Υπάρχει μια επικίνδυνη παρεξήγηση που διαπερνά τη σύγχρονη δημόσια ζωή: η αντίληψη ότι η πολιτική είναι προσβάσιμη σε οποιονδήποτε, ανεξαρτήτως γνώσεων, εκπαίδευσης ή εμπειρίας. Αυτή η αντίληψη, όσο «δημοκρατική» κι αν ακούγεται, στην πραγματικότητα αποδεικνύεται καταστροφική ιδίως για χώρες με γεωπολιτικό βάρος και ανοιχτές πληγές, όπως η Ελλάδα.
Η πολιτική δεν είναι απλώς τέχνη ή ένστικτο. Είναι η πιο σύνθετη εφαρμοσμένη επιστήμη που έχει δημιουργηθεί από τον ανθρώπινο πολιτισμό. Γι’ αυτό και ο σύγχρονος πολιτικός και ειδικά εκείνος που καλείται να αντιπροσωπεύσει τη χώρα του στο διεθνές γίγνεσθαι, οφείλει να διαθέτει πολυεπίπεδη κατάρτιση που δεν αφήνει κενά. Ειδικά η εξωτερική πολιτική είναι ένα πεδίο όπου η αποτυχία δεν μετριέται σε χαμένα έσοδα ή αποτυχημένα projects, αλλά σε ανθρώπινες ζωές, εθνική κυριαρχία και ιστορική μοίρα.
Η γνώση της ιστορίας αποτελεί τη ραχοκοκαλιά κάθε πολιτικής σκέψης. Χωρίς αυτήν, ο πολιτικός αντιμετωπίζει κάθε κρίση ως πρωτόγνωρη, αγνοώντας ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται με ανατριχιαστική συνέπεια. Η κατανόηση, λόγου χάριν, του γιατί η Συνθήκη των Σεβρών (1920) κατέρρευσε και ποιες δυνάμεις οδήγησαν στη Λωζάνη (1923) είναι αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για οποιονδήποτε επιχειρεί να χειριστεί σήμερα το ελληνοτουρκικό.
Απαιτείται αντίληψη ότι η οικονομία δεν είναι απλώς αριθμοί και ισολογισμοί. Είναι το «αίμα» της εξωτερικής πολιτικής. Οι κυρώσεις στη Ρωσία μετά το 2022, οι εμπορικοί πόλεμοι ΗΠΑ-Κίνας, η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, όλα αυτά είναι πρωτίστως οικονομικά όπλα στα χέρια γεωπολιτικών παικτών. Ο αγνοών οικονομία παραιτείται από ολόκληρο οπλοστάσιο.
Η διπλωματία, με τους κανόνες, τα πρωτόκολλα, τις διαπραγματευτικές τεχνικές και την ψυχολογία των διακρατικών σχέσεων, αποτελεί μια ξεχωριστή επιστήμη. Ένα λάθος στον τόνο, στο timing ή στη διατύπωση μπορεί να ανατρέψει μήνες διαπραγματεύσεων. Κλασικό παράδειγμα: η αποτυχημένη αμερικανική διπλωματία στην προ επεμβατική φάση του Ιράκ το 2003, η οποία αποξένωσε παραδοσιακούς συμμάχους και κατέστρεψε το κύρος των ΗΠΑ στον αραβικό κόσμο για σχεδόν δύο δεκαετίες. Δυστυχώς το ίδιο φαίνεται να επαναλαμβάνεται και σήμερα με το Ιράν.
Έχει αποδειχθεί επίσης ότι η στρατιωτική υπεροχή χωρίς διπλωματική νομιμοποίηση παράγει ίσως νίκη στο πεδίο της μάχης αλλά ήττα στο πεδίο της πολιτικής και ότι το χαμένο κύρος για να ανακτηθεί απαιτεί δεκαετίες προσπαθειών και πολλές προϋποθέσεις.
Η γεωπολιτική και γεωστρατηγική ανάλυση απαιτεί αναλυτική και συνθετική ικανότητα σε βαθμό που ελάχιστοι διαθέτουν χωρίς συστηματική μόρφωση. Η ικανότητα να «διαβάζει» κανείς έναν χάρτη όχι γεωγραφικά αλλά στρατηγικά, να κατανοεί γιατί ο έλεγχος του Αιγαίου δεν είναι θέμα ψαρέματος αλλά προβολής ισχύος στη Μεσόγειο, απαιτεί χρόνια μελέτης της ιστορίας όλων των μεσογειακών χωρών.
Τέλος, οι ξένες γλώσσες δεν είναι απλώς επικοινωνιακό εργαλείο. Είναι παράθυρο σε νοοτροπίες, πολιτισμούς και τρόπους σκέψης. Ο Kissinger, ο de Gaulle, ο Βενιζέλος που ήταν οι μεγαλύτεροι διπλωμάτες της ιστορίας ήταν πολύγλωσσοι. Η γλώσσα δεν μεταφράζει μόνο λέξεις, αλλά κόσμους. Τα Γαλλικά του Ελευθέριου Βενιζέλου, γλώσσα της ευρωπαϊκής διπλωματίας της εποχής, ήταν από πολύ καλά έως εξαιρετικά και αυτό του έδωσε τεράστιο πλεονέκτημα στο Παρίσι το 1919 σε συνδυασμό φυσικά με την πολιτική ευρυμάθεια του.
Η Ελλάδα δεν ανήκει στην κατηγορία χωρών που έχουν την πολυτέλεια να επιτρέπουν στον εαυτό τους πολιτικούς πειραματισμούς. Η γεωγραφία της, έχει σύνορα με τρεις βαλκανικές χώρες, η θέση της στη ΝΑ πτέρυγα του ΝΑΤΟ, το θαλάσσιο μέτωπο τεράστιας στρατηγικής αξίας που διαθέτει και η ιστορία της, σε συνδυασμό με τον επί δεκαετίες αναθεωρητισμό του ανατολικού γείτονα, επιβάλλουν κυβέρνηση υψηλής επάρκειας χωρίς δικαίωμα αποτυχίας.
Η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτέλεσε παράδειγμα κυβερνητικής και διπλωματικής επάρκειας. Σήμερα η διαχείριση του Κυπριακού, η οριοθέτηση της ΑΟΖ, η αντιμετώπιση της τουρκικής αμφισβήτησης στο Αιγαίο, οι ισορροπίες στην ενεργειακή πολιτική της ανατολικής Μεσογείου δεν επιδέχονται αυτοσχεδιασμό. Κάθε λάθος εδώ δεν αντιμετωπίζεται με ψήφο δυσαρέσκειας στις επόμενες εκλογές. Αντιμετωπίζεται από τη διεθνή κοινότητα ως παραδοχή αδυναμίας και ως πρόσκληση για περαιτέρω πίεση.
Όποιος επιθυμεί να μπει στον χώρο της πολιτικής, με επιρροή στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και διεθνών σχέσεων της χώρας, οφείλει πρώτα να σταθεί ειλικρινά μπροστά στον καθρέφτη και να αξιολογήσει αυστηρά τον εαυτό του. Η δημοκρατία δεν σημαίνει ότι όλοι είναι εξίσου κατάλληλοι για όλους τους ρόλους. Σημαίνει ότι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να εκλέξουν τους καταλληλότερους.
Η άγνοια στην πολιτική δεν είναι μια προσωπική υπόθεση. Είναι δημόσιος κίνδυνος. Και για χώρες σαν την Ελλάδα, που πατούν σε ηφαίστεια ιστορίας και γεωγραφίας, ο κίνδυνος αυτός έχει άλλο όνομα: Εθνική Απειλή.
Η ακυβερνησία της χώρας είναι το μεγαλύτερο όπλο της Τουρκίας. Φάνηκε στην περίπτωση των Ιμίων. Όσοι σήμερα με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, βάζουν τις βάσεις για την αυριανή ακυβερνησία της χώρας μας, θα έχουν εξασφαλισμένη την θέση τους στην Ιστορία στην ίδια σελίδα δίπλα στον Εφιάλτη και στην Κερκόπορτα.
* Ο Βασίλειος Κοζομπόλης είναι καθηγητής οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών
