Υπό δυσμενέστερες συνθήκες από τις αναμενόμενες, εξαιτίας του ανοιχτού μετώπου του Ιράν και των κλειστών Στενών του Ορμούζ, οι κρίσιμες συνομιλίες των Ντόναλντ Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο. Οι ΗΠΑ δεν έχουν στρατηγική εξόδου, η Κίνα δεν έχει παρέμβει ουσιαστικά αδυνατώντας να επιδείξει ότι αποτελεί και εκείνη υπερδύναμη, και οι πιθανότητες ουσιαστικών συμφωνιών στα μεγάλα και σύνθετα ζητήματα, και ιδίως όσον αφορά την ενίσχυση του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου, παραμένουν περιορισμένες, όπως επισημαίνει ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Άγγελος Συρίγος σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη.
Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να αποδώσει η συνάντηση Τραμπ-Σι στην παρούσα κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία αποτυπώνει ο κ. Συρίγος, βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών, αναλύοντας τη βαριά ατζέντα στο Πεκίνο - από τα Στενά του Ορμούζ έως την επιδιωκόμενη ενσωμάτωση της Κίνας σε νέα Συνθήκη ελέγχου της διασποράς των πυρηνικών όπλων μετά την εκπνοή της New START, και από την Ταϊβάν έως τις σπάνιες γαίες και τους ημιαγωγούς, και σαφώς το τεράστιο κεφάλαιο της Τεχνητής Νοημοσύνης υπό το φως των φόβων που γεννούν για την κυβερνοασφάλεια οι δυνατότητες του προηγμένου μοντέλου Mythos της Anthropic.
Με ανοιχτό έναν πόλεμο που επεδίωκε να έχει βάλει πίσω του πριν μεταβεί στο Πεκίνο, έρχεται ο Ντόναλντ Τραμπ ενώπιος ενωπίω σήμερα με τον Σι Τζινπίνγκ σε μία συνάντηση κρίσιμη για τη σταθερότητα στη διμερή σχέση και τη διατήρηση της εμπορικής «εκεχειρίας». Για τη μεγαλύτερη οικονομική και πολιτική κρίση επί προεδρίας Τραμπ κάνει λόγο ο Άγγελος Συρίγος λόγω Ιράν, ενώ και για την Κίνα επισημαίνει πως έχει ταυτόχρονα αποδειχθεί μη ικανή να παρέμβει ουσιωδώς. Στο οικονομικό σκέλος, αναφέρεται στις επιχειρηματικές συμφωνίες που πιθανώς θα υπογραφούν στο Πεκίνο, ενώ εστιάζει και στους φόβους που διατυπώνονται στις ΗΠΑ ότι ενδεχόμενη «είσοδος» της Κίνας για επενδύσεις στις λεγόμενες «πολιτείες της σκουριάς» θα έλθει να σημάνει το τέλος της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης
Με ανοιχτή τη σύγκρουση με το Ιράν και κλειστά τα Στενά του Ορμούζ έρχεται ο Ντόναλντ Τραμπ ενώπιος ενωπίω με τον Σι Τζινπίνγκ. Πολλαπλά τα μέτωπα του γεωπολιτικού και οικονομικού ανταγωνισμού ΗΠΑ και Κίνας, βαριά η ατζέντα -πόλεμος, δασμοί, Ταϊβάν, ΑΙ, σπάνιες γαίες - και τι μπορούμε συνολικά να περιμένουμε και τι όχι, κύριε Συρίγο;
Καταρχάς, πριν από έξι εβδομάδες, ο Αμερικανός πρόεδρος αποφάσισε να καθυστερήσει το ταξίδι του στην Κίνα, διότι πίστευε ότι στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα θα είχε υποχρεώσει τους Ιρανούς να δεχθούν τις θέσεις του. Αυτό θα ήταν και απάντηση σε ένα σχόλιο που είχε κάνει ο Κινέζος πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ, ότι η Αμερική είναι μία υπερδύναμη σε αποδρομή. Αν' αυτού, ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται στο Πεκίνο με ανοιχτό το πρόβλημα των Στενών του Ορμούζ, από όπου η Κίνα προμηθεύεται το 30% του πετρελαίου της και κάτι λιγότερο από φυσικό αέριο, που αντιστοιχεί στο 10% των ημερήσιων αναγκών της.
Δεν υπάρχει κάποιο προφανές σχέδιο ή στρατηγική για να αρθεί το αδιέξοδο και ο Τραμπ αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη οικονομική αλλά και πολιτική κρίση της καριέρας του. Ταυτοχρόνως, η Κίνα δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να συνδράμει το Ιράν, το οποίο είναι πολιτικός της σύμμαχος και βασικός προμηθευτής υδρογονανθράκων. Ούτε προσέφερε κάποιο δικό της σχέδιο για να επανέλθει η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ - δηλαδή ούτε τους Ιρανούς βοήθησε ούτε έδωσε λύση για το άνοιγμα του περάσματος.
Έτσι, και οι δύο χώρες, οι δύο μεγαλύτερες υπερδυνάμεις στον κόσμο, αυτή τη στιγμή, εισέρχονται σε μια διαδικασία στην οποία θα θέσουν επί τάπητος τα θέματα που θα συζητούσαν υπό κανονικές συνθήκες προ έξι εβδομάδων, αλλά επηρεάζονται βαθύτατα από την παρούσα κρίση.
Ποια είναι αυτά τα θέματα: Το πρώτο ζήτημα, για το οποίο δεν γίνεται πολύς λόγος, είναι αυτό των πυρηνικών όπλων. Κατόπιν της εκπνοής της Συνθήκης ελέγχου των πυρηνικών όπλων New START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας τον Φεβρουάριο, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι δεν έχει νόημα να συναφθεί μια νέα συμφωνία εάν σε αυτήν δεν συμμετέχει η Κίνα. Αυτή τη στιγμή η Κίνα είναι η χώρα με την πλέον αυξανόμενη δύναμη πυρηνικών όπλων, ενώ Αμερική και Ρωσία είναι σταθερές.
Εφόσον έχει εκπνεύσει η New START, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία μπορούν να αναπτύξουν όσα όπλα θέλουν, αλλά το οπλοστάσιό τους έχει παραμείνει σταθερό, διαθέτοντας περίπου 1.500 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές έκαστη. Αντίθετα, η Κίνα αυξάνει με ταχύτητα τους αριθμούς των πυρηνικών της όπλων. Αυτή τη στιγμή διαθέτει ένα οπλοστάσιο περίπου 600 κεφαλών και δεν είναι διατεθειμένη να μπει σε μία συζήτηση έχοντας το ένα τρίτο των όπλων που κατέχουν η Αμερική ή η Ρωσία. Προτιμά να φτάσει σε έναν αντίστοιχο αριθμό και έπειτα να διαπραγματευτεί, γεγονός που σημαίνει ότι αυτό μπορεί να γίνει μετά το 2030, άρα η πιθανότητα να βρεθεί λύση είναι μικρή.
Το δεύτερο ζήτημα είναι η Ταϊβάν, η οποία είναι αποσπασμένη από την Κίνα και οι επίσημα διατυπωμένη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ότι «δεν υποστηρίζουν την ανεξαρτησία της». Η Κίνα ζητά από την Αμερική να αλλάξει ορολογία και να μην λέει «δεν υποστηρίζω», αλλά να λέει ευθέως ότι αντιτίθεται στην ανεξαρτησία. Η πιθανότητα να το επιτύχει είναι μικρή.
Το τρίτο θέμα αφορά στο ότι η κάθε μία από τις δύο υπερδυνάμεις προσπαθεί εδώ και καιρό να απεξαρτηθεί από την άλλη σε μια σειρά τομέων. Το πλέον χαρακτηριστικό είναι οι σπάνιες γαίες, αλλά δεν είναι μόνο αυτές - είναι και η υψηλή τεχνολογία. Επί παραδείγματι, η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αμερικανική τεχνολογία. Έτσι, η συζήτηση θα αφορά στο πώς η Αμερική, που διαθέτει πολύ υψηλή τεχνολογία στους ημιαγωγούς που χρησιμοποιούνται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και παράγονται, ειρήσθω εν παρόδω, κατά κύριο λόγο στην Ταϊβάν, θα τους στείλει στην Κίνα, και αντιστοίχως πώς η Κίνα θα δώσει σπάνιες γαίες στην Αμερική. Αυτό είναι αντικειμενικά ένα δύσκολο και περίπλοκο ζήτημα.
Πιθανόν να μην έχουμε κάποια τελική συμφωνία, αλλά να υπάρξει μια αφετηρία για συμφωνία· ούτως ή άλλως οι δύο πρόεδροι θα συναντηθούν άλλες δύο φορές το επόμενο χρονικό διάστημα.
Επόμενο σημείο είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Στην αμερικανική πολιτική ηγεσία έχει προκληθεί σοκ από το μοντέλο Mythos της εταιρείας Anthropic, το οποίο εντοπίζει σε ελάχιστο χρονικό διάστημα όλα τα αδύναμα σημεία που έχουν τα ηλεκτρονικά συστήματα ασφαλείας, και γι’ αυτόν τον λόγο έχει απαγορευτεί να διατεθεί δημόσια μέχρι να δουν πώς να το χειριστούν.
Είναι πιθανό ότι η Κίνα εργάζεται σε κάτι αντίστοιχο, αλλά είναι άγνωστο τι ακριβώς συμβαίνει. Προς το παρόν, η μοναδική συμφωνία στην οποία έχουν έλθει οι δύο χώρες είναι ότι έχουν δεσμευτεί από το 2024 να μη χρησιμοποιήσουν Τεχνητή Νοημοσύνη για τα πυρηνικά όπλα. Είναι όμως ένα μεγάλο ζήτημα, διότι αυτή τη στιγμή η Τεχνητή Νοημοσύνη συνδέεται άμεσα με την κυβερνοασφάλεια και την κατασκοπεία. Είναι πολύ πιθανό και οι δύο χώρες, κάτω από το τραπέζι, να κάνουν αυτές τις προσπάθειες.
Αυτά είναι τα βασικά θέματα στο «τραπέζι». Βεβαίως, ο Ντόναλντ Τραμπ συνοδεύεται από έναν πολύ μεγάλο αριθμό σοβαρών επιχειρηματιών της Αμερικής, από την Tesla, την Apple, την BlackRock, την Boeing. Πιθανόν να δεσμευτεί η κινεζική πλευρά ότι θα αγοράσει αεροπλάνα από την Αμερική, όπως και μεταλλαγμένη σόγια. Ούτως ή άλλως τα έχει ανάγκη. Αλλά η πιθανότητα να βρεθεί λύση στο τεράστιο πρόβλημα του κινεζικού πλεονάσματος έναντι της Αμερικής είναι μικρή.
Αναμένονται συνεπώς κάποιες επιμέρους κυρίως επιχειρηματικές συμφωνίες που θα γίνουν πρωτοσέλιδα, αλλά στα μεγάλα και βαριά ζητήματα οι προσδοκίες είναι μετριασμένες
Είναι δύσκολο να βρεθούν λύσεις, γιατί τα θέματα είναι πολύ σοβαρά.
Το βέλτιστο άρα, δεδομένων των συνθηκών, είναι η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας και της εμπορικής «εκεχειρίας»;
Ναι. Και, να επισημάνουμε εδώ, πως εκείνο που ανησυχεί πολύ Αμερικανούς επιχειρηματίες είναι το θέμα των αυτοκινητοβιομηχανιών και των χαλυβουργείων. Πριν από λίγο καιρό ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι θα ήταν πολύ σημαντικό να επενδύσουν οι Κινέζοι στο Ντιτρόιτ του Μίσιγκαν, στις λεγόμενες «πολιτείες της σκουριάς» όπου υπήρχαν αυτοκινητοβιομηχανίες που έκλεισαν, καθώς έτσι θα κατασκευάσουν νέες μονάδες παραγωγής που θα απασχολούν Αμερικανούς εργαζόμενους. Πολλοί όμως φοβούνται ότι με αυτό τον τρόπο θα ανοίξει η αμερικανική αγορά στα κινεζικά αυτοκίνητα, ιδίως στα ηλεκτρικά που έχουν μεγάλο πλεονέκτημα λόγω μπαταριών, και ότι αυτό θα είναι το τέλος της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Αν σταθούμε στο Mythos, η συνάντηση αυτή έχει ίσως και μία ιστορική διάσταση υπό την έννοια ότι τίθενται για πρώτη φορά επί τάπητος ζητήματα που σχετίζονται με τον πόλεμο του μέλλοντος;
Ο πόλεμος του μέλλοντος είναι ήδη εδώ. Πόλεμος του μέλλοντος είναι το drone που εντοπίστηκε στο Ιόνιο Πέλαγος. Πόλεμος του μέλλοντος είναι αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο μέτωπο της Ουκρανίας, όπου πολεμούν τα drones μεταξύ τους. Πόλεμος του μέλλοντος θα είναι και η Τεχνητή Νοημοσύνη όσον αφορά την ανακάλυψη στοιχείων ευαλωτότητας στα συστήματα ασφαλείας. Αυτό, παρενθετικά, είναι το πλεονέκτημα της Βόρειας Κορέας, η οποία ακόμα βασίζεται σε ενσύρματα συστήματα τηλεφωνίας.
Επιστρέφοντας στο Ιράν, θεωρείτε ότι ο Σι Τζινπίνγκ θα μπορούσε να ζητήσει από τον Τραμπ κάποια ανταλλάγματα -και ποια- για να ασκήσει πίεση στο καθεστώς ώστε να φθάσει κοντά σε μία συνεννόηση με τις ΗΠΑ για το πυρηνικό πρόγραμμα και τα Στενά;
Το να ασκήσει πίεση στο Ιράν δεν το νομίζω· το να παρέμβει μεταξύ των δύο πλευρών θα είναι ωστόσο πάνω στο «τραπέζι». Δηλαδή, να υπάρξει κάποια διπλωματική πρωτοβουλία σε αυτό το επίπεδο. Βεβαίως, όπως προαναφέραμε, η Κίνα βαρύνεται από το γεγονός ότι δεν έχει κάνει τίποτα έως τώρα γι’ αυτό το ζήτημα.
Και αυτό πώς το ερμηνεύετε; Είχαμε δει και τη μεσολάβηση για την επαναπροσέγγιση Ιράν και Σαουδικής Αραβίας σε μία προσπάθεια της Κίνας να εμφανιστεί ως παράγοντας στη Μέση Ανατολή.
Η Κίνα δεν είναι ακόμη η υπερδύναμη εκείνη που θα ήθελε να είναι.
Άρα, δεν μπορεί;
Δεν μπορεί. Εάν μπορούσε, θα το είχε ήδη κάνει.
Κλείνοντας, προφανώς στο Πεκίνο έχει στραμμένο το βλέμμα και ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος ενδέχεται να επισκεφθεί επίσης την κινεζική πρωτεύουσα την επόμενη εβδομάδα, σε στιγμή κατά την οποία μιλά περί σύντομης λήξης του πολέμου στην Ουκρανία. Γιατί τώρα αυτές οι δηλώσεις εκ μέρους του; Και τι περιμένει να δει στη συνάντηση Τραμπ-Πούτιν;
Καταρχάς, να διευκρινίσουμε ότι ο μεγάλος κερδισμένος του πολέμου στο Ιράν είναι η Ρωσία. Αυτό είναι το πρώτο. Δεύτερον, η Ρωσία είναι εντελώς εκτός της λογικής της Τεχνητής Νοημοσύνης, των νέων ημιαγωγών και ούτω καθεξής. Και ο λόγος που είναι εκτός είναι πως αυτή τη στιγμή πρόκειται για μια οικονομία πολέμου. Δηλαδή παράγει μόνο υλικό για τον πόλεμο. Παράγει επίσης υδρογονάνθρακες και έχουν ανέβει οι τιμές τους, άρα κερδίζει από όλη αυτή την κατάσταση. Επιπλέον, έχει ξεχαστεί σε μεγάλο βαθμό τι γίνεται στο μέτωπο Ρωσίας-Ουκρανίας. Αυτή τη στιγμή όλοι ασχολούνται με τα Στενά του Ορμούζ. Κατ, επέκταση η Ρωσία θεωρεί ότι βρίσκεται σε ισχυρή θέση.
Εκτιμώ ότι οι δηλώσεις στις οποίες αναφερθήκατε γίνονται χωρίς κάποιον ιδιαίτερο λόγο. Είναι περισσότερο θέμα δημόσιας διπλωματίας - για να περάσει μια εικόνα.
