Το timing της υποδοχής του Βλαντιμίρ Πούτιν, μόλις τέσσερις ημέρες μετά την αναχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ, χτίζει αφήγημα για το Πεκίνο. Όσο για τον Ρώσο πρόεδρο, απέχει πολύ από μια επίσκεψη «ρουτίνας». Πίσω από τις καθιερωμένες διατυπώσεις περί φιλίας, στρατηγικής σύμπλευσης και συνεργασίας, στις συνομιλίες με τον Σι Τζινπίνγκ διακυβεύονται πολύ περισσότερα απ’ όσα ο Πούτιν θέλει να φανούν προς τα έξω. Από τον αγωγό Siberia 2 και την ενέργεια έως την εικόνα της Μόσχας.
Το κόκκινο χαλί στο Πεκίνο δεν είχε καλά-καλά μαζευτεί και στρώθηκε χθες ξανά για τον πρόεδρο της Ρωσίας ως ακόμη μία επίδειξη του κομβικού ρόλου που διεκδικεί η Κίνα στο νέο γεωπολιτικό τοπίο. Ο Τραμπ, η ενέργεια, η παγκόσμια τάξη και οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή βρίσκονται στο «τραπέζι» των δύο ηγετών, που ετοιμάζονται να υπογράψουν κοινή διακήρυξη περί «πολυπολικού κόσμου» και «νέου τύπου διεθνών σχέσεων».
Για τον Βλαντιμίρ Πούτιν η επίσκεψη έχει πολύ πιο άμεσο βάρος· καθώς η Ρωσία διαφαίνεται ότι έχει αρχίσει να χάνει έδαφος στο μέτωπο της Ουκρανίας και η πολεμική της οικονομία συρρικνώνεται, έχει απόλυτη ανάγκη από ενεργειακές συμφωνίες, κεφάλαια και εγγυήσεις, τεχνολογία, διπλωματική κάλυψη. Ταυτόχρονα όμως, ο Πούτιν προσπαθεί να ξορκίσει την εικόνα μιας χώρας που εξαρτάται ολοένα περισσότερο από το Πεκίνο. Είναι το λεπτό σημείο που επιχειρεί να διαχειριστεί το Κρεμλίνο στην παρούσα φάση: να εμφανιστεί ως ισότιμος εταίρος της Κίνας - ενώ δεν είναι.
Οικονομικά και διπλωματικά, η Κίνα έχει αποτελέσει «σανίδα σωτηρίας» για τη Ρωσία εν μέσω του επιθετικού πολέμου στην Ουκρανία. Το διμερές εμπόριο έχει εκτοξευθεί σε ιστορικά υψηλά, με το Πεκίνο να απορροφά πάνω από το ένα τέταρτο των ρωσικών εξαγωγών και με αγορές ρωσικών ορυκτών καυσίμων που ξεπερνούν τα 367 δισ. δολάρια από το 2022. Οι δε προμήθειες προϊόντων διπλής χρήσης από κινεζικές εταιρείες είναι καταλυτικές για τη διατήρηση της ρωσικής πολεμικής παραγωγής.
Η σύνθεση της ρωσικής αντιπροσωπείας αποτυπώνει την αγωνία στο Κρεμλίνο για άμεσα και απτά αποτελέσματα. Ο Πούτιν συνοδεύεται από πέντε αντιπροέδρους της κυβέρνησης, οκτώ υπουργούς, συμβούλους του Κρεμλίνου και επικεφαλής μεγάλων ενεργειακών ομίλων. Οι δύο πλευρές αναμένεται να υπογράψουν περίπου 40 συμφωνίες και κοινά κείμενα. Η ατζέντα ξεκινά από το εμπόριο, την ενέργεια και τις υποδομές και φθάνει έως την στρατιωτική και τεχνολογική συνεργασία. Η Ρωσία θέλει να «κλειδώσει» μεγαλύτερες εξαγωγές ενέργειας προς την Κίνα σε περίοδο όπου η ευρωπαϊκή αγορά έχει ουσιαστικά χαθεί μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Θέλει επίσης πρόσβαση σε κινεζική τεχνολογία και μεγαλύτερες προμήθειες προϊόντων διπλής χρήσης, αν και οι όποιες σχετικές συμφωνίες δεν αναμένεται να δημοσιοποιηθούν.
Η μακρά συζήτηση για τον αγωγό Power of Siberia 2 επιστρέφει στο επίκεντρο. Πρόκειται για έργο στρατηγικής σημασίας για το Κρεμλίνο. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη μεταφορά έως και 50 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως από τα ρωσικά κοιτάσματα της Αρκτικής προς την Κίνα μέσω Μογγολίας. Για τη Μόσχα, ο αγωγός είναι η μεγάλη «απάντηση» στην απώλεια της ευρωπαϊκής αγοράς. Η Ρωσία χρειάζεται επειγόντως να διοχετεύσει προς την Ασία όγκους που μέχρι πριν από λίγα χρόνια κατευθύνονταν στην Ευρώπη.
Το πρόβλημα είναι ότι το Πεκίνο δεν δείχνει να βιάζεται. Παρά την πρόοδο που καταγράφηκε τους τελευταίους μήνες, οι συνομιλίες προχωρούν αργά κυρίως λόγω ανοιχτών ζητημάτων ως προς την τιμολόγηση. Η Gazprom πιέζει για συμφωνία, αλλά οι Κινέζοι κρατούν χαμηλά τους τόνους και αποφεύγουν να δεσμευτούν με τους ρυθμούς που θα ήθελε η Μόσχα. Η κινεζική ενεργειακή στρατηγική βασίζεται άλλωστε στη διαφοροποίηση και στην κατεύθυνση αυτή συνήφθη και η πρόσφατη συμφωνία με το Τουρκμενιστάν. Αυτό είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της σημερινής σχέσης Πεκίνου-Μόσχας: η ρωσική οικονομία χρειάζεται κινεζικές αγορές, κινεζική τεχνολογία και κινεζικά κεφάλαια πολύ περισσότερο απ’ όσο η Κίνα χρειάζεται τη Ρωσία.
Η συγκυρία, πάντως, δίνει στη Μόσχα ένα επιχείρημα. Η κρίση στη Μέση Ανατολή και η ανησυχία για τη σταθερότητα των παγκόσμιων ενεργειακών ροών ίσως ενισχύουν τη διαπραγματευτική θέση της Μόσχας. Το Κρεμλίνο θεωρεί ότι η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να κάνει το Πεκίνο πιο ευέλικτο στις συνομιλίες για τον Power of Siberia 2. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό της ως σταθερό και αξιόπιστο προμηθευτή.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται συνολικά στο φόντο των συνομιλιών Σι-Πούτιν. Η Κίνα και η Ρωσία παραμένουν οι βασικοί διεθνείς συνομιλητές του Ιράν και έχουν επενδύσει πολλά στη σχέση με το καθεστώς του. Η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, ενώ η Μόσχα έχει κατηγορηθεί από αμερικανικά μέσα ότι παρείχε πληροφορίες στο Ιράν για αμερικανικούς στόχους, εγκαταστάσεις και κινήσεις στην περιοχή. Ενεργά δεν έχουν στηρίξει ωστόσο το καθεστώς από την αρχή της σύγκρουσης και είναι ανοιχτό το ερώτημα αν τελικά θα επιδιώξουν ρόλο σε μια αποκλιμάκωση και με ποια οφέλη.
Η επίσκεψη του Πούτιν αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς έρχεται στον απόηχο των συνομιλιών Τραμπ-Σι. Στη Μόσχα παρακολούθησαν με προσοχή το κλίμα στο Πεκίνο και ιδιαίτερα τις πληροφορίες που διέρρευσαν αμέσως μετά. Οι Financial Times αποκάλυψαν ότι ο Σι φέρεται να είπε στον Τραμπ πως ο Πούτιν ίσως μετανιώσει για την εισβολή στην Ουκρανία. Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών και ακολούθως ο ίδιος ο Τραμπ διέψευσαν την πληροφορία, αλλά η συζήτηση άνοιξε. Το ίδιο δημοσίευμα ανέφερε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ πρότεινε στον Σι μια μορφή σύμπραξης ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας απέναντι στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο -το οποίο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης κατά του Ρώσου προέδρου για εγκλήματα πολέμου-, λέγοντας ότι τα συμφέροντά τους ευθυγραμμίζονται.
Για το Κρεμλίνο, τέτοιες διαρροές έχουν σημασία ακόμη κι όταν διαψεύδονται. Η ρωσική ηγεσία δεν θέλει να εμφανίζεται ως ο αδύναμος κρίκος του τριγώνου Ουάσινγκτον-Πεκίνου-Μόσχας και παρακολουθεί στενά κάθε πιθανή σινοαμερικανική προσέγγιση γνωρίζοντας ότι θα μπορούσε να επηρεάσει τα δικά της περιθώρια ελιγμών. Ταυτόχρονα, από τη μία ο Πούτιν θέλει να επιδείξει δημοσίως τη στενή σχέση με τον Σι Τζινπίνγκ. Από την άλλη όμως, δεν θέλει να εμφανίζεται ως «υποτελής» του Πεκίνου.
Αυτό ακριβώς εξηγεί και τη νευρικότητα που διακρίνεται ακόμη και σε φιλοκυβερνητικά ρωσικά μέσα ενημέρωσης. Το κρατικό πρακτορείο Ria Novosti επέλεξε έναν τόνο σχεδόν θριαμβευτικό για τη συνάντηση των «δύο παλιών φίλων». Την ίδια στιγμή, όμως, αναλύσεις σε μέσα κοντά στο Κρεμλίνο, όπως το Russia Today, άφηναν να φανεί μια διαφορετική ανησυχία, γράφοντας πως η Κίνα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως «junior partner».
Το Πεκίνο, από την πλευρά του, δεν έχει κανένα λόγο να διαρρήξει τη σχέση με τη Μόσχα. Η Ρωσία παραμένει πολύτιμος προμηθευτής (φθηνής) ενέργειας, στρατηγικό αντίβαρο απέναντι στη Δύση και χρήσιμος εταίρος σε διεθνείς οργανισμούς. Ταυτόχρονα, όμως, η Κίνα δεν πρόκειται να συνδέσει τη δική της πορεία με τις στρατιωτικές επιλογές του Κρεμλίνου στην Ουκρανία. Αυτό φαίνεται τόσο στη δημόσια ρητορική όσο και στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τις οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία. Το Πεκίνο στηρίζει τη Μόσχα, αλλά με όρους που εξυπηρετούν πρωτίστως τα κινεζικά συμφέροντα.
Όσον αφορά το μέτωπο της Ουκρανίας, η επίσκεψη Πούτιν στο Πεκίνο έρχεται στη σκιά ανάλυσης του Economist και στοιχείων του Ινστιτούτου Μελέτης του Πολέμου (ISW) που καταδεικνύουν ότι μέχρι στιγμής φέτος η Ρωσία υπέστη μικρές αλλά σταθερές εδαφικές απώλειες για πρώτη φορά από τον Οκτώβριο του 2023. Παραμονές της επίσκεψης, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έδωσε επίσης στη δημοσιότητα πληροφορίες που, σύμφωνα με το Κίεβο, προέρχονται από ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών και αποτυπώνουν την πίεση που δέχεται η ρωσική οικονομία. Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι επιθέσεις drones έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, με μία πετρελαϊκή εταιρεία να έχει αναγκαστεί να κλείσει 400 γεωτρήσεις. Αναφέρθηκε επίσης σε τράπεζες που οδηγούνται προς εκκαθάριση, αλλά και σε προσπάθειες της Μόσχας να χρησιμοποιήσει διεθνείς εταιρείες για την παράκαμψη των κυρώσεων.
Οι δηλώσεις Ζελένσκι εντάσσονται προφανώς και στον πόλεμο αφηγήσεων που συνοδεύει τη σύγκρουση, ωστόσο συμπίπτουν με τις προβλέψεις για την ανάπτυξη της ρωσικής οικονομίας το 2026 που έχουν ήδη αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω, ενόσω οι ουκρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, και ακόμη και στη ρωσική πρωτεύουσα, εντείνουν το αίσθημα πίεσης στο εσωτερικό. Υπ’ αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη στο Πεκίνο έχει για τον Πούτιν σαφή διάσταση εσωτερικής πολιτικής διαχείρισης για ένα πόλεμο που σε 50 μήνες έχει προκαλέσει το θάνατο ή τον τραυματισμό του 3% του μάχιμου ανδρικού πληθυσμού της Ρωσίας.
