Υπάρχουν στιγμές που μια πολιτιστική πρωτοβουλία ξεπερνά τα όρια μιας ακόμη χορηγίας και μετατρέπεται σε παρέμβαση με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα. Μία τέτοια στιγμή θα καταγραφεί στις 31 Ιουλίου, όταν το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου θα φιλοξενήσει για πρώτη φορά στην ιστορία του μια καθολικά προσβάσιμη θεατρική παράσταση για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες.
Πίσω από αυτή την πρωτοβουλία βρίσκεται η Alpha Bank, η οποία, σε συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε ένας από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς χώρους της χώρας να γίνει πραγματικά ανοιχτός σε όλους. Οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη δεν θα αποτελέσουν μόνο μία ακόμη παραγωγή του Φεστιβάλ Επιδαύρου, αλλά ένα ιστορικό ορόσημο για την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών στον πολιτισμό.
Η συγκεκριμένη παράσταση έχει σχεδιαστεί εξαρχής με βάση τις αρχές της καθολικής προσβασιμότητας. Δεν πρόκειται για παρεμβάσεις που προστέθηκαν εκ των υστέρων, αλλά για έναν διαφορετικό τρόπο δημιουργίας, όπου η συμπερίληψη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασίας. Στη σκηνή θα συμμετέχουν ηθοποιοί με και χωρίς αναπηρία, ενώ το κοινό θα έχει στη διάθεσή του διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, υπέρτιτλους, ακουστική περιγραφή, απτικές ξεναγήσεις, προγράμματα σε γραφή Braille και μία συνολικά οργανωμένη εμπειρία που ξεκινά ήδη από τη μεταφορά προς την Επίδαυρο.
Όταν η προσβασιμότητα γίνεται αυτονόητη
Η φιλοσοφία πίσω από τη δράση αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά από τον Διευθυντή Επικοινωνίας και Εταιρικών Υποθέσεων της Alpha Bank, Γιώργο Τερζή, ο οποίος ξεκίνησε χθες την ομιλία του με έναν ασυνήθιστο τρόπο: περιγράφοντας τον εαυτό του, ώστε τα άτομα με προβλήματα όρασης να έχουν την ίδια εικόνα με όλους τους υπόλοιπους.
«Ξέρω ότι για μερικούς από εσάς αυτή η πράξη φαίνεται ασήμαντη. Για άλλους, είναι ακριβώς αυτό που τους επιτρέπει να είναι εδώ ισότιμα», ανέφερε, δίνοντας από τα πρώτα κιόλας λεπτά το πραγματικό νόημα της βραδιάς.
Στη συνέχεια έθεσε ένα ερώτημα που δύσκολα αφήνει κάποιον ασυγκίνητο: «Πότε ήταν η τελευταία φορά που πήγατε στο θέατρο και αναρωτηθήκατε αν θα μπορέσετε να μπείτε στην αίθουσα; Αν θα ακούσετε την παράσταση; Αν θα καταλάβετε τι συμβαίνει στη σκηνή;».
Η απάντηση είναι προφανής για τους περισσότερους ανθρώπους. Όχι όμως για όλους. Και ακριβώς αυτή τη διαφορά φιλοδοξεί να καταργήσει η συγκεκριμένη πρωτοβουλία.
Μια νέα αντίληψη για τον πολιτισμό
Η Alpha Bank δεν αντιμετωπίζει την προσβασιμότητα ως μία μεμονωμένη κοινωνική δράση. Αποτελεί μέρος της στρατηγικής πρωτοβουλίας «Πολιτισμός για Όλους», που υλοποιείται τα τελευταία τρία χρόνια σε συνεργασία με κορυφαίους πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας.
Όπως υπογράμμισε ο Γιώργος Τερζής, «δεν μιλάμε σήμερα για μια ακόμη πολιτιστική χορηγία. Μιλάμε για έναν διαφορετικό τρόπο να σκεφτούμε ποιος έχει πρόσβαση στον πολιτισμό».
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η προσβασιμότητα δεν αντιμετωπίζεται ως μία υποχρέωση συμμόρφωσης, αλλά ως βασική προϋπόθεση ώστε ο πολιτισμός να υπηρετεί τον κοινωνικό του ρόλο. Η συνεργασία της Alpha Bank με το Εθνικό Θέατρο έχει ήδη αποδώσει σημαντικά αποτελέσματα, με συνεχώς αυξανόμενο αριθμό προσβάσιμων παραγωγών, ενώ πλέον η εμπειρία αυτή μεταφέρεται και στον πλέον εμβληματικό θεατρικό χώρο της Ελλάδας.
Από τη θεωρία στην πράξη
Η καθολική προσβασιμότητα δεν περιορίζεται μόνο στην ώρα της παράστασης. Οι θεατές που θα κάνουν χρήση των υπηρεσιών θα μεταφερθούν οργανωμένα στην Επίδαυρο, θα γνωρίσουν μέσω αφής τα σκηνικά και τα κοστούμια, θα έχουν πρόσβαση σε μακέτες και υποστηρικτικό υλικό, ενώ εξειδικευμένο προσωπικό θα τους συνοδεύει σε κάθε στάδιο της εμπειρίας.
Η τεχνολογία λειτουργεί ως πολύτιμος σύμμαχος, μέσα από ακουστικές περιγραφές, ψηφιακούς υπέρτιτλους και πολυαισθητηριακές εφαρμογές, αποδεικνύοντας ότι η καινοτομία μπορεί να υπηρετήσει τον πολιτισμό με τον πιο ουσιαστικό τρόπο.
Η πρωτοβουλία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθούν υπόψη τα στοιχεία που καταγράφουν τον αποκλεισμό. Σύμφωνα με έρευνες, μόλις το 25% των νέων με αναπηρία συμμετέχουν σε πολιτιστικές δραστηριότητες, ενώ μόνο το 5,4% των ατόμων με σοβαρή αναπηρία είχε επισκεφθεί αρχαιολογικό χώρο ή μουσείο μέσα σε έναν χρόνο. Όπως επισήμανε ο κ. Τερζής, «αυτά δεν είναι απλώς στατιστικά. Είναι η μέτρηση ενός αποκλεισμού».
Ένα όραμα που ήδη αποδίδει καρπούς
Από το 2023 μέχρι σήμερα, μέσα από την πρωτοβουλία «Πολιτισμός για Όλους», η Alpha Bank έχει υλοποιήσει περισσότερες από 219 δράσεις ισότιμης πρόσβασης, από τις οποίες έχουν ωφεληθεί περισσότεροι από 134.000 άνθρωποι με αναπηρία.
Οι συνεργασίες με το Εθνικό Θέατρο, την Εθνική Λυρική Σκηνή, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης, μεγάλα μουσεία και σημαντικούς πολιτιστικούς φορείς αποτυπώνουν μια στρατηγική που δεν περιορίζεται σε αποσπασματικές ενέργειες αλλά επιδιώκει να αλλάξει συνολικά την εμπειρία συμμετοχής στον πολιτισμό.
Η πρώτη καθολικά προσβάσιμη παράσταση στην Επίδαυρο αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της στρατηγικής, καθώς ανοίγει έναν χώρο με τεράστιο συμβολισμό σε ανθρώπους που μέχρι σήμερα αντιμετώπιζαν ανυπέρβλητα εμπόδια.
Η Επίδαυρος στέλνει ένα μήνυμα σε ολόκληρη την κοινωνία
Να σημειώσουμε ότι δεν είναι τυχαίο ότι επιλέχθηκαν οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη, καθώς πρόκειται για ένα έργο που μιλά για τους ανθρώπους που βρίσκονται στο περιθώριο, για όσους έμειναν αόρατοι μέσα στην Ιστορία.
Ο ίδιος ο κ. Τερζής συνέδεσε τον διαχρονικό συμβολισμό του έργου με το σημερινό μήνυμα της πρωτοβουλίας, σημειώνοντας ότι «ο πολιτισμός δεν δοκιμάζεται όταν απευθύνεται στους πολλούς. Δοκιμάζεται όταν αποφασίζει ότι δεν θα αφήσει κανέναν έξω».
Η φράση αυτή συνοψίζει και την ουσία της πρωτοβουλίας της Alpha Bank, καθώς η ισότιμη πρόσβαση στην τέχνη δεν αποτελεί προνόμιο ούτε πράξη φιλανθρωπίας, αλλά δικαίωμα. Έτσι λοιπόν, όταν ένας τόσο εμβληματικός χώρος όπως το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου ανοίγει πραγματικά τις πύλες του σε όλους, στέλνει ένα μήνυμα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας θεατρικής παράστασης.
