Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε την επιδημία του Έμπολα στην Αφρική κατάσταση έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας διεθνούς ανησυχίας.
Μέχρι στιγμής, 336 άνθρωποι έχουν μολυνθεί στην Ουγκάντα και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, στις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Αφρικής. Τουλάχιστον 88 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους.
Ο ιός Έμπολα προκαλείται από μια ομάδα ιών που ονομάζονται Ορθοεβολαϊοί. Το στέλεχος που ευθύνεται για τη συγκεκριμένη επιδημία, το Bundibugyo, είναι σπάνιο. Δεν υπάρχει εμβόλιο που να προστατεύει το κοινό από την εξάπλωσή του, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνο.
Ο ΠΟΥ κηρύσσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας διεθνούς ενδιαφέροντος όταν εκδηλώνεται μια σοβαρή, ξαφνική, ασυνήθιστη ή απροσδόκητη έξαρση, η οποία απαιτεί διεθνή αντίδραση για τον περιορισμό της εξάπλωσής της.
Στο παρελθόν έχει κηρύξει αντίστοιχες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κατά τη διάρκεια επιδημιών mpox, COVID-19, Έμπολα, Ζίκα, πολιομυελίτιδας και γρίπης των χοίρων.
Πότε ξεκίνησε η έξαρση;
Ο ιός εντοπίστηκε για πρώτη φορά στις 5 Μαΐου στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και επιβεβαιώθηκε ως το στέλεχος Bundibugyo στις 15 Μαΐου.
Η ασθένεια εξαπλώθηκε και στην Ουγκάντα, όπου εντοπίστηκαν δύο κρούσματα στην πρωτεύουσα της χώρας, την Καμπάλα.
Ένα πρόσφατο ύποπτο κρούσμα στην Κινσάσα, τη μεγαλύτερη και πιο πυκνοκατοικημένη πόλη της ΛΔΚ, δεν επιβεβαιώθηκε τελικά ως θετικό. Ωστόσο, θεωρείται πιθανό η επιδημία να φτάσει και εκεί.
Ο ΠΟΥ έχει προειδοποιήσει ότι η πραγματική έκταση της επιδημίας ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη από αυτή που αποτυπώνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία.
Πώς εξαπλώνεται;
Οι αφρικανικές φρουτοφάγες νυχτερίδες φαίνεται πως αποτελούν τους φυσικούς ξενιστές του ιού. Πίθηκοι, ανθρωποειδή και αντιλόπες μπορούν να μολυνθούν από αυτές.
Το πρώτο ανθρώπινο κρούσμα καταγράφηκε στη ΛΔΚ το 1976. Πρόκειται για τη 17η επιδημία Έμπολα. Η πιο σοβαρή ήταν εκείνη της Δυτικής Αφρικής την περίοδο 2014-2016, η οποία προκλήθηκε από το στέλεχος Ζαΐρ και κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από 11.000 ανθρώπους.
Ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω άμεσης επαφής με σωματικά υγρά μολυσμένου ατόμου, όπως αίμα, κόπρανα ή εμετός, ακόμη και μετά τον θάνατό του.
Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας και οι φροντιστές αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα συμπτώματα της νόσου Έμπολα εμφανίζονται συνήθως αιφνίδια και περιλαμβάνουν πυρετό, κόπωση, αδιαθεσία, μυϊκούς πόνους, πονοκέφαλο και πονόλαιμο.
Στη συνέχεια μπορεί να εμφανιστούν έμετος, διάρροια, κοιλιακό άλγος, εξανθήματα και συμπτώματα διαταραχής της νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας, που ενδέχεται να οδηγήσουν σε οργανική ανεπάρκεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται και αιμορραγία.
Συνολικά, περίπου το 50% των ανθρώπων που προσβάλλονται από τον ιό Έμπολα πεθαίνουν. Το ποσοστό θνησιμότητας στις προηγούμενες επιδημίες κυμαινόταν από 25% έως 90%, ανάλογα με το στέλεχος και την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.
Το τρέχον στέλεχος εμφανίζει χαμηλότερο ποσοστό θνησιμότητας, περίπου 40%. Ωστόσο, θεωρείται πιο επικίνδυνο, καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο.
Γιατί δεν υπάρχει εμβόλιο;
Υπάρχουν δύο εγκεκριμένα εμβόλια για τον ιό Έμπολα.
Το πρώτο, το Ervebo, κυκλοφόρησε το 2015 και χορηγήθηκε σε περίπου 345.000 ανθρώπους κατά τη διάρκεια των επιδημιών 2018-2020 στη ΛΔΚ. Λειτουργεί χρησιμοποιώντας μια πρωτεΐνη του ιού, ώστε να εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει τον Έμπολα, χωρίς τη χρήση ζωντανού στελέχους.
Το δεύτερο εμβόλιο, το Zabdeno, βρίσκεται σε κλινικές δοκιμές και χορηγείται κυρίως σε πρωτοβάθμιες επαφές και εργαζόμενους στον τομέα της υγείας. Απαιτεί δύο δόσεις με διαφορά αρκετών εβδομάδων, γεγονός που το καθιστά λιγότερο κατάλληλο για χρήση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Τα εμβόλια για το τρέχον στέλεχος Bundibugyo παραμένουν ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και έχουν δοκιμαστεί μόνο προκλινικά σε ζωικά μοντέλα.
Πώς αντιμετωπίζεται και πώς διαχειρίζεται η επιδημία;
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες θεραπείες για το στέλεχος Bundibugyo. Η αντιμετώπιση επικεντρώνεται στη διαχείριση των συμπτωμάτων, όπως η διατήρηση της αρτηριακής πίεσης, η μείωση του εμέτου και της διάρροιας, η ενυδάτωση, καθώς και η αντιμετώπιση του πυρετού και του πόνου.
Οι δράσεις δημόσιας υγείας συντονίζονται μέσω της στρατηγικής επιτήρησης του Έμπολα του ΠΟΥ. Η προσέγγιση περιλαμβάνει ενημέρωση των κοινοτήτων, ταχεία διάγνωση, απομόνωση κρουσμάτων, ιχνηλάτηση επαφών και ασφαλείς ταφές, με στόχο τον περιορισμό της μετάδοσης.
Η ιχνηλάτηση επαφών περιλαμβάνει τον εντοπισμό όλων όσοι είχαν άμεση φυσική επαφή με συμπτωματικό κρούσμα, την καθημερινή παρακολούθησή τους για 21 ημέρες, καθώς και την απομόνωση και εξέταση οποιουδήποτε εμφανίσει συμπτώματα.
Οι εξετάσεις περιλαμβάνουν PCR σε πραγματικό χρόνο και ταχείες δοκιμές αντιγόνου (RAT), για την ανίχνευση ιικών σωματιδίων, με τρόπο παρόμοιο με αυτόν που χρησιμοποιήθηκε κατά την πανδημία της COVID-19.
Ωστόσο, οι τοπικές συγκρούσεις, η φτώχεια και οι δύσκολες γεωγραφικές συνθήκες δυσχεραίνουν σημαντικά τη διαχείριση της επιδημίας στο πεδίο.
Πρέπει να ανησυχούμε;
Το επίκεντρο της επιδημίας, η επαρχία Ιτούρι, είναι μια περιοχή εξόρυξης που πλήττεται από συγκρούσεις και χαρακτηρίζεται από υψηλή κινητικότητα πληθυσμών. Οι εργαζόμενοι μετακινούνται συχνά μεταξύ ζωνών υγείας και συνόρων, αυξάνοντας τον κίνδυνο εξάπλωσης.
Τουλάχιστον τέσσερις εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έχουν πεθάνει, γεγονός που υποδηλώνει κενά στα μέτρα πρόληψης λοιμώξεων στις υγειονομικές εγκαταστάσεις.
Προς το παρόν δεν υπάρχει ανάγκη για κλείσιμο των συνόρων, ωστόσο οι αρχές έχουν συστήσει στη ΛΔΚ και την Ουγκάντα να ενισχύσουν την ιχνηλάτηση επαφών και να αυξήσουν τα εργαστηριακά τεστ.
Ο άμεσος κίνδυνος για την Αυστραλία παραμένει χαμηλός, ενώ ο ΠΟΥ έχει συμβουλεύσει να μην επιβληθούν ταξιδιωτικοί περιορισμοί. Οι αυστραλιανές συνοριακές αρχές απαιτούν από όσους επιστρέφουν από περιοχές που έχουν πληγεί από τον Έμπολα να το δηλώνουν.
Καθώς πρόκειται για μια ταχέως εξελισσόμενη κατάσταση, είναι σημαντικό οι πολίτες να παραμένουν ενημερωμένοι για τις ισχύουσες οδηγίες και τα μέτρα καραντίνας.
Ο Thomas Jeffries είναι επίκουρος καθηγητής Μικροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο Western Sydney. Το άρθρο του αναδημοσιεύεται αυτούσιο στο Liberal, μέσω άδειας Creative Commons, από τον ιστότοπο TheConversation.com.
