Την «ένοπλη ισορροπία» και την επιχειρησιακή εικόνα στα Στενά του Ορμούζ μετά τη ντε φάκτο κατάρρευση της εκεχειρίας, την αυτοπαγίδευση του καθεστώτος του Ιράν και την προοπτική σοβαρής στρατιωτικής κλιμάκωσης εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών μπροστά σε ένα αδιέξοδο που δεν βρίσκει λύση, καταγράφει ο στρατηγικός αναλυτής Στάθης Κυριακίδης σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη.
Ο κ. Κυριακίδης, Υποναύαρχος ε.α., αμυντικός αναλυτής και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International, μιλά για τη «χαμένη στη μετάφραση» προκαταρκτική συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, την ιδιότυπη «εμπόλεμη διαπραγμάτευση» για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και τη νέα φάση στην κρίση που σηματοδοτεί η επανενεργοποίηση του «War Powers Resolution» εκ μέρους του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος και φέρεται να προσανατολίζεται πλέον προς ισχυρά στρατιωτικά πλήγματα πέραν της ζώνης του Ορμούζ - ακόμη και κατά ιρανικών πολιτικών υποδομών, αλλά ως τελευταία γραμμή πίεσης προς το καθεστώς της Τεχεράνης. Σενάριο χερσαίας εισβολής ή κατάληψης εδάφους στην ενδοχώρα του Ιράν ήταν και παραμένει, κατά τον ίδιο, εκτός οποιουδήποτε στρατιωτικού σχεδιασμού.
Ο κ. Κυριακίδης εξηγεί γιατί ο νότιος διάδρομος των Στενών του Ορμούζ έχει εξελιχθεί στο πιο κρίσιμο επιχειρησιακό πεδίο, αναλύει τι επιδίωκε να πετύχει η Τεχεράνη με τις πρόσφατες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και γιατί, κατά την εκτίμησή του, η δυνατότητα του Ιράν να ελέγχει πλήρως τη ναυσιπλοΐα απομειώνεται σταδιακά υπό το βάρος των αμερικανικών πληγμάτων και της παρουσίας του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ - παρότι η απειλή για τη ναυσιπλοΐα σαφώς δεν εκλείπει.
Αποδίδει, επίσης, ιδιαίτερη σημασία στην αυτοπαγίδευση, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, του Ιράν μετά τις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στα Στενά, και εξηγεί γιατί, ανεξαρτήτως του τι πραγματικά συνέβη -από την περίπτωση αυτονόμησης τοπικών διοικητών των Φρουρών έως την τακτική της «ελεγχόμενης ασάφειας», η Τεχεράνη υποχρεώθηκε τελικά να υιοθετήσει σκληρή γραμμή απέναντι στις αμερικανικές επιχειρήσεις, βάλλοντας κατά κρατών του Κόλπου - ακόμη και εναντίον Κατάρ και Ομάν, που παίρνουν από το Πακιστάν τη σκυτάλη των μεσολαβητικών προσπαθειών.
Στο ίδιο πλαίσιο, αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των σουνιτικών μοναρχιών του Κόλπου, οι οποίες, όπως αναφέρει ο Στάθης Κυριακίδης, δεν επιθυμούν ούτε μόνιμη ιρανική επικυριαρχία στο Ορμούζ, ούτε και κατάρρευση του καθεστώτος στην Τεχεράνη υπό το φόβο γενικευμένης αποσταθεροποίησης.
Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης
Κύριε Κυριακίδη, πού οδηγείται η κατάσταση στη Μέση Ανατολή; Με πλήγματα κατά κρίσιμων υποδομών προειδοποιεί εκ νέου ο Ντόναλντ Τραμπ. Μέχρι ποιου σημείου μπορεί να κλιμακώσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες;
Μετά και τη χθεσινή σύσκεψη στο Οβάλ Γραφείο εισερχόμαστε σε μία νέα φάση στην περιπέτεια του Ιράν, δεδομένου ότι τέθηκαν επί τάπητος σχεδιασμοί για διεύρυνση των πληγμάτων σε στρατηγικούς στόχους, πέραν δηλαδή των στόχων στα Στενά του Ορμούζ όπου επικεντρώνονταν μέχρι στιγμής αποκλειστικά οι επιθέσεις των ΗΠΑ - εξ ου και η Ουάσινγκτον έκανε λόγο για αμυντικά χτυπήματα.
Βρισκόμαστε στην ουσία σε μία διαδικασία ιδιότυπης εμπόλεμης διαπραγμάτευσης. Η εκεχειρία των 60 ημερών έχει ντε φάκτο καταρρεύσει από αμερικανικής πλευράς και, τυπικά πλέον, μετά την επιστολή που απέστειλε ο Ντόναλντ Τραμπ στο Κογκρέσο, γνωστοποιώντας ότι ξεκινά μία νέα, ανεξάρτητη στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν. Δηλαδή, το «χρονόμετρο» του War Powers Resolution (του ομοσπονδιακού νόμου που διέπει τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου) αρχίζει να μετρά από την αρχή, δίνοντας νέο περιθώριο 60 ημερών για την επιχείρηση, συν άλλες 30 ημέρες για τις διαδικασίες αποχώρησης. Το «χρονόμετρο» είχε σταματήσει με την εκεχειρία των 60 ημερών. Η οποία εκεχειρία των 60 ημερών στην ουσία πλέον δεν δεσμεύει τις ΗΠΑ και τυπικά με την επιστολή Τραμπ της 10ης Ιουλίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν διεξάγεται παράλληλα διαπραγμάτευση. Οι επαφές συνεχίζονται, με πρωταγωνιστές το Ομάν και το Κατάρ, που, παραδόξως, ήταν μεταξύ των στόχων που επέλεξε να πλήξει προ ημερών το Ιράν. Το μνημόνιο κατανόησης, λοιπόν, παραμένει η βάση διαπραγμάτευσης. Πλην όμως, δεν δεσμεύει πλέον σε καμία περίπτωση τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς από αμερικανικής πλευράς η εκεχειρία έχει λήξει.
Εκτιμώ ότι πλέον είναι πιθανό να υπάρξουν πλήγματα και σε πολιτικές υποδομές, με πρόσχημα την περαιτέρω ικανότητα του Ιράν να τροφοδοτεί την πολεμική μηχανή του. Μιλώ για πρόσχημα καθότι θεωρώ ότι θα υπάρξουν και προσβολές που δεν θα συνάδουν με το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο του Πολέμου. Αυτή θα είναι, ωστόσο, η τελευταία γραμμή πίεσης. Πρώτα θα πληγούν όσοι στρατιωτικοί στόχοι επιλεγούν και οι πολιτικές υποδομές θα είναι η ύστατη κίνηση.
Μέχρι σήμερα πολιτικοί στόχοι έχουν χτυπηθεί μόνο από το Ισραήλ - μία γέφυρα στο βόρειο Ιράν, πλήγμα για το οποίο μάλιστα οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν επιπλήξει το Ισραήλ. Το ίδιο συνέβη και με το έτερο πλήγμα στις υποδομές υγραερίου στο Ιράν, το οποίο και αντεπιτέθηκε χτυπώντας τις ενεργειακές εγκαταστάσεις στο Ρας Λαφάν του Κατάρ. Έκτοτε δεν υπήρξε καμία προσβολή σε ενεργειακή υποδομή παραγωγής ή χρήσης του Ιράν.
Πλέον, όμως, θεωρώ ότι υπάρχει πολύ σοβαρή πιθανότητα να τεθεί στο στόχαστρο και το νησί Χαργκ. Το ενδεχόμενο να πληγούν οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στο Χαργκ δεν είναι εκτός λογικής. Σε κάθε περίπτωση, εξακολουθώ να επιμένω ότι σενάριο χερσαίας εισβολής ή κατάληψης εδάφους στην ενδοχώρα του Ιράν βρίσκεται εκτός οποιουδήποτε στρατιωτικού σχεδιασμού.
Πώς φθάσαμε, ή επιστρέψαμε, εδώ;
Τις προηγούμενες ημέρες υπήρξαν προσβολές από πλευράς των Φρουρών της Επανάστασης κατά δύο πλοίων που κινούνταν στον νότιο διάδρομο των Στενών του Ορμούζ, μέσω του οποίου εξακολουθεί να είναι εφικτή η διέλευση των πλοίων. Όταν μιλάμε πλέον για τα Στενά του Ορμούζ, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι, ντε φάκτο, έχουν χωριστεί σε τρεις διαδρόμους ναυσιπλοΐας.
Ο πρώτος είναι ο βόρειος διάδρομος, ανάμεσα στα νησιά Κεσμ και Λαράκ, εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων. Ελέγχεται πλήρως από τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι επιμένουν ότι όλα τα πλοία πρέπει να διέρχονται από εκεί. Ένας «αστερίσκος» εδώ, πέραν όλων των άλλων ζητημάτων: τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια, τα VLCC (Very Large Crude Carriers) των 300.000 τόνων, δεν μπορούν, σε κάθε περίπτωση, να περάσουν εύκολα από το συγκεκριμένο πέρασμα λόγω του περιορισμένου βάθους.
Ο δεύτερος είναι ο κεντρικός διάδρομος, δηλαδή ο δίαυλος που χρησιμοποιούνταν πριν από τον πόλεμο. Το Ιράν διατείνεται ότι έχει ναρκοθετήσει την περιοχή. Έχω υποστηρίξει εξαρχής ότι, ακόμη και αν έχουν ποντιστεί νάρκες σε συγκεκριμένες θέσεις στο βυθό, είναι ελάχιστες. Δεν θεωρώ ότι συνιστούν πρωτεύουσα απειλή για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά.
Ο τρίτος διάδρομος -από όπου πραγματοποιείται και το 80% των διελεύσεων- είναι ο νότιος, πλησίον των ακτών του Ομάν, στη χερσόνησο Μουσαντάμ, όπου τα νερά είναι αρκούντως βαθιά σε απόσταση τουλάχιστον επτά έως οκτώ ναυτικών μιλίων από την ακτή. Από εκεί διέρχονται πλέον τα μεγάλα δεξαμενόπλοια. Συνήθως με κλειστά τα συστήματα εντοπισμού AIS, αλλά έχοντας γνωστοποιήσει τη θέση τους στο Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών για λόγους αυτοάμυνας.
Πριν περάσουμε στις ιδιαιτερότητες του νότιου διαδρόμου, τι υποδεικνύουν οι επιθέσεις εναντίον των εμπορικών πλοίων για τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις στην Τεχεράνη; Υπάρχει κεντρική γραμμή;
Διακρίνονται τρία ενδεχόμενα. Ξεκινώντας από το πρώτο, την περίπτωση της αυτονόμησης κάποιου τοπικού διοικητή, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ο συγκεκριμένος διοικητής ενεργεί εκτός κεντρικής γραμμής του Ιράν. Σημαίνει όμως ότι δεν ενημερώνει την ηγεσία για κάθε επιμέρους ενέργεια. Επέλεξε να πραγματοποιήσει τη συγκεκριμένη επίθεση και την πραγματοποίησε, χωρίς να ενημερωθεί η ηγεσία. Αυτό προκύπτει και από όσα άφησε να εννοηθούν ο Αμπάς Αραγτσί στις συνομιλίες του Ομάν, όταν ανέφερε ότι οι συγκεκριμένες επιθέσεις ήταν «εκτός συστήματος». Αυτή ήταν η ακριβής διατύπωση που χρησιμοποίησε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών. Συνεπώς, υπάρχει μία αίσθηση ότι θα μπορούσε να επρόκειτο για μεμονωμένη πρωτοβουλία ενός τοπικού διοικητή.
Το δεύτερο -και επικίνδυνο- ενδεχόμενο είναι να υπάρχουν διαφορετικά κέντρα στρατηγικής εντός του Ιράν. Από τη μία η πολιτική πτέρυγα, που προσπαθεί να καταλήξει σε συμφωνία, και από την άλλη οι σκληροπυρηνικοί Φρουροί της Επανάστασης που κινούνται τελείως ανεξάρτητα. Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο διότι εάν η διαπραγμάτευση δεν γίνεται με «ένα Ιράν», δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε συμφωνία.
Η τρίτη εκδοχή, που κατά την εκτίμησή μου είναι και η πιο πιθανή, πρόκειται για τη λεγόμενη ελεγχόμενη ασάφεια (plausible deniability). Η πολιτική ηγεσία χρησιμοποιεί την πρόφαση ενός «απείθαρχου» διοικητή εν είδει ενός μηχανισμού ώστε να μπορεί να αρνείται την ευθύνη της συγκεκριμένης ενέργειας, χωρίς να τινάζεται στον αέρα η διαπραγμάτευση. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να ισχυριστεί ότι επρόκειτο για μεμονωμένο περιστατικό, το οποίο δεν αντανακλούσε την κεντρική πολιτική του Ιράν.
Εδώ όμως βρίσκεται και η αυτοπαγίδευση της Τεχεράνης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν άμεσα με σφοδρότητα, πλήττοντας περισσότερους από 300 στόχους στην περιοχή των Στενών. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, η πολιτική ηγεσία του Ιράν δεν είχε πλέον άλλη επιλογή από το να υιοθετήσει μία σκληρή γραμμή, καθώς βρέθηκε ξανά αμυνόμενη. Έπρεπε να αντιδράσει συγκροτημένα και συγκεντρωτικά, ανεξάρτητα αν η αφετηρία ήταν διαφορετική - αλήθεια ή πρόφαση. Αν επρόκειτο για μπλόφα, την πλήρωσε. Αν δεν μπλόφαρε, τότε πρέπει να το... «δει» καλύτερα.
Εν τέλει τι συνέβη: ακολούθησε η αντεπίθεση στις πέντε χώρες του Κόλπου. Και εδώ υπάρχει ένα στοιχείο που έχει ιδιαίτερη σημασία. Μεταξύ των χωρών που επλήγησαν ήταν και το Ομάν και το Κατάρ, δηλαδή πλέον οι δύο βασικοί διαμεσολαβητές της διαπραγμάτευσης. Το Πακιστάν αυτό που ήθελε το πέτυχε με το περίφημο μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ. Πλέον η σκυτάλη έχει περάσει στο Ομάν και το Κατάρ, που ωστόσο στοχοποιήθηκαν. Το γεγονός ότι επλήγησαν εγκαταστάσεις στο έδαφός τους δημιουργεί σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης όχι πλέον μόνο μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών, αλλά και μεταξύ του Ιράν και των ίδιων των διαμεσολαβητών. Αυτό ανεβάζει την κρίση σε ένα άλλο επίπεδο επικινδυνότητας.
Αυτή, λοιπόν, είναι η νέα «ένοπλη ισορροπία» γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, αφότου οι δύο πλευρές είναι σαφές ότι έχουν «χαθεί στη μετάφραση» του μνημονίου. Για το μεν Ιράν δεν μπορεί να περάσει κανένα πλοίο με απόλυτη ασφάλεια χωρίς ενημέρωση και έγκριση από τους Φρουρούς της Επανάστασης, ανεξάρτητα αν συμφώνησαν στο πλαίσιο του μνημονίου για 60 ημέρες χωρίς «διόδια». Διόδια εντός εισαγωγικών, δεδομένου ότι σαφώς η επιβολή τους είναι παράνομη, μπορεί όμως να καλυφθεί πίσω από διαφορετικές διατυπώσεις, όπως παροχή ναυτιλιακών υπηρεσιών. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, -εξ ου και χρησιμοποιώ τη φράση «χαμένοι στη μετάφραση»-, το μνημόνιο σήμαινε ελεύθερη ναυσιπλοΐα, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς αστερίσκους και χωρίς ενημέρωση κανενός. Όπως ακριβώς ίσχυε πριν από τον πόλεμο.
Γι' αυτό και το ολίσθημα του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, με τη δήλωση για επιβολή τέλους 20% στα διερχόμενα φορτία κράτησε λιγότερο από ένα 24ωρο, όπως είχαμε προβλέψει. Αντικαταστάθηκε με μια πολύ ευρύτερη και θολή αναφορά σε εμπορικές συναλλαγές, καθώς έγινε αντιληπτό ότι, πρώτον, αυτό που έλεγε ήταν ομοίως παράνομο με τα όσα υποστηρίζει το Ιράν και, δεύτερον, επειδή το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν ασφαλιστική εταιρεία. Αν ζητάς τέλος 20% για την παροχή ασφάλειας σε ένα πλοίο, τότε σημαίνει ότι είσαι υπόλογος απέναντί του εάν δεχθεί επίθεση. Η ναυτιλιακή εταιρεία θα ζητήσει αποζημίωση. Προφανώς δεν μπορεί το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό να λειτουργήσει ως ασφαλιστική εταιρεία, και φυσικά και για τους νομικούς λόγους, εγκαταλείφθηκε σε λιγότερο από 24 ώρες αυτή η αψυχολόγητη και τελείως ανερμάτιστη ιδέα.
Κύριε Κυριακίδη, «μεταφέρετέ» μας στα Στενά του Ορμούζ. Πώς κινούνται οι Φρουροί της Επανάστασης και το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ και γιατί ο πρόεδρος Τραμπ επιμένει ότι τα Στενά παραμένουν ανοιχτά;
Καταρχάς, τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι τόσο «στενά» όσο μπορεί να παρουσιάζονται. Στο στενότερο σημείο τους έχουν πλάτος περίπου 29 ναυτικά μίλια, δηλαδή σχεδόν τρεις φορές η απόσταση Πειραιάς-Αίγινα. Για να ελεγχθεί αυτός ο χώρος χρειάζεται πολύ καλή οργάνωση. Απαιτείται δορυφορική εικόνα, η λεγόμενη αναγνωρισμένη ναυτική εικόνα (Recognised Maritime Picture), η οποία συντίθεται από ραντάρ, drones, UAVs. Πρόκειται για ένα πλέγμα δεκτών και μέσων επιτήρησης, τα οποία συμβάλλουν ταυτόχρονα ώστε να διατηρείται μία ολοκληρωμένη και αναγνωρισμένη επιχειρησιακή εικόνα από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Στο βόρειο τμήμα των Στενών αυτό είναι σχετικά εύκολο για το Ιράν, επειδή διαθέτει τα νησιά Κεσμ και Λαράκ, καθώς και μια σειρά από μικρότερα νησιά που του επιτρέπουν να επιτηρεί αποτελεσματικά την περιοχή. Όσο όμως απομακρυνόμαστε από τις ιρανικές ακτές και πλησιάζουμε προς τη χερσόνησο Μουσαντάμ του Ομάν, η απόσταση αυξάνεται από τα περίπου 29 ναυτικά μίλια έως και τα 35, 40 ή ακόμη και τα 45 ναυτικά μίλια. Η απόσταση παραμένει συγκριτικά μικρή, όχι όμως απόλυτα.
Δεδομένου ότι τα νερά βόρεια και ανατολικά της χερσονήσου Μουσαντάμ δεν είναι ρηχά, τα μεν μικρότερα πλοία μπορούν να κινούνται ακόμη και σε απόσταση ενός έως τριών ναυτικών μιλίων από τις ακτές του Ομάν. Τα βαθιά νερά, δηλαδή, επιτρέπουν η διέλευση να γίνεται πολύ κοντά στις ακτές και μεσολαβούν περίπου 26 έως 30 ναυτικά μίλια μέχρι τις ιρανικές ακτές. Τα δε μεγάλα δεξαμενόπλοια, τα VLCC των περίπου 300.000 τόνων που μεταφέρουν έως και δύο εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, έχουν βύθισμα τουλάχιστον 20-22 μέτρα και μήκος περίπου 300 μέτρων όταν είναι πλήρως φορτωμένα. Γι’ αυτά δεν είναι μόνο ζήτημα βάθους, αλλά και δυσκολίας ή ευκολίας ναυτικού χειρισμού.
Συνεπώς, δεν μπορούν να κινούνται τόσο κοντά στις ακτές, σε απόσταση ενός έως τριών ναυτικών μιλίων. Μπορούν, όμως, να περάσουν άνετα σε αποστάσεις 4-8 ναυτικών μιλίων από τις ακτές του Ομάν και ακριβώς αυτός είναι νότιος διάδρομος που έχει δημιουργηθεί. Ακόμη και στο βορειότερο σημείο αυτού του νέου, νότιου διαδρόμου, μεσολαβούν άλλα 20 ναυτικά μίλια μέχρι το πρώτο ιρανικό έδαφος, δηλαδή το νησί Λαράκ.
Οι Φρουροί της Επανάστασης θα χρειάζονταν για τον έλεγχο εξαιρετικά ακριβή εικόνα της περιοχής σε πραγματικό χρόνο. Αν τα πλοία δεν εκπέμπουν σήμα μέσω του Συστήματος Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS), είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει αυτή η εικόνα, εφόσον το Ιράν δεν διαθέτει -και το τονίζω αυτό- εξωτερική βοήθεια, δηλαδή σαφή δορυφορική εικόνα σε πραγματικό χρόνο από κάποιον σύμμαχό του - και ο νοών νοείτω. Το μήνυμα που επιδίωκε, λοιπόν, να εκπέμψει η Τεχεράνη με τις δύο προσβολές στο νότιο διάδρομο ήταν σαφές: «Μην έχετε την ψευδαίσθηση ότι δεν ελέγχω ολόκληρο το Στενό. Έχω εικόνα στον νότιο διάδρομο και μπορώ να πλήξω στόχους και εκεί».
Πλην όμως, μέχρι να σημειωθούν οι δύο αυτές επιθέσεις, το 80% έως 90% της εμπορικής κίνησης διέρχονταν από τον νότιο διάδρομο. Επομένως, η προσπάθεια του Ιράν να πείσει εαυτόν και αλλήλους ότι έχει τον πλήρη έλεγχο στα Στενά είναι σαφώς στοχευμένη, αλλά στην πράξη περιορίζεται. Γι' αυτό και ακούμε τον Ντόναλντ Τραμπ να λέει «μη φοβάστε, περάστε», έχοντας στο μυαλό του κλειστά συστήματα εντοπισμού και τη διέλευση πλησίον των ακτών του Ομάν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, με το Πολεμικό Ναυτικό τους να έχει αναπτύξει περισσότερες από είκοσι μονάδες στην περιοχή, καθώς και με τα αντιαεροπορικά συστήματα κυρίως στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, διαθέτουν πολύ καλή αεροπορική και ναυτική εικόνα, και οι προσβολές μπορούν να αναχαιτιστούν σε πολύ μεγάλο βαθμό. Βεβαίως, πάντα υπάρχει ο κίνδυνος κάποιο βλήμα να διαπεράσει τον κλοιό αυτό, όπως συνέβη και με το πρόσφατο πλήγμα στο υπό κυπριακή σημαία πλοίο.
Στην προσπάθεια όμως να αποτρέψουν τη ναυσιπλοΐα να κινηθεί στο νότιο διάδρομο, οι Ιρανοί θα δυσκολευτούν. Διότι όταν πραγματοποιούνται περισσότερα από 300 πλήγματα εναντίον στόχων όπως ραντάρ και φορείς βλημάτων στα παράλια, μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας αλλά και αέρος κυρίως στην περιοχή του Κεσμ και του Μπαντάρ Αμπάς, απομειώνεται σταδιακά η δυνατότητα του Ιράν να διατηρεί πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο του νότιου διαδρόμου. Αυτό δεν σημαίνει και ότι η απειλή εκλείπει. Πάντοτε υπάρχει το ενδεχόμενο κάποιο βλήμα να διαπεράσει την αμερικανική αντιαεροπορική άμυνα. Και αρκεί μία επιτυχής προσβολή -είτε μία στις 40, είτε μία στις 50, είτε μία στις 100- για να αποτρέψει πολλά πλοία από το να αναλάβουν το σχετικό ρίσκο διέλευσης.
Με βάση όλα όσα μας έχετε παραθέσει, διπλωματική έξοδος από το αδιέξοδο στο Ορμούζ δεν διαφαίνεται
Όχι, δεν διαφαίνεται. Γι' αυτό ακριβώς ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε παράταση δύο μηνών μέσω του War Powers Resolution - προκειμένου να έχει τη δυνατότητα να πλήξει ό,τι κρίνει απαραίτητο, για να πιέσει περαιτέρω το Ιράν. Μέχρι σήμερα οι αμερικανικές επιχειρήσεις χαρακτηρίζονταν από την CENTCOM ως αμυντικές, με στόχο κυρίως μέσα και υποδομές που χρησιμοποιούνταν για επιθέσεις στην περιοχή των Στενών. Έχω όμως την αίσθηση ότι πλέον θα δούμε πολύ ευρύτερα πλήγματα, εκτός εάν στο μεταξύ, μέσω των διαύλων που παραμένουν ακόμη ανοικτοί, το Ιράν συμφωνήσει να σταματήσει τις επιθέσεις στο νότιο διάδρομο και επιστρέψει ουσιαστικά στη διαπραγμάτευση.
Ακόμη και αν επιστρέψει, πώς μπορεί να αποφευχθεί μία νέα κρίση για το Ορμούζ; Πώς θα καταστεί εφικτό ένα νέο μνημόνιο να υπερβεί τις ασάφειες του προηγούμενου;
Το Ιράν δεν μπορεί να υπογράψει μια συμφωνία που, επί της ουσίας, θα ισοδυναμεί με παραδοχή ότι ασκεί μόνο μερικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ. Αυτή ακριβώς ήταν και η πρόταση που κατέθεσε το Ομάν, το οποίο δεν επιθυμεί αμερικανική στρατιωτικοποίηση του Στενού αλλά δεν επιθυμεί επίσης και την μονομερή ιρανική κυριαρχία.
Το Ομάν -το οποίο, σημειώνουμε, πως είναι και το πιο φίλα διακείμενο προς το Ιράν καθεστώς στην περιοχή- αυτό που ουσιαστικά είπε είναι ότι ως ουδέτερο μέρος συνεργάζεται με διαφάνεια με όλους και επιθυμεί απαρέγκλιτα την πλήρη αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο -αυτή είναι πάγια θέση του- και γι’ αυτό πρότεινε έναν «έντιμο συμβιβασμό», όπως τον χαρακτήρισε, που αφορά ελεύθερη διέλευση από τον νότιο διάδρομο, μέσω των δικών του χωρικών υδάτων, και έλεγχο του κεντρικού και του βόρειου διαδρόμου από το Ιράν. Η πρόταση ως ήταν αναμενόμενο απερρίφθη από το Ιράν, καθώς θα ισοδυναμούσε, επί της ουσίας, με παραδοχή ότι δεν έχει πλέον κανένα μοχλό πίεσης.
Κατά συνέπεια, το αδιέξοδο παραμένει. Δεν βλέπω πώς μπορεί να ξεπεραστεί, παρά μόνο έπειτα από πολύ ισχυρή πίεση με τη μορφή βομβαρδισμών πλέον και σε υποδομές του Ιράν. Υπενθυμίζω ότι το Ιράν δεν διαθέτει πλέον την ίδια δυνατότητα ανταπόδοσης που είχε στην αρχή της σύγκρουσης. Οι τελευταίες επιθέσεις στις χώρες του Κόλπου ήταν περιορισμένης έκτασης για δύο λόγους: αφενός επειδή η Τεχεράνη δεν επιθυμούσε ενδεχομένως να κλιμακώσει περαιτέρω, και, αφετέρου, επειδή δεν έχει πλέον την επιχειρησιακή δυνατότητα να το κάνει. Το έχουμε επισημάνει από την αρχή: το βληματικό δυναμικό του Ιράν έχει απομειωθεί σε πολύ σημαντικό βαθμό. Έχει ηττηθεί στο πεδίο. Και αυτό δεν θα πρέπει να το ξεχνάμε όταν επιχειρούμε να εκτιμήσουμε τις επόμενες εξελίξεις.
Κλείνοντας, πόσο καθοριστική θα είναι η στάση των κρατών του Κόλπου για τη συνέχεια;
Το μέλλον της κρίσης θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό και από τη στάση των χωρών του Κόλπου. Βλέπουμε ήδη τη Σαουδική Αραβία να βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο ενδεχόμενο εμπλοκής, όπως και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι σουνιτικές μοναρχίες του Κόλπου δεν μπορούν να αποδεχθούν ένα Ιράν με ντε φάκτο δικαιώματα ελέγχου των ενεργειακών τους εξαγωγών.
Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είχαν ήδη ξεκινήσει και προχωρούν ενεργειακά έργα για τη παράκαμψη των Στενών. Στη Σαουδική Αραβία συνεχίζεται η ανάπτυξη του αγωγού που καταλήγει στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ο αγωγός Χαμπσάν-Φουτζέιρα θα συνδέει τα κοιτάσματα αργού πετρελαίου στο Άμπου Ντάμπι με το λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν. Την ίδια στιγμή, το Ιράκ έχει ξεκινήσει την αναβίωση του αγωγού Κιρκούκ-Μπανιάς προς τη Συρία, ώστε να αποκτήσει και αυτό διέξοδο στη Μεσόγειο, καθώς σήμερα μεταφέρει μέρος του πετρελαίου του οδικώς.
Συνεπώς, οι χώρες του Κόλπου προφανώς δεν επιθυμούν ιρανικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ. Από την άλλη πλευρά, όμως, προφανώς δεν επιθυμούν ούτε μια ολοκληρωτική νίκη των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, καθώς μια κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα οδηγούσε σε αποσταθεροποίηση στην περιοχή.
