Στη συζήτηση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Δημοκρατίας, μεταξύ άλλων, θα αντι-παρατεθoύν μια κλασική-παραδοσιακή αντίληψη της πολιτικής διαδικασίας και το «επιτελικό κράτος», δηλαδή ο ιδιότυπος «βοναπαρτισμός» του Κυριάκου Μητσοτάκη και των περί αυτόν.
Ο Μαρξ, στην «18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη», προσφέρει έναν εύστοχο και έγκυρο ορισμό του βοναπαρτισμού, ως ενός ιδιαιτέρου μεταβατικού καθεστώτος ανάμεσα σε μία περίοδο που έχει ήδη εξαντληθεί και μία νέα που μόλις αναδύεται. Στη δε Ελλάδα, βιώνουμε, ή έχουμε ήδη βιώσει, το τέλος του καθεστώτος της μεταπολίτευσης, χωρίς ακόμα να έχει αναδυθεί μια μετα-μεταπολιτευτική κανονικότητα.
Στη μεταπολίτευση κατέρρευσε το μετεμφυλιακό κράτος, ένα κράτος οικονομικής συσσώρευ-σης, εκσυγχρονισμού των υποδομών, αλλά και οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κατα-στολής με ασφυκτική την παρουσία των Αμερικανών. Και αναδύθηκε ένα καθεστώς εδραίω-σης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, διάχυσης της κατανάλωσης, παρασιτικού εκσυγχρο-νισμού, αλλά και δημιουργίας κοινωνικών υποδομών και προσφυγής-προσχώρησης στην Ευ-ρώπη ως απάντηση στον αναδυόμενο νεοοθωμανικό επεκτατισμό.
Αυτό το καθεστώς ήρθε στο φως σε συνθήκες καθολικής κρίσης και εθνικού ακρωτηριασμού στην Κύπρο, σε συνθή-κες ενός οιονεί βοναπαρτισμού, εκείνον του Κωνσταντίνου Καραμανλή ο οποίος θα χρησιμο-ποιήσει σπαράγματα των προϋπαρχουσών πολιτικών δυνάμεων για να δημιουργήσει, κάτω από μία προσωποπαγή εξουσία επτά ετών, ένα νέο πολιτικό μόρφωμα, τη Νέα Δημοκρατία· ένα κόμμα που σταδιακώς θα προσαρμοστεί στις νέες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες, ε-γκαταλείποντας τα όποια εμφυλιοπολεμικά καταγωγικά σταγονίδιά του. Παράλληλα, θα δη-μιουργήσει ένα νέο πολιτικοκοινωνικό οικοσύστημα, κατ’ εξοχήν με την ανάδυση του ΠΑΣΟΚ ως του δεύτερου πόλου της μεταπολιτευτικής κανονικότητας και την ανάδειξη της Αριστεράς ως το ιδεολογικό think tank μιας αριστερόστροφης ιστορικής περιόδου.
Η μεταπολιτευτική κοινωνική και πολιτική ρύθμιση θα καταρρεύσει με πάταγο μέσα από την ανάδειξη όλων της των αντιφάσεων: κατ’ εξοχήν της ψαλίδας ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση προϊόντων και ιδεών· την οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρωτίστως ως μίας διευρυμένης αγοράς η οποία δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει τις νέες συνθήκες που απαιτούσαν διαφορετικό επίπεδο συνοχής και συναντίληψης στο εσωτερικό της. Με την κρίση του 2008-2009, το παλαιό μοντέλο της ευρωπαϊκής ρύθμισης απεδείχθη αναποτελε-σματικό οδηγώντας σε κρίση πολλές χώρες της Ένωσης, ιδιαίτερα τις πιο αδύναμες, και στην κατάρρευση την πιο ευάλωτη και παρασιτική έναντι της ευρωπαϊκής οικονομίας, την Ελλάδα.
Είναι προφανές ότι χρειαζόταν ένα νέο μοντέλο οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ρύθ-μισης, μια νέα διαμόρφωση των σχέσεων με την Ευρώπη και μια νέα πολιτική για την αντιμε-τώπιση του γιγαντούμενου νεοοθωμανικού γκολέμ. Εξαιτίας της ταχύτητας της εξέλιξης της κρίσης, της γενικευμένης παρακμής της ελληνικής κοινωνίας και της φυγής εκατοντάδων χι-λιάδων μορφωμένων νέων, τα πολιτικά και κοινωνικά μορφώματα της μεταπολιτευτικής πε-ριόδου ήταν αδύνατο να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις αυτής της νέας εποχής. Μιας επο-χής, στην οποία θα εισέλθουμε με κυριολεκτικά υπερηχητικές ταχύτητες τις οποίες θα ορί-ζουν ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, από τη μια, και οι πλατείες με τον Βαρουφάκη, από την άλλη.
Δύο βοναπαρτιστικού τύπου απόπειρες θα αναδειχθούν ως απόπειρες μετάβασης σε μια νέα εποχή. Η πρώτη υπήρξε εκείνη του Αλέξη Τσίπρα, μιας τυπικής βοναπαρτιστικής/δονκιχωτι-κής φιγούρας, ο οποίος, πατώντας πάνω στο κύμα των αγανακτισμένων, θα θελήσει να υπερ-βεί τη μεταπολιτευτική συνθήκη!
Μόνο που αυτή την υπέρβαση την έβλεπε ως απλή υπέρβαση των πολιτικών κομμάτων της μεταπολίτευσης και όχι ιδεολογικά-οραματικά. Αντίθετα, θα προτάξει την επιστροφή και εμ-βάθυνση των πλέον ξεπερασμένων ιδεολογικών σταθερών της μεταπολίτευσης, της δημοκο-πίας, του φθηνού λαϊκισμού.
Και, σε ό,τι αφορά στις εξωτερικές σχέσεις, μία παρασιτική σχέση με την Ευρώπη· μία υπο-τελή αντίληψη του εθνικού συμφέροντος, συνέχεια της ύστερης μεταπολίτευσης, όπως θα καταδειχθεί στο ζήτημα των Σκοπίων· τέλος, την αδυναμία να συλλάβει τη νέα μετα-παγκο-σμιοποιητική περίοδο στην οποία εισερχόταν οι ανθρωπότητα, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν: την κρίση της πολυπολιτισμικότητας και του γουοκισμού. Επρόκειτο για έναν βοναπορτισμό εκτός τόπου και χρόνου: ο Τσίπρας θα αναδειχθεί σε έναν Βοναπάρτη της «ελεεινής μορφής».
Και όμως, το αίτημα για υπέρβαση της μεταπολίτευσης ήταν άμεσο και πιεστικό. Και μια και ο αριστερός «Βοναπάρτης» απέτυχε παταγωδώς, και δεν ήταν δυνατόν παρά να αποτύχει μια και η χώρα, για να βγει από την κρίση, είχε ανάγκη από μία οικονομική πολιτική στον αντί-ποδα του μεταπολιτευτικού υπερδανεισμού, είχε έρθει η ώρα για έναν «φιλελεύθερο» Βο-ναπάρτη.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, χρησιμοποιώντας ως όχημα τη Νέα Δημοκρατία, θα οικοδομήσει ένα κατά το μάλλον ή ήττον προσωποπαγές ή, καλύτερα, προ-σωποκεντρικό καθεστώς για τη μετάβαση στη νέα εποχή. Μια εποχή όπου τα παλιά μικρομε-σαία και μικροϊδιοκτητικά στρώματα θα αντικατασταθούν εν μέρει από τα νέα τεχνοκρατικά μισθωτά ή επαγγελματικά στρώματα· όπου η παραγωγική διάσταση της οικονομίας θα υπο-καταστήσει την παρασιτική/καταναλωτική· στην οποία η εθνική ταυτότητα όχι μόνο θα ανα-βαθμιστεί αλλά θα συμπλέκεται με τη δημιουργία ενός ευρύτερου ομοσπονδιακού κράτους –μιας όντως ενωμένης Ευρώπης– και το εθνικό συμφέρον θα τείνει ιδεωδώς να συμπέσει με το ευρωπαϊκό.
Και για τη μετάβαση αυτή, ελλείψει ενός συγκροτημένου πολιτικού προσωπικού και ενός ο-ράματος που να την φωτίζει και να την καθοδηγεί, καθίσταται αναγκαίος ένας ισχυρός συ-γκεντρωτισμός που θα αποκληθεί «επιτελικό κράτος». Πόσο μάλλον που ο ίδιος ο Μητσοτά-κης και το στενό περιβάλλον του, καθώς και τα think tanks που τον περιστοιχίζουν, είναι ιδε-ολογικά διαμορφωμένοι με πολλές από τις παγκοσμιοποιητικές και πολυπολιτισμικές αυτα-πάτες της ύστερης μεταπολίτευσης, δεν διαθέτουν πλήρη συνείδηση των διακυβευμάτων και δρουν συχνά υπό την πίεση της συγκυρίας.
Έτσι, δεν θα φτάσουν στην ανάγκη ενίσχυσης της άμυνας προγραμματικά, αλλά μετά από την πικρή εμπειρία της τουρκικής επιθετικότητας· δεν θα κατανοήσουν τη σημασία της στήριξης σε μια εκσυγχρονισμένη παράδοση, παρά μόνο μετά από το φιάσκο των ομόφυλων ζευγαριών κ.ο.κ. Δηλαδή, πρόκειται για έναν ατελή και σχετικά σθενή «βοναπαρτισμό», αλλά πάντως πραγματικό.
Συναφώς, ο συγκεντρωτισμός καθίσταται τόσο περισσότερο αναγκαίος όσο ελλείπει μια ε-νιαία οραματική και στρατηγική αντίληψη και όλα πρέπει να αντιμετωπίζονται ad hoc, με το επιτελικό κράτος να προσομοιάζει ενίοτε με σταθμό πρώτων βοηθειών προκειμένου να επι-λύονται τα προβλήματα που ανακύπτουν.
Πάντως, αυτή η βολονταριστική και «από τα πάνω» προσπάθεια να υλοποιηθεί αυτή η ανα-γκαία μετάβαση, υπογραμμίζει τη μεγάλη καθυστέρηση του πολιτικού προσωπικού και των ελίτ, αλλά εν πολλοίς και της ελληνικής κοινωνίας στο σύνολό της. Γι’ αυτό εξάλλου και διαιω-νίζεται η «βοναπαρτιστική στιγμή» η οποία μοιάζει πολύ δύσκολο να ξεπεραστεί, ελλείψει ενός νέου «μετα-μεταπολιτευτικού» πολιτικού τοπίου, και ο Κυριάκος Μητσοτάκης… ετοιμά-ζεται για νέα τετραετία.
* Ο Γιώργος Καραμπελιάς είναι συγγραφέας, εκδότης του περιοδικού Άρδην
** Την Πέμπτη 7 Μαΐου 2026 στις 19:30 ο Γιώργος Καραμπελιάς θα συνομιλήσει με τους:
Τάκη Θεοδωρόπουλο, συγγραφέα
Ανδρονίκη Χρυσάφη, πανεπιστημιακό
Σπύρο Κουτρούλη, συγγραφέα με θέμα συζήτησης: «Περικλής Γιαννόπουλος: Ο αισθητής του ελληνισμού».
Η συζήτηση θα γίνει με αφορμή τα δύο τεύχη του νέου Ερμή του Λόγιου με αφιέρωμα στον Περικλή Γιαννόπουλο.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον ΙΑΝΟ της Αθήνας, Σταδίου 24 και θα προβάλλεται ζωντανά στο κανάλι YouTube του ΙΑΝΟΥ.
