος για LNG. Άλλωστε, οι μακροχρόνιες συμφωνίες που έχει υπογράψει η Atlantic See LNG Trade δίνουν σάρκα και οστά στον Κάθετο Διάδρομο.
Σας θυμίζω ότι το θέμα απασχόλησε το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. και η Ελλάδα ζήτησε από όλους τους εταίρους να στηρίξουν την απόφαση της απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια, που ομόφωνα έχουν συναποφασίσει, και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στήριξης του εγχειρήματος. Σε κάθε περίπτωση, η πατρίδα μας αναδεικνύεται σε πυλώνα ενεργειακής σταθερότητας, ικανό να προσφέρει ενεργειακή ασφάλεια στους συμμάχους και εταίρους της. Και αυτό το αντιλαμβάνονται και το αναγνωρίζουν όλοι.
Παράλληλα, πριν από λίγες ημέρες κυρώθηκαν από τη Βουλή οι συμβάσεις με τη Chevron για έρευνες υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές της Κρήτης και της Πελοποννήσου. Σε συνδυασμό με τις νέες ενεργειακές διασυνδέσεις και τα πρόσφατα ενεργειακά deals στην περιοχή, φαίνεται να διαμορφώνεται ένα ευρύτερο πλέγμα ενεργειακής αναβάθμισης της χώρας. Υπάρχουν ρεαλιστικές προϋποθέσεις ώστε η χώρα να εξελιχθεί όχι μόνο σε διαμετακομιστικό κόμβο αλλά και σε παραγωγό φυσικού αερίου με σημασία για την ευρωπαϊκή αγορά, ιδίως ενόψει της πλήρους απεξάρτησης της ΕΕ από το ρωσικό αέριο μετά το 2027; Ποιες κινήσεις θεωρείτε κρίσιμες από εδώ και πέρα;
Η κύρωση των συμβάσεων με τη Chevron και τη HELLENiQ Energy έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί αποτυπώνεται στην πράξη ότι η χώρα μας προχωρά μπροστά με σχέδιο και σοβαρότητα. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς «πέρασμα» ενέργειας. Αποκτά καίριο ρόλο στον νέο ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.
Φτάσαμε σε αυτό το σημείο αξιοποιώντας τις εγκαταστάσεις που η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη είτε αναβάθμισε είτε κατασκεύασε, όπως στην Αλεξανδρούπολη και τη Ρεβυθούσα. Προέχει η εφαρμογή των συμφωνιών στο πεδίο και ο προγραμματισμός των ερευνών. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη σχεδιαζόμενη αναβάθμιση των υποδομών, θα συμβάλουν στη γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας.
Επίσης, είναι σημαντικό να διατηρηθεί το περιβάλλον πολιτικής σταθερότητας, προκειμένου να συνεχίσουμε στον δρόμο που έχουμε χαράξει.
Ταυτόχρονα, η Άγκυρα βλέπουμε να παρακολουθεί στενά τις ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Υπό το πρίσμα της ενίσχυσης του ενεργειακού ρόλου της Ελλάδας, υπάρχει πιθανότητα να δούμε νέες αντιδράσεις ή κινήσεις από την Τουρκία που θα επιχειρούν να επηρεάσουν τις ισορροπίες στην περιοχή;
Η Τουρκία βρίσκεται σε στρατηγική αμηχανία, καθώς βλέπει την Ελλάδα να χτίζει τόξο ασφαλείας και άμυνας στην Ανατολική Μεσόγειο. Λανθασμένα κρίνει τις κινήσεις της Αθήνας ως «αντιτουρκικές». Πρόκειται για σφάλμα από την Άγκυρα, αφού η χώρα μας έχει αποδείξει ότι οι κινήσεις της δεν στρέφονται εναντίον κανενός, καθώς και ότι φροντίζει να παρέχει ασφάλεια σε συμμάχους και εταίρους. Παρόμοιο στόχο έχει και ο Κάθετος Διάδρομος, αφού θα διασφαλίζει παροχή ενέργειας μέχρι την Ουκρανία. Μάλιστα, ορθώς πράξαμε, όταν μας ζητήθηκε συνδρομή από την αδελφική Κύπρο και τη Βουλγαρία με τις φρεγάτες μας, τα F-16 και τους Patriot.
Η πατρίδα μας λειτουργεί ως πάροχος ασφαλείας και ως υπεύθυνη δύναμη δικαίου εντός της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ.
Κατά καιρούς, η Άγκυρα επιλέγει την κλιμάκωση στη ρητορική της, ωστόσο αυτό δεν μας εμποδίζει από το να υλοποιούμε τον σχεδιασμό μας. Η απάντησή μας είναι η σταθερή προσήλωση στη δική μας στρατηγική, που θεμελιώνεται πάντα στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Δεν διαφαίνεται ότι στην παρούσα φάση θα έχουμε κρίση στο πεδίο.
Τις τελευταίες ημέρες άνοιξε εκ νέου η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα, μετά τις δηλώσεις του Πρωθυπουργού για την πιθανή μελλοντική αξιοποίηση μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMRs). Πόσο ρεαλιστικό είναι ένα τέτοιο ενδεχόμενο για τη χώρα μας και ποια θα μπορούσε να είναι η συμβολή μιας τέτοιας τεχνολογίας στο ενεργειακό μίγμα των επόμενων δεκαετιών;
Η ενεργειακή μας στρατηγική, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ήταν πάντα στραμμένη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Χρειαζόμαστε, βέβαια, φυσικό αέριο ως πηγή για την ηλεκτροπαραγωγή. Και μακροπρόθεσμα θα ήμασταν ανοιχτοί στο να εξετάσουμε άλλες μορφές ενέργειας, όπως είναι η πυρηνική, πάντα με γνώμονα την ασφάλεια.
Εξάλλου, χρειάζεται προσπάθεια για να φτάσουμε στο μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών. Αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, καθώς αποτελεί αντικείμενο παγκόσμιας συζήτησης. Το σίγουρο είναι πως η κυβέρνηση θέλει να διερευνήσει κατά πόσο οι νέες τεχνολογίες στην πυρηνική ενέργεια θα μπορούσαν να είχαν όφελος για τη χώρα μας. Και αυτή η διερεύνηση συνιστά υπεύθυνη επιλογή. Είναι σημαντικό να ανοίξουμε τη συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια χωρίς ταμπού. Η επιστήμη μπορεί να δείξει τον δρόμο.
