Κάθε μέρα που περνά, δίχως διπλωματική λύση, μας φέρνει όλο και πιο κοντά στην επανέναρξη των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή: ο διεθνολόγος Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος μιλά στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη για την εκεχειρία που ακροβατεί, την ένταση στα Στενά του Ορμούζ και το «σήμα» που στέλνουν οι Φρουροί χτυπώντας τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και για τις ισορροπίες που αλλάζουν ευρύτερα στον Περσικό Κόλπο, με το Ιράν να αντιμετωπίζεται συνολικά πλέον ως συστημική απειλή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, έχουν αλλάξει οι ισορροπίες σε σχέση και με την Ελλάδα στην οποία οι αραβικές χώρες βλέπουν έναν σταθερό σύμμαχο, επισημαίνει ο κ. Δεσποτόπουλος με φόντο την πρόσφατη επίσκεψη του εμίρη του Κατάρ στην Αθήνα και τη χθεσινή επίσκεψη του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στο Άμπου Ντάμπι. Η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε έναν ισχυρό πόλο ασφαλείας στην περιοχή, αναφέρει και αντιπαραβάλλει την καιροσκοπική πολιτική και τα λάθη της Τουρκίας, τα οποία και πληρώνει.
Για μία κατάσταση εκατέρωθεν πίεσης και ένα «παιχνίδι με τη φωτιά» από αμφότερες Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν που πιθανώς θα καταλήξει να καταστήσει μονόδρομο την επιστροφή στις εχθροπραξίες, κάνει λόγο ο Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος. Εξηγεί γιατί θεωρεί δύσκολο έως αδύνατο να αποδώσει το σχέδιο Project Freedom των ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ, αλλά και τι θα σηματοδοτούσε μία ενδεχόμενη ενεργή εμπλοκή των Εμιράτων στη σύγκρουση. Μιλώντας παράλληλα για τη μεγάλη απομόνωση του Ιράν υπό το υφιστάμενο καθεστώς, «ακτινογραφεί» τις περιφερειακές ισορροπίες, καθώς και τη στάση της Κίνας στις εξελίξεις.
Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης
Σε τεντωμένο σκοινί κρέμεται η εκεχειρία μετά την ένταση στα Στενά του Ορμούζ και τις ιρανικές επιθέσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στη σκιά του σχεδίου Project Freedom. Τραμπ και Ιραν ανταλλάσσουν απειλές και διέξοδος δεν φαίνεται στην κρίση διαρκείας στα Στενά. Κύριε Δεσποτόπουλε, ποια είναι η εκτίμησή σας για τις εξελίξεις;
Βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή σε μια κατάσταση εκατέρωθεν πίεσης. Τα κλειστά Στενά πιέζουν και τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, πιθανότατα περισσότερο το Ιράν, καθώς αποτελούν τον μοναδικό οικονομικό του πνεύμονα. Υπάρχει πίεση και από τις δύο πλευρές προκειμένου να επιτύχει η κάθε μία τα «θέλω» της, με κύριο διακύβευμα το πυρηνικό πρόγραμμα.
Οι Ιρανοί λένε να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ και να βρεθεί μια λύση για το πυρηνικό πρόγραμμα στη συνέχεια ή να υπάρξει επιστροφή στη συμφωνία του 2015. Οι Αμερικανοί λένε ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλιώς δεν ανοίγουν τα Στενά ή, ακόμη κι αν ανοίξουν, όχι για τα ιρανικά πλοία.
Ο στρατηγός Νταν Κέιν, αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού των ΗΠΑ, δήλωσε σε χθεσινή συνέντευξη Τύπου ότι το Ιράν έχει επιτεθεί στις αμερικανικές δυνάμεις πάνω από 10 φορές από την έναρξη της εκεχειρίας, αλλά αυτό βρίσκεται «κάτω από το όριο» που θα οδηγούσε τις ΗΠΑ στην επανέναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων. Ωστόσο, όπως ειπώθηκε, πρόκειται για πολιτική απόφαση. Πώς εκτιμάτε ότι θα κινηθεί τελικά ο Ντόναλντ Τραμπ;
Θεωρώ ότι και οι δύο πλευρές παίζουν με τη φωτιά. Από τη μία οι Ηνωμένες Πολιτείες με το να προσπαθήσουν να ανοίξουν τα Στενά επιχειρησιακά και από την άλλη το Ιράν αντιδρά με πυραυλικές επιθέσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και απειλές προς όλες τις χώρες της περιοχής. Υπάρχει μεγάλη πίεση για τις διαπραγματεύσεις και από τις δύο πλευρές, αλλά η κάθε μία θέλει να επιβάλλει τη δική της κατεύθυνση. Αν συνεχιστεί αυτή η τακτική, φοβάμαι ότι θα είναι μονόδρομος η επιστροφή στις εχθροπραξίες.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι ήδη έχει καταρρεύσει η εκεχειρία μεταξύ Χεζμπολάχ και Ισραήλ, και λαμβάνοντας επίσης υπόψη ότι δεν χρειάζεται πολύ για να υπάρξει ένα ατύχημα, βρισκόμαστε σε ένα «τανγκό» πολέμου και διπλωματικής πίεσης, όπου «φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό τον Γιάννη», στη λογική ότι μια επιστροφή στις εχθροπραξίες προφανώς δεν θα ωφελήσει κανέναν.
Εκτιμώ ότι ο χρόνος τελειώνει. Κάθε μέρα που περνάει, και δεν έχουμε διπλωματική λύση, μας φέρνει πιο κοντά στην επανέναρξη των εχθροπραξιών.
Το σχέδιο Project Freedom για τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να αποδώσει ή καταλήγει να πυροδοτεί μεγαλύτερη ένταση;
Να είμαστε ειλικρινείς, επιχειρησιακά είναι πάρα πολύ δύσκολο να πετύχει. Η αντίδραση των Ιρανών θα είναι τέτοια που θα οδηγήσει σε νέα ανάφλεξη.
Εάν καταφέρουν οι Ηνωμένες Πολιτείες να το επιβάλλουν, θα έχουν πετύχει μια πολύ μεγάλη νίκη. Ωστόσο το θεωρώ δύσκολο. Το πιο πιθανό είναι να το χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ ως επιπλέον μοχλό πίεσης ή να πρόκειται για μια ύστατη προσπάθεια πριν από την έναρξη νέων εχθροπραξιών, προκειμένου να πιεστούν οι Ιρανοί. Αλλά το να επιτύχουν το άνοιγμα των Στενών επιχειρησιακά χωρίς να υπάρξει σφοδρή αντίδραση από τους Ιρανούς και χωρίς να έχουμε νέο γύρο πολεμικών επιχειρήσεων, το βρίσκω πάρα πολύ δύσκολο έως αδύνατο.
Τι επιδιώκουν οι Φρουροί της Επανάστασης και τι «σήμα» στέλνουν χτυπώντας εν μέσω εκεχειρίας τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα;
Στον πρώτο γύρο είχαν στοχοποιηθεί σχεδόν όλες οι χώρες της περιοχής. Υπήρξαν επιθέσεις ή απόπειρες επιθέσεων σε δέκα κράτη, έφθασαν μέχρι και στην Κύπρο. Σε αυτή τη φάση τώρα τα Εμιράτα έχουν έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς μέρος της πετρελαϊκής τους εξαγωγής δεν γίνεται από τον Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ αλλά μέσω των εγκαταστάσεων που ακριβώς στοχοποιήθηκαν.
Δηλαδή, το Ιράν ήθελε να δείξει κατ’ αυτό τον τρόπο ότι, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες δραστηριοποιηθούν στα Στενά του Ορμούζ, τότε μπορεί να πλήξει και εναλλακτικές ενεργειακές διαδρομές. Και να πιέσει έτσι και χώρες του Κόλπου να αντιδράσουν έναντι των ΗΠΑ. Γι’ αυτό στοχοποιήθηκαν οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις στα Εμιράτα. Πρόκειται για μια σαφή προειδοποίηση του πώς θα αντιδράσει το Ιράν και ότι μπορεί να δημιουργήσει περαιτέρω πρόβλημα στη διακίνηση πετρελαίου σε παγκόσμιο επίπεδο.
Θεωρείτε ότι τα Εμιράτα θα φθάσουν να απαντήσουν; Πόσο πιθανή θα ήταν η ενεργή εμπλοκή τους στον πόλεμο;
Εκτιμώ ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα προσπαθήσουν να επιδείξουν κατά το δυνατόν αυτοσυγκράτηση, καθώς αντιλαμβάνονται ότι δεν θα τους ωφελήσει το να ρίξουν νερό στο μύλο της έντασης που θέλει να δημιουργήσει το Ιράν.
Ωστόσο, αν η επίθεση που δεχτούν είναι μαζική και ξεφεύγει από κάποια στοχευμένα πλήγματα, τότε θα δούμε το πρωτοφανές: αραβική χώρα να συμπράττει με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έναντι μιας άλλης αραβικής χώρας. Αυτό καταδεικνύει και το πόσο έχουν αλλάξει οι συγκυρίες στην περιοχή, διότι τα κράτη του Κόλπου φαίνεται ότι είναι αποφασισμένα να κάνουν και αυτά ό,τι χρειαστεί προκειμένου να αποτινάξουν τη συστημική απειλή που λέγεται Ιράν.
Πώς αναδιαμορφώνονται ευρύτερα οι ισορροπίες στον Κόλπο υπό το φως και της απόσυρσης των Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ αλλά και της αντιπαλότητάς τους με τη Σαουδική Αραβία; Το Άμπου Ντάμπι δείχνει να κινείται και προς μία συνεργασία με το Ισραήλ
Διά των Αμερικανών θα έλεγα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και γενικότερα οι αραβικές χώρες δεν συντάσσονται άμεσα με το Ισραήλ, αλλά έμμεσα μέσω των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή τη στιγμή τα αραβικά κράτη επιθυμούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να επιτύχουν στην επιχείρηση εναντίον του Ιράν διότι κατανοούν καθαρά ότι το Ιράν είναι ένας συστημικός κίνδυνος και για τα ίδια. Μην ξεχνάμε ότι έχουν πληγεί δέκα χώρες από το Ιράν - μέχρι και το Μπαχρέιν και το Κατάρ.
Έχουν αλλάξει οι ισορροπίες σε σχέση και με την Ελλάδα. Υπήρξε πρόσφατα η επίσκεψη του εμίρη του Κατάρ στην Αθήνα, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης μετέβη χθες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε έναν πολύ ισχυρό πόλο ασφάλειας στην περιοχή.
Τα κράτη αυτά, και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αλλά και το Κατάρ, μας ευγνωμονούν για την επιχειρησιακή ετοιμότητα που επιδείξαμε και την υποστήριξη που προσφέραμε. Βλέπουν πλέον στην Ελλάδα έναν σταθερό σύμμαχο. Κάτι που πριν από μερικά χρόνια, ειδικά σε σχέση με το Κατάρ λόγω της στενής του σχέσης με την Τουρκία, ήταν αδιανόητο. Ωστόσο, η Τουρκία πληρώνει την καιροσκοπική πολιτική που ακολούθησε, όχι μόνο έναντι του Κατάρ αλλά και γενικώς έναντι όλων των χωρών της περιοχής, βάζοντας πολλές φορές πλάτη στο Ιράν για να διαφεύγει των κυρώσεων ή λειτουργώντας υποστηρικτικά προς το Ιράν έναντι πολλών συμμάχων. Και όλα αυτά τα λάθη κάποια στιγμή πληρώνονται.
Όσον αφορά την απόσυρση των Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, ο οργανισμός είχε αρχίσει ούτως ή άλλως να παρακμάζει. Βλέπαμε δηλαδή και άλλες χώρες να έχουν αποχωρήσει. Θεωρώ ότι αυτό πράγματι θα είναι ένα ισχυρό χτύπημα και επίσης ότι όλα τα κράτη της περιοχής δεν θέλουν πια να έχουν απέναντί τους ένα Ιράν προβληματικό όπως είναι σήμερα. Ένα Ιράν ως απειλή. Δεν θέλουν να συμπράττουν σε διεθνείς οργανισμούς με το Ιράν πλέον. Με το Ιράν του σήμερα και με το υφιστάμενο καθεστώς - δεν καταδικάζουμε σαφώς μία ολόκληρη χώρα.
Εκτιμώ πως το «μυστικό» όλης αυτής της εξίσωσης είναι το πώς θα εξελιχθεί τελικά η κατάσταση στο Ιράν, όχι μόνο σε σχέση με τον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλά ευρύτερα. Κατά πόσο θα θελήσει τελικά να ενταχθεί σε αυτό που λέμε δυτικό τρόπο ζωής, ο οποίος πλέον έχει γίνει κανόνας και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κατάρ. Όχι στη λογική της κατανάλωσης αλκοόλ ενδεικτικά, αλλά από την άποψη της απομάκρυνσης από τον θρησκευτικό ριζοσπαστικό εξτρεμισμό. Είναι καθαρά ζήτημα του Ιράν αν θέλει να απομακρυνθεί από τη λογική του εξτρεμισμού και να κινηθεί προς μία πιο δυτική προσέγγιση.
Η Σαουδική Αραβία πώς τοποθετείται;
Η Σαουδική Αραβία αυτή τη στιγμή παραμένει προβληματισμένη σε σχέση με το Ιράν. Δεν αποτελεί, δηλαδή, εξαίρεση. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι αποτελεί απειλή. Βλέπετε, το Ιράν έχει καταφέρει να φέρει εναντίον του σχεδόν το σύνολο των κρατών της περιοχής, ακόμη και τον Λίβανο. Έχει μείνει στην πραγματικότητα με τα λεγόμενα «μακρά χέρια», τις τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, που και αυτή πλέον αποδυναμώνεται, η Χαμάς που είναι διαλυμένη, και τους Χούθι.
Οι πραγματικές συμμαχίες με κρατικές οντότητες είναι πλέον ελάχιστες. Δεν είναι τυχαίο ότι και οι μεγάλες δυνάμεις με τις οποίες το Ιράν συνδεόταν στενά, όπως η Κίνα και η Ρωσία, στην πράξη παραμένουν εντελώς αμέτοχες και ουδέτερες. Περιορίζονται σε ευχολόγια και δεν προσφέρουν καμία επιχειρησιακή στήριξη.
Καθώς αναφέρατε την Κίνα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, επισκέφθηκε χθες το Πεκίνο, ενώ στις 15 Μαΐου είναι προγραμματισμένη η συνάντηση Τραμπ-Σι. Τι να περιμένουμε από την Κίνα;
Η Κίνα θα παραμείνει πολύ προσεκτική. Δεν θα θέλουν να συνταχθούν με τους Ιρανούς, τουλάχιστον σε επιχειρησιακό επίπεδο, αλλά πέραν από κάποια ευχολόγια, μπορεί επίσης να αναλάβει και κάποιου είδους διπλωματική πρωτοβουλία. Ανεξαρτήτως του ότι επίκειται η συνάντηση Τραμπ-Σι, δεν υπάρχουν λόγοι που θα ωθούσαν την Κίνα στο να παρέχει κάποιου είδους βοήθεια που θα την ενέπλεκε άμεσα στη σύγκρουση.
Νομίζω ως προς την επίσκεψη Αραγτσί ότι θα έχουμε κάτι αντίστοιχο με την πρόσφατη επίσκεψη Ιρανών αξιωματούχων στη Ρωσία, όπου ακούσαμε καλές κουβέντες και ευχολόγια, αλλά πρακτική βοήθεια δεν είδαμε καθόλου.
Θα πιέσει από την άλλη;
Θα πιέσει και θα πιέσει και τους Ιρανούς, στη λογική «βρείτε λύση», διότι αυτή τη στιγμή η Ασία, μαζί και με την Ευρώπη, είναι εκείνη που υποφέρει περισσότερο από τη διαταραχή της παγκόσμιας ροής του πετρελαίου.
