Οι ΗΠΑ την εποχής Τραμπ όταν βρίσκονται μπροστά στα αδιέξοδα των στρατηγικών τους επιλογών, επιχειρούν να μεταθέσουν τις ευθύνες σε τρίτους. Ένας προσφιλής στόχος είναι το ΝΑΤΟ και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι. Έτσι ήλθε στην επιφάνεια, από το πρακτορείο Reuters, ότι ένα εσωτερικό email του Υπουργείου Πολέμου εξετάζει επιλογές των ΗΠΑ για τιμωρία των Συμμάχων του ΝΑΤΟ, οι οποίοι κατά την άποψη τους ήταν διστακτικοί ή αρνητικοί στην παροχή υποστηρίξεως, στις πρόσφατες επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν.
Η πλέον ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι αυτή της αναστολής της συμμετοχής της Ισπανίας στη Συμμαχία, η οποία αρνήθηκε στις ΗΠΑ το δικαίωμα της προσβάσεως, σταθμεύσεως και υπερπτήσεως, γνωστά ως ABO (Access, Basing Overflight), για τα αμερικανικά αεροσκάφη και πλοία στις βάσεις που διατηρεί στην Ισπανία. Εύλογα τίθεται το ερώτημα είναι δυνατή η αναστολή ή η αποβολή μιας χώρας από το ΝΑΤΟ και με ποια διαδικασία;
Η απάντηση προφανώς πρέπει να αναζητηθεί στα επίσημα κείμενα συγκροτήσεως της Συμμαχίας και όχι σε άτυπα έγγραφα. Το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε με βάση της Συνθήκη του Βορείου Ατλαντικού, η οποία υπεγράφη στην Ουάσινγκτον την 4 Απριλίου 1949. Πρόκειται για μια Συμμαχία συλλογικής αμύνης, η οποία εδράζεται στον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, της οποίας τα μέλη δεσμεύονται να προστατεύουν την ελευθερία, την κοινή κληρονομιά και την ασφάλειά τους, αντιμετωπίζοντας ένοπλη επίθεση κατά οποιουδήποτε μέλους ως επίθεση εναντίον όλων. Η Συνθήκη δεν προβλέπει τιμωριτικές διαδικασίες, ούτε αποβολής για τα μέλη της Συμμαχίας.
Η μοναδική πρόβλεψη είναι η εθελοντική αποχώρηση. Είκοσι έτη, αφότου έχει τεθεί σε ισχύ η Συνθήκη, οποιοδήποτε μέλος μπορεί να αποχωρήσει, ένα έτος μετά την κατάθεση της επισήμου δηλώσεως καταγγελίας (Άρθρο 13). Η Συμμαχία ωστόσο είναι ανοικτή σε προσχώρηση νέων μελών, Ευρωπαϊκών Κρατών, κατόπιν ομοφωνίας, τα οποία δύνανται να συμβάλουν στην ασφάλεια της περιοχής του Βορείου Ατλαντικού και να προαγάγουν τις αρχές της Συνθήκης (Άρθρο 10).
Το εσωτερικό έγγραφο, αλλά και άλλες δηλώσεις, δείχνουν ότι η Διοίκηση Τραμπ έχει μια ιδιοκτησιακή αντίληψη για το ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία βασίζεται στην ομοφωνία των μελών και όχι στις αποφάσεις των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ είναι δυνατόν να φέρουν προς διαβούλευση, όπως και κάθε άλλο μέλος, οποιοδήποτε θέμα στο Συμβούλιο το οποίο είναι και το όργανο λήψεως αποφάσεως με ομοφωνία (Άρθρο 9). Αναμφισβήτητα, οι ΗΠΑ έχουν μεγάλο ειδικό βάρος, λόγω δυνατοτήτων και οι θέσεις τους είναι δυνατόν να επηρεάσουν αλλά μέλη, αλλά για την λήψη της τελικής αποφάσεως η ψήφος τους είναι ισότιμη και μοναδική.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν ποτέ επισήμως θέσει στη Συμμαχία το ζήτημα της συμμετοχής της στον πόλεμο εναντίον του Ιράν (https://www.liberal.gr/diethni-themata/polemos-sto-iran-se-tentomeno-shoini-oi-sheseis-oyasigkton-bryxellon ). Ως εκ τούτου η αντίδραση του Πρωθυπουργού της Ισπανίας ότι συζητάμε μόνο για θέματα που έχουν τεθεί επισήμως στη Συμμαχία, είναι απόλυτα ορθή όπως και άλλων ευρωπαίων ηγετών οι οποίοι απορρίπτουν τις αμερικανικές αιτιάσεις. Πρακτικά οι περισσότεροι ευρωπαίοι σύμμαχοι έστω και ανεπισήμως, χωρίς δηλαδή επίσημη απόφαση, έχουν παράσχει διευκολύνσεις στις ΗΠΑ, οπότε δεν είναι δυνατόν να γίνεται αναφορά μόνο στις εξαιρέσεις.
Γενικώς οι ΗΠΑ αντιδρούν αρνητικά όταν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν ευθυγραμμίζονται μαζί τους για ζητήματα ασφαλείας, εκτός Ευρωατλαντικής περιοχής. Απτό παράδειγμα αποτελεί η στάση έναντι της Γαλλίας, η οποία αρνήθηκε να συμμετάσχει στον πόλεμο εναντίον του Ιράκ, το 2003, όπως και άλλες χώρες με αποτέλεσμα οι ΗΠΑ να μην ενεργήσουν με το σχήμα του ΝΑΤΟ, αλλά με Συμμαχία των Προθύμων.
Τότε δύο βουλευτές ανέλαβαν την πρωτοβουλία στις καφετέριες του Κογκρέσου να αλλάξουν τα ονόματα φαγητών με την ένδειξη γαλλικό. Έτσι οι french fries (τηγανιτές πατάτες) έγιναν freedom fries (πατάτες της ελευθερίας), το french toast (γαλλικό τοστ) έγινε freedom toast (τοστ της ελευθερίας) και το french bread (γαλλικό ψωμί) έγινε freedom bread (ψωμί της ελευθερίας). Τα ονόματα επανήλθαν σταδιακά και σιωπηρά μετά το 2006, ενώ η ειρωνεία της τύχης είναι ότι ο ένας από τους βουλευτές που πρωταγωνίστησε σε αυτή την ενέργεια, έγινε ένας από τους δριμύτερους επικριτές του πολέμου εναντίον του Ιράκ.
Έτσι και τώρα ψιθυρίζεται ότι δεν θα υποστηριχθούν Ισπανοί υποψήφιοι για τις θέσεις του ΝΑΤΟ. Στο Επιτελείο, στο Αρχηγείο του ΝΑΤΟ υπάρχουν θέσεις πολιτικές και στρατιωτικές που είναι κατανεμημένες στις χώρες μέλη, υπάρχουν όμως και άλλες (υψηλόβαθμες) οι οποίες κατακυρώνονται, κατόπιν της υποβολής υποψηφιοτήτων από οποίες χώρες επιθυμούν και σχετικής ψηφοφορίας με πλειοψηφία. Εκεί οι Αμερικανοί μπορούν να επηρεάσουν την ψηφοφορία. Στη χειρότερη των περιπτώσεων δεν θα υπάρχουν κάποιοι υψηλόβαθμοι Ισπανοί, όμως αυτό δεν επηρεάζει σε τίποτα την συμμετοχή της Ισπανίας στη λήψη αποφάσεως.
Κλείνοντας κανένα μέλος δεν μπορεί να αποβληθεί ούτε να τιμωρηθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Τέτοιες διαρροές από την ηγέτιδα δύναμη του ΝΑΤΟ δεν δημιουργούν συνθήκες σταθερότητας και το κυριότερο την εκθέτουν στα μάτια των Συμμάχων δημιουργώντας ενδοιασμούς για την αλληλεγγύη που πρέπει να υπάρχει.
* Ο Κωνσταντίνος Γκίνης είναι Στρατηγός ε.α. – Επίτιμος Α/ΓΕΣ
