Το κράτος πρόνοιας ξεκινά πάντα με μια ιερή υπόσχεση. Θα προστατεύσει τον αδύναμο. Θα στηρίξει τον φτωχό. Θα φροντίσει τον ηλικιωμένο. Και μετά, αργά αλλά σταθερά, γεννά μια νέα τάξη επαγγελματιών της εξάρτησης. Όχι τους φτωχούς. Τους μεσάζοντες.
Η υπόθεση που αποκάλυψε το Daily Wire στο Οχάιο δεν είναι απλώς ένα αμερικανικό σκάνδαλο. Είναι ένα γνώριμο μάθημα για τη φύση του κρατισμού. Εταιρείες οικιακής φροντίδας χρεώνουν το Medicaid για υπηρεσίες όπως μαγείρεμα, καθάρισμα, συντροφιά και κουβέντα. Συγγενείς πληρώνονται για να περνούν χρόνο με συγγενείς. Κτίρια γεμίζουν με εταιρείες φαντάσματα. Ένα συγκρότημα στο Columbus, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, συνδέθηκε με δεκάδες εταιρείες που χρέωσαν εκατομμύρια δολάρια στους φορολογούμενους.
Η λεπτομέρεια δεν είναι αν κάθε τιμολόγιο είναι παράνομο. Η ουσία είναι ότι το σύστημα φτιάχτηκε ώστε να μη χρειάζεται να είναι παράνομο για να είναι σκανδαλώδες. Όταν το κράτος πληρώνει τρίτους για υπηρεσίες μέσα σε ιδιωτικά σπίτια, χωρίς πραγματική δυνατότητα ελέγχου, δεν οργανώνει πρόνοια. Οργανώνει πρόσκληση σε λεηλασία.
Στην Ελλάδα συχνά φανταζόμαστε ότι τέτοια φαινόμενα είναι δική μας ιδιαιτερότητα. Ότι η διαφθορά, οι εικονικοί δικαιούχοι, οι επιδοτήσεις χωρίς αντίκρισμα και οι κομματικοί διαμεσολαβητές ανήκουν σε κάποιο βαλκανικό ελάττωμα. Μας αρέσει να αυτομαστιγωνόμαστε. Μας βολεύει να πιστεύουμε ότι το πρόβλημα είναι εθνικό, πολιτισμικό, σχεδόν ανθρωπολογικό.
Δεν είναι. Είναι θεσμικό. Είναι διεθνές φαινόμενο του κρατισμού.
Όπου το δημόσιο χρήμα μοιράζεται χωρίς ιδιοκτήτη, η απάτη βρίσκει γλώσσα, δικηγόρο και λογιστή. Όπου η πολιτική υπόσχεται παροχές χωρίς όρια, εμφανίζονται αμέσως όσοι μαθαίνουν να ζουν από τις χαραμάδες του συστήματος. Όπου ο έλεγχος είναι δυσκολότερος από την πληρωμή, η πληρωμή προηγείται και ο έλεγχος γίνεται τελετουργία. Αυτό ισχύει στην Αθήνα. Ισχύει στο Columbus. Ισχύει παντού.
Οι σοσιαλδημοκράτες απαντούν πάντα με την ίδια κοινοτοπία. Χρειάζονται καλύτεροι έλεγχοι. Αλλά ο έλεγχος δεν είναι μαγικό ραβδί. Όταν ένα πρόγραμμα παράγει χιλιάδες μικρές συναλλαγές, σε κλειστούς χώρους, με πολιτική πίεση να συνεχίσει η ροή χρημάτων, ο ελεγκτής χάνει πριν ξεκινήσει. Ο Βασιλιάς Μίνωας είχε τον λαβύρινθο για να κρύψει το τέρας. Το σύγχρονο κράτος έχει φόρμες, επιτροπές, κωδικούς και επιλέξιμες δαπάνες.
Το πρόβλημα δεν λύνεται με ακόμα περισσότερη κρατική μηχανική. Λύνεται με λιγότερες ευκαιρίες λεηλασίας. Με άμεση, περιορισμένη και προσωρινή βοήθεια σε όσους πραγματικά τη χρειάζονται. Με διαφάνεια ανά δικαιούχο και ανά πληρωμή. Με προσωπική ευθύνη υπαλλήλων και πολιτικών. Με κατάργηση προγραμμάτων που δεν μπορούν να ελεγχθούν. Και με την απλή φιλελεύθερη αρχή ότι το χρήμα του φορολογούμενου δεν είναι λάφυρο.
Η αμερικανική υπόθεση δείχνει κάτι βαθύτερο. Η διαφθορά δεν είναι παρέκκλιση του μεγάλου κράτους. Είναι φυσικό του τέκνο. Όσο περισσότερο χρήμα περνά από πολιτικά κανάλια, τόσο περισσότεροι επενδύουν όχι στην παραγωγή, αλλά στην πρόσβαση. Και τότε η κοινωνία χωρίζεται σε δύο τάξεις. Σε όσους δημιουργούν πλούτο και σε όσους ξέρουν ποια πόρτα του κράτους πρέπει να χτυπήσουν.
