Η εκπεφρασμένη επιθυμία και επακόλουθη προσπάθεια της Τουρκίας να επιστρέψει στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών F-35 περνά υποχρεωτικά από τη Μόσχα. Το βασικό εμπόδιο παραμένει η κατοχή των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, η οποία οδήγησε στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα και στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων.
Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι η μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα. Μια τέτοια κίνηση απαιτεί, σύμφωνα με τους όρους της αρχικής συμφωνίας, τη συγκατάθεση της Ρωσίας. Η Μόσχα αποκτά έτσι ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στην Τουρκία.
Σύμφωνα με ανάλυση του Defence24.com, το Κρεμλίνο εκτιμάται ότι θα συνδέσει την έγκρισή του για πιθανή μεταπώληση των S-400 με συγκεκριμένα πολιτικά, στρατιωτικά, οικονομικά και γεωπολιτικά ανταλλάγματα. Για τη Ρωσία, η υπόθεση των S-400 εμφανίζεται ως ευκαιρία να αποσπάσει τουρκικές παραχωρήσεις σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Μόσχας και Άγκυρας κινούνται ανάμεσα στη συνεργασία και στον ανταγωνισμό.
Το πραγματικό κόστος της επιστροφής στα F-35
Η Τουρκία επιδιώκει την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, καθώς τα αμερικανικά μαχητικά θα ενίσχυαν σημαντικά τις δυνατότητες της πολεμικής της αεροπορίας. Η ρωσική συγκατάθεση, όμως, φαίνεται ότι θα έχει υψηλό τίμημα. Η Μόσχα έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει την υπόθεση των S-400 σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας. Οι απαιτήσεις της ενδέχεται να αγγίξουν τις κυρώσεις, την Ουκρανία, την ενέργεια, τα Στενά, την Αφρική, την Κεντρική Ασία και την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας
Ένα από τα βασικά αιτήματα της Μόσχας εκτιμάται ότι θα αφορά τη συνέχιση της τουρκικής αποχής από τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υπόλοιπων δυτικών χωρών. Η Τουρκία, παρότι είναι μέλος του ΝΑΤΟ, δεν έχει υιοθετήσει το σύνολο των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Παράλληλα, έχει διατηρήσει ανοικτούς εμπορικούς, ενεργειακούς και χρηματοπιστωτικούς διαύλους με τη Μόσχα.
Το Κρεμλίνο έχει κάθε λόγο να ζητήσει από την Άγκυρα να διατηρήσει αυτή τη στάση. Η Τουρκία αποτελεί κρίσιμο οικονομικό και διαμετακομιστικό κόμβο για τη Ρωσία, ιδιαίτερα μετά τον περιορισμό της πρόσβασής της στις ευρωπαϊκές αγορές.
Πίεση για περιορισμό της βοήθειας προς την Ουκρανία
Δεύτερο πεδίο πιθανών ανταλλαγμάτων είναι η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία. Η Άγκυρα έχει προμηθεύσει το Κίεβο με μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar και έχει αναπτύξει αμυντική συνεργασία με την ουκρανική πλευρά. Η Μόσχα έχει επανειλημμένα εκφράσει τη δυσαρέσκειά της για αυτές τις κινήσεις. Η ρωσική συγκατάθεση για τη μεταβίβαση των S-400 θα μπορούσε να συνδεθεί με αίτημα περιορισμού των τουρκικών εξοπλιστικών παραδόσεων προς την Ουκρανία ή με αυστηρότερο έλεγχο της μελλοντικής στρατιωτικής συνεργασίας Άγκυρας και Κιέβου.
Για την Τουρκία, μια τέτοια υποχώρηση θα είχε πολιτικό και στρατηγικό κόστος. Θα περιόριζε τον ρόλο της ως αυτόνομου περιφερειακού παράγοντα και θα δημιουργούσε προβλήματα στις σχέσεις της με την Ουκρανία και τους δυτικούς συμμάχους της.
Τα Στενά και η μεταφορά σιτηρών
Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα μπορούσαν επίσης να βρεθούν οι διελεύσεις από τα Στενά των Δαρδανελίων και η μεταφορά σιτηρών. Μετά την έναρξη του πολέμου, η Τουρκία ενεργοποίησε τη Σύμβαση του Μοντρέ και απαγόρευσε τη διέλευση από τα Στενά ρωσικών πολεμικών πλοίων που σταθμεύουν εκτός Μαύρης Θάλασσας. Η απόφαση αυτή περιόρισε τη δυνατότητα της Ρωσίας να ενισχύσει τον στόλο της στην περιοχή.
Η Μόσχα θα μπορούσε να επιδιώξει μια πιο ευνοϊκή τουρκική στάση σε ζητήματα που αφορούν τις ναυτικές διελεύσεις, τη διαμετακόμιση προϊόντων και τη μεταφορά σιτηρών, ακόμη και από ουκρανικές περιοχές που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι ο έλεγχος των Στενών αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα στρατηγικά πλεονεκτήματά της. Οποιαδήποτε παραχώρηση προς τη Ρωσία θα είχε ευρύτερες συνέπειες για τη θέση της στη Μαύρη Θάλασσα και στο ΝΑΤΟ.
Το ενεργειακό χαρτί της Μόσχας
Η ισχυρότερη ίσως πίεση προς την Τουρκία προέρχεται από την ενέργεια. Η τουρκική οικονομία εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Οι δύο χώρες διαπραγματεύονται νέα συμφωνία για τις προμήθειες αερίου, η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Σύμφωνα με το Defence24.com, η Ρωσία θα μπορούσε να συνδέσει την έγκριση για τη μεταβίβαση των S-400 με την εξασφάλιση ευνοϊκότερων όρων στη νέα ενεργειακή συμφωνία. Οι απαιτήσεις θα μπορούσαν να αφορούν τις τιμές, τις ποσότητες, τη διάρκεια των συμβολαίων ή τους όρους πληρωμής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο πυρηνικός σταθμός του Άκουγιου, ο οποίος κατασκευάζεται από τη ρωσική Rosatom στην Τουρκία. Το έργο ενισχύει τη μακροχρόνια ενεργειακή σύνδεση των δύο χωρών και προσφέρει στη Ρωσία πρόσθετη δυνατότητα επιρροής. Η Μόσχα γνωρίζει ότι η Άγκυρα δύσκολα θα μπορούσε να αντικαταστήσει άμεσα τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες χωρίς σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις.
Ανταλλάγματα σε Αφρική και Κεντρική Ασία
Η διαπραγμάτευση ενδέχεται να επεκταθεί πέρα από την Ουκρανία και την ενέργεια. Ρωσία και Τουρκία ανταγωνίζονται για επιρροή στην Αφρική, στην Κεντρική Ασία και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αυξανόμενη ρωσική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή του Σαχέλ επηρεάζει άμεσα τα τουρκικά σχέδια στην αφρικανική ήπειρο.
Το Κρεμλίνο θα μπορούσε να ζητήσει από την Άγκυρα μεγαλύτερο σεβασμό στις ρωσικές σφαίρες επιρροής. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει περιορισμό της τουρκικής δραστηριότητας σε συγκεκριμένες χώρες, συντονισμό σε περιφερειακές κρίσεις ή αποφυγή κινήσεων που θα έρχονταν σε ευθεία σύγκρουση με τα ρωσικά συμφέροντα.
Παρόμοια αιτήματα θα μπορούσαν να διατυπωθούν για την Κεντρική Ασία, όπου η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τους δεσμούς της με τα τουρκόφωνα κράτη. Η Ρωσία αντιμετωπίζει την περιοχή ως ζώνη άμεσου στρατηγικού ενδιαφέροντος και παρακολουθεί με επιφυλακτικότητα την τουρκική διείσδυση.
