Η Ευρώπη του 2026 δεν θυμίζει σε τίποτα την ενεργειακή αρχιτεκτονική της προηγούμενης δεκαετίας. Ο παλιός άξονας Ανατολής-Δύσης, που μετέφερε το ρωσικό αέριο στην καρδιά της γερμανικής βιομηχανίας, ίσως παραχωρήσει εν μέρει τη θέση του σε μια νέα, δυναμική γεωμετρία: τον Κάθετο Διάδρομο (Vertical Corridor). Σε αυτό το μεγάλο γεωπολιτικό παιχνίδι, η Ελλάδα μετατρέπεται από «φτωχό συγγενή» της Μεσογείου σε κεντρικό διανομέα ενέργειας για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, στο υπόβαθρο, κρύβεται επίσης και μια σκληρή αντιπαράθεση μεγάλων δυνάμεων αλλά και μια κοινωνία που αγνοεί τις πραγματικές διαστάσεις αυτής της αναβάθμισης.
Στην καρδιά του Κάθετου Διαδρόμου βρίσκεται η στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών για την οριστική αποκοπή της Ευρώπης από τη ρωσική επιρροή. Για την Ουάσιγκτον, ο διάδρομος αυτός - που συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τελικά την Ουκρανία - είναι η «λεωφόρος» του αμερικανικού LNG. Είναι ένα σχέδιο που δεν αφορά μόνο το εμπόριο, αλλά την εθνική ασφάλεια της Δύσης.
Για την Γερμανία με τις γερμανικές υποδομές αποθήκευσης στις οποίες τόσο έχει επενδύσει, η ανάδυση ενός νότιου άξονα που την παρακάμπτει έστω εν μέρει και τροφοδοτεί απευθείας την Ευρώπη, υπονομεύει τη γεωπολιτική κυριαρχία του Βερολίνου εντός της ΕΕ. Η αντιπαράθεση Βερολίνου-Ουάσιγκτον είναι υπόκωφη αλλά ουσιαστική: η Γερμανία παλεύει να διατηρήσει τον έλεγχο της ευρωπαϊκής αγοράς, ενώ οι ΗΠΑ προκρίνουν έναν πολυπολικό χάρτη όπου η ενέργεια δεν θα αποτελεί πλέον γερμανικό μονοπώλιο.
Για την Αθήνα, η συμμετοχή σε αυτό το εγχείρημα είναι μια συνειδητή επιλογή αυξημένης προσέγγισης στον αμερικανικό σχεδιασμό. Η ελληνική κυβέρνηση έχει αντιληφθεί ότι ο ρόλος του «ενεργειακού κόμβου» είναι μεταξύ άλλων ένα ισχυρό χαρτί απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό. Η λογική να καταστεί η Ελλάδα απαραίτητη για την ενεργειακή επιβίωση της Αν. Ευρώπης, οδηγεί αυτόματα στο να γίνει η ασφάλειά της αμερικανική και ευρωπαϊκή προτεραιότητα. Γι’ αυτό και η Τουρκία πρότεινε εναλλακτικό διάδρομο τροφοδοσίας με αέριο – Turk stream - και διανομή στην Ευρώπη κυρίως μέσω Βουλγαρίας. Μένει να δούμε και η νέα Βουλγαρική κυβέρνηση πως θα τοποθετηθεί.
Η Αθήνα ασκεί «υψηλή στρατηγική» επιχειρώντας αυτή τη γεωπολιτική αναβάθμιση, που όμως συνεπάγεται ότι η Ελλάδα γίνεται στόχος υβριδικών απειλών, κυβερνοεπιθέσεων και ρωσικών αντιποίνων.
Σε ό,τι αφορά στο εσωτερικό μέτωπο και στην ακτινογραφία και στάση της αντιπολίτευσης απέναντι στον Κάθετο Διάδρομο και τα FSRU (Floating Storage Regasification Unit ή Πλωτές Μονάδες Αποθήκευσης και Αεριοποίησης – η Τουρκία διαθέτει τρεις και δύο χερσαίες) αναδεικνύει τις βαθιές ιδεολογικές διαιρέσεις:
- Ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ ασκούν δριμεία κριτική στην κυβέρνηση για την «άνευ όρων» ταύτιση με τα αμερικανικά συμφέροντα, ζητώντας μια πιο «πολυδιάστατη» πολιτική και την επιστροφή των κερδών από τη διαμετακόμιση στους πολίτες για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, αγνοώντας βέβαια ή κάνοντας ότι αγνοούν ότι η ενέργεια είναι πλέον ένα χρηματιστηριακό προϊόν σε παγκόσμιο επίπεδο.
- Το ΚΚΕ βρίσκεται φυσικά στον αντίποδα κάθετα αρνητικό. Θεωρεί ότι ο Κάθετος Διάδρομος μετατρέπει την Ελλάδα σε «ορμητήριο ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών», εκθέτοντας τον λαό σε τεράστιους πολεμικούς κινδύνους για τα κέρδη των εφοπλιστών και των ενεργειακών ομίλων.
- Η Δεξιά Πολυκατοικία αντιτίθεται στην δυσαρέσκεια που ο κάθετος διάδρομος προκαλεί στη Ρωσία.
Η Ελλάδα κάνει μία ιστορική επιλογή, ένα ιστορικό «all-in». Ο Κάθετος Διάδρομος είναι μια τεράστια ευκαιρία, αλλά και μια επικίνδυνη αποστολή. Η γεωπολιτική ισχύς απαιτεί εθνική ανθεκτικότητα, επιδέξιους χειρισμούς από την ηγεσία η οποία πρέπει να είναι έτοιμη και να προβλέπει τις υβριδικές επιθέσεις, που θα είναι πολλές και μεγάλης ισχύος και μια ενημερωμένη κοινωνία που να κατανοεί ότι ο ρόλος του «φρουρού» στην παγκόσμια σκακιέρα έχει πάντα το ανάλογο τίμημα.
Αυτή η πολιτική που σήμερα υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ, δεν σημαίνει ότι θα ισχύει και ως επιλογή και αύριο. Το γεωπολιτικό πόκερ είναι σε εξέλιξη και ενδεχομένως αύριο να παιχτεί στο τραπέζι και αυτό το χαρτί. Είναι διακηρυγμένη η θέση της Γερμανίας μέσω της πρώην Καγκελαρίου Μέρκελ για επαναπροσέγγιση της Ευρώπης με τη Ρωσία και στο πίσω μέρος του μυαλού της η επανέναρξη της τροφοδοσίας της Ευρώπης – μέσω Γερμανίας – με φθηνότερο Ρωσικό αέριο. Το ενδεχόμενο η κυρία Μέρκελ να ορισθεί ως υπεύθυνη της επιτροπής επανέναρξης των συνομιλιών με τη Ρωσία αντί του επίσης αναφερόμενου για τον ίδιο ρόλο κυρίου Ντράγκι, δεν ευνοεί τον ελληνικό σχεδιασμό. Οι ευκαιρίες λοιπόν αξιοποιούνται τη σωστή χρονική στιγμή. Και για την Ελλάδα είναι τώρα. Εάν αυτή η στιγμή περάσει τότε χάνεται και η ευκαιρία.
Το υπάρχον πολιτικό σύστημα θέλει αυτή τη γεωπολιτική αναβάθμιση; Σίγουρα τμήματα του την απεύχονται για εγχώριους μικροπολιτικούς λόγους αλλά και για λόγους εξωτερικών εξαρτήσεων. Το αποδεικνύει η αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού εσχάτως.
Η ελληνική κοινωνία είναι ώριμη να αντιληφθεί αυτού του βεληνεκούς τη γεωπολιτική αναβάθμιση και ότι ο «κόμβος» δεν σημαίνει αυτόματα και φθηνό ρεύμα, αφού το LNG είναι ένα ακριβό χρηματιστηριακό προϊόν και ότι η χώρα εμπλέκεται πλέον ενεργά στον ενεργειακό πόλεμο των Μεγάλων Δυνάμεων; Ένα σημαντικό μέρος της όχι. Επιβάλλεται συνεπώς επεξεργασμένη και λεπτομερής κοινωνική ενημέρωση.
Εάν δεν αναλάβεις το ρίσκο να παίζεις στην «πρώτη γραμμή», τότε εξασφαλίζεις μαθηματικά ότι θα είσαι το σίγουρο πρώτο θύμα και πιόνι προς θυσία στο γεωπολιτικό σκάκι που ούτως ή άλλως θα συνεχισθεί, με σένα στον ρόλο του κομπάρσου που θα έχεις επιλέξει.
Θα χάσει η Ελλάδα την ευκαιρία να γίνει παίκτης πρώτης γραμμής: Ας ελπίσουμε όχι.
* Ο Βασίλειος Κοζομπόλης είναι καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών
