Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει για πρώτη φορά τη μεταφορά μέρους του συστήματος επιστροφών μεταναστών εκτός των συνόρων της, με ομάδα κρατών-μελών να μελετά τη δημιουργία ειδικών κέντρων σε χώρες όπως η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, η πρωτοβουλία ακολουθεί την έγκριση νέας ευρωπαϊκής νομοθεσίας που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να δημιουργούν «κέντρα επιστροφών» σε τρίτες χώρες για τη διαχείριση μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο.
Όπως αναφέρει το Politico, την πρωτοβουλία προωθούν κυρίως η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δηλώσει ότι στόχος είναι η σύναψη των πρώτων συμφωνιών εντός του 2026, ώστε οι δομές να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.
Παρότι η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν συγκαταλέγονται στις επικρατέστερες επιλογές, δεν έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, εξετάζεται επίσης η Ουγκάντα, ενώ χώρες όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη έχουν αποκλειστεί λόγω ανησυχιών για την παράνομη διακίνηση μεταναστών.
Οι υποστηρικτές του σχεδίου εκτιμούν ότι το νέο νομικό πλαίσιο της ΕΕ μπορεί να ξεπεράσει τα προβλήματα που αντιμετώπισαν παρόμοιες πρωτοβουλίες στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία. Αντίθετα, επικριτές προειδοποιούν ότι η εφαρμογή του ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρά ζητήματα προστασίας δικαιωμάτων.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, εξέφρασε επιφυλάξεις, δηλώνοντας ότι δεν έχει δει ποτέ να λειτουργεί αποτελεσματικά αντίστοιχο κέντρο σε τρίτη χώρα. Αντίστοιχα, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και οι Πράσινοι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προειδοποιούν για κινδύνους παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, τα κέντρα θα φιλοξενούν άτομα που έχουν εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα παραμονής στην ΕΕ και αναμένουν την απέλασή τους.
