Η διεθνής σκηνή σπάνια προσφέρει τόσο εύγλωττα διδακτικά παραδείγματα μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Τις τελευταίες εβδομάδες, δύο ηγέτες της δυτικής Ευρώπης επέλεξαν να αντιταχθούν δημοσίως στον Ντόναλντ Τραμπ για τον πόλεμο στο Ιράν, ο καθένας από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετική λογική.
Ο Γερμανός Καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε την Αμερική «ταπεινωμένη» από την ιρανική ηγεσία, καθώς οι διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός παρέμεναν άγονες. Αν και η τελική αποτίμηση γίνεται πάντα στο τέλος, η δήλωση απεδείχθη καταστροφική διπλωματικά. Άμεση συνέπεια ήταν η απόσυρση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία, με τον Τραμπ να προαναγγέλλει περαιτέρω περικοπές αποδυναμώνοντας τη γερμανική ασφάλεια, ενώ παράλληλα οι ίδιοι οι Γερμανοί ηγέτες έσπευδαν να «ξεπλύνουν» τη δήλωση (Bloomberg).
Ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, από την άλλη, αρνήθηκε τη χρήση των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων για τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, αψηφώντας την Ουάσιγκτον, η οποία τον χαρακτήρισε «φρικτό εταίρο». Ο Τραμπ απείλησε να διακόψει κάθε εμπορική σχέση με την Ισπανία. Η στάση Σάντσεθ ήταν εσωτερικά δημοφιλής. Όμως για την Ισπανία αυτό ήδη έχει και θα έχει μελλοντικά σημαντικό κόστος, διότι ο Σάντσεθ πρόταξε των συμφερόντων της χώρας την προσωπική εσωτερική πολιτική του επιβίωση (euronews).
Αυτά τα δύο παραδείγματα φωτίζουν με σκληρή ευκρίνεια τι σημαίνει «εθνικό συμφέρον» και πόσο εύκολα μπορεί να συγχέεται με «ιδεολογική συνέπεια» ή «εσωτερική εκλογική αριθμητική». Για μια χώρα σαν την Ελλάδα, ειδικά στη σημερινή συγκυρία το περιθώριο σφάλματος είναι μηδενικό.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που βγήκε προσφάτως από μια ουσιαστική χρεοκοπία, με χρέος που παραμένει ασφυκτικό παρά τη μείωσή του, με οικονομία που μόλις αρχίζει να ορθοποδεί και με γεωπολιτικά ανοικτά μέτωπα που δεν αντέχουν διπλωματικές αβλεψίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η άσκηση εξωτερικής πολιτικής και το μακροπρόθεσμο αποτύπωμα της είναι θέμα εθνικής επιβίωσης.
Η ομιλία του Έλληνα πρωθυπουργού στο Αμερικανικό Κογκρέσο κατάφερε να κερδίσει το χειροκρότημα των Δημοκρατικών σε μια κρίσιμη συγκυρία, ενώ ταυτόχρονα διατήρησε διαύλους που οδήγησαν στο πρόσφατο εγκώμιο από τον Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό αποτελεί δείγμα υψηλής διπλωματικής ικανότητας, να κρατάς ισορροπία ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αμερικανικές διοικήσεις, χωρίς να προδίδεις ούτε τις αξίες σου ούτε τα συμφέροντα της χώρας σου.
Κάτι τέτοιο δεν επιτυγχάνεται με ρητορική που απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο. Απαιτεί πολιτική ωριμότητα, ιστορική γνώση και ικανότητα να βλέπεις τον κόσμο όπως πραγματικά λειτουργεί και μέσα σε αυτόν τον κόσμο να εντοπίζεις τα παράθυρα ευκαιρίας για τη χώρα σου. Γι' αυτό η διπλωματία και η στρατηγική δεν είναι επιλογή στυλ, αφορά την τύχη των επομένων γενεών.
Οι πειραματισμοί και οι απρόσεκτες δηλώσεις, μπορεί να κοστίσουν σε στρατιωτική ισχύ και επιρροή. Η αληθινή φιλοπατρία σήμερα δεν κρίνεται από το πόσο δυνατά φωνάζεις, αλλά από το πόσο αποτελεσματικά θωρακίζεις τη χώρα σου στο διεθνές στερέωμα εξασφαλίζοντας ότι η φωνή της ακούγεται ακόμα και εκεί που οι ισχυροί συγκρούονται.
