Η πρόσφατη ανακοίνωση των στοιχείων της Eurostat για τον πληθωρισμό του Απριλίου προκάλεσε, αναμενόμενα, μια σειρά από τίτλους περί «ελληνικής ιδιαιτερότητας» και «εκτόξευσης» των τιμών εγχωρίως. Ωστόσο, μια ψύχραιμη ανάγνωση των δεδομένων - πέρα από το επιφανειακό ετήσιο ποσοστό- αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: Η άνοδος του πληθωρισμού στην Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μέρος ενός συγχρονισμένου ευρωπαϊκού κύματος που πυροδοτήθηκε από την ενέργεια και την πρώιμη τουριστική ζήτηση.
Η «παγίδα» του ετήσιου δείκτη και η αλήθεια των μηνιαίων μεταβολών
Ενώ ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 3,2% σε ετήσια βάση (έναντι 2,4% στην Ευρωζώνη), η πραγματική είδηση κρύβεται στη μηνιαία μεταβολή (month-on-month). Η μηνιαία άνοδος του δείκτη στην Ελλάδα ήταν 0,9%, ένα νούμερο που, αν ειδωθεί μεμονωμένα, μοιάζει ανησυχητικό.
Όμως, ο πίνακας της Eurostat για τον Απρίλιο δείχνει ότι οι χώρες με παρόμοια οικονομική δομή και υψηλή εξάρτηση από τον τουρισμό κινήθηκαν σε απόλυτα παράλληλη τροχιά. Συγκεκριμένα:
- Η Ιταλία κατέγραψε μηνιαία αύξηση 0,9%.
- Η Πορτογαλία εμφάνισε μηνιαία επιτάχυνση 1,1%.
- Η Κροατία, η οποία αποτελεί τον πλέον άμεσο «ανταγωνιστή» μας στο τουριστικό προϊόν, είδε τον δείκτη της να ανεβαίνει κατά 1,0% μέσα σε έναν μήνα.
- Η Ισπανία, αν και με ελαφρώς χαμηλότερη ετήσια βάση, κινήθηκε επίσης ανοδικά με μηνιαία μεταβολή 0,6%.
Αυτή η σύγκλιση δεν είναι τυχαία. Επιβεβαιώνει ότι οι οικονομίες της Μεσογείου και της Αδριατικής, που χαρακτηρίζονται από υψηλή εποχικότητα, δέχονται ταυτόχρονα τις ίδιες πιέσεις καθώς προετοιμάζονται για το καλοκαιρινό κύμα.
Το «comeback» της ενέργειας: Ένα συμμετρικό σοκ
Ο δεύτερος και κρισιμότερος παράγοντας είναι η ενέργεια. Μετά από μήνες αποπληθωριστικών πιέσεων στον ενεργειακό τομέα, ο Απρίλιος σηματοδότησε μια αντιστροφή της τάσης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην Ευρωζώνη, ο ενεργειακός πληθωρισμός άφησε πίσω του τα αρνητικά πρόσημα, με τις τιμές των καυσίμων και τη σταθεροποίηση των τιμών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου να τραβούν τον γενικό δείκτη προς τα πάνω.
Πρόκειται για ένα εξωγενές σοκ. Η άνοδος δεν προήλθε από εγχώριες στρεβλώσεις, ούτε από μια ανεξέλεγκτη άνοδο των τιμών στα τρόφιμα - τα οποία διεθνώς παρουσιάζουν σημάδια αποκλιμάκωσης- ή από μισθολογικές πιέσεις που θα υποδήλωναν «υπερθέρμανση» της ελληνικής οικονομίας. Αντίθετα, είναι το αποτέλεσμα μιας συμμετρικής επίδρασης που χτυπά όλες τις ευρωπαϊκές χώρες ταυτόχρονα, αλλά γίνεται πιο αισθητή στις τουριστικές χώρες λόγω της αυξημένης ενεργειακής έντασης των μεταφορών και των υπηρεσιών φιλοξενίας.
Γιατί η Ελλάδα «δείχνει» υψηλότερα νούμερα;
Το ερώτημα που τίθεται συχνά είναι: «Αν το πρόβλημα είναι κοινό, γιατί η Ελλάδα έχει 3,2% και η Ευρωζώνη 2,4%;». Η απάντηση κρύβεται στο timing της τουριστικής σεζόν. Η Ελλάδα, έχοντας επενδύσει στρατηγικά στην επιμήκυνση της περιόδου, βλέπει το τουριστικό κύμα να ξεκινά ήδη από τον Μάρτιο και τον Απρίλιο.
Η αυξημένη ζήτηση στην εστίαση, τις μεταφορές και τα καταλύματα μεταφράζεται νωρίτερα σε πληθωριστική πίεση στον ετήσιο δείκτη σε σχέση με τις βόρειες χώρες. Η σύγκριση με την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Κροατία - όπου η μηνιαία τάση είναι ταυτόσημη - αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει «ελληνικό πρόβλημα», αλλά ένα «νότιο μοτίβο» που απλώς αντανακλά την ταχύτερη ανάκαμψη της κατανάλωσης σε υπηρεσίες.
Η ποιοτική διαφορά: Ζήτηση vs Κόστος
Σε αντίθεση με τον πληθωρισμό του 2022, ο οποίος ήταν κυρίως πληθωρισμός κόστους (supply-side), η τρέχουσα κίνηση του Απριλίου εμπεριέχει ισχυρά στοιχεία πληθωρισμού ζήτησης (demand-pull). Οι καταναλωτές, τόσο οι εγχώριοι όσο και οι διεθνείς επισκέπτες, δείχνουν μια αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Παρά τις υψηλές τιμές, η διάθεση για ταξίδια και υπηρεσίες εστίασης παραμένει στο ζενίθ.
Αυτό εξηγεί γιατί οι τουριστικές επιχειρήσεις στην Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα μετακυλίουν το αυξημένο ενεργειακό κόστος στις τελικές τιμές: επειδή η αγορά μπορεί να το απορροφήσει. Αυτή η δυναμική, αν και πιέζει τον δείκτη τιμών καταναλωτή, αποτελεί ταυτόχρονα ένδειξη μιας οικονομίας που «τρέχει» και δεν λιμνάζει.
Συμπέρασμα: Προς μια νέα δημόσια συζήτηση
Η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα πρέπει επιτέλους να απεγκλωβιστεί από τον μικροσκοπικό έλεγχο των εγχώριων δεικτών ως εάν αυτοί να λειτουργούν σε κενό αέρος. Ο πληθωρισμός του Απριλίου είναι η απόδειξη ότι είμαστε απόλυτα ενταγμένοι στον ευρωπαϊκό οικονομικό κύκλο.
Δεν πρόκειται για δομικό πληθωρισμό, αλλά για έναν συνδυασμό ενεργειακού σοκ και πρώιμης τουριστικής ζήτησης. Το ζητούμενο δεν είναι το «γιατί ανέβηκε ο πληθωρισμός στην Ελλάδα», αλλά το πώς η Ευρώπη συνολικά θα διαχειριστεί την επιστροφή της ενεργειακής αστάθειας. Για τις τουριστικές οικονομίες όπως η δική μας, η πρόκληση είναι να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητα του προϊόντος τους, ενώ ο «εισαγόμενος πληθωρισμός του τουρισμού» —όπως τον είχαμε περιγράψει τον Μάρτιο— συνεχίζει να πιέζει τα γκάζια της κατανάλωσης.
