Το 1995, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας (NHM) στο Λονδίνο βρέθηκε μπροστά σε ένα μυστήριο: ένα αρκετά εντυπωσιακό, τριγωνικό αλλά τελικά άγνωστο κομμάτι μπλε ορυκτού.
Σύμφωνα με το Το δείγμα παραδόθηκε από τη δημοσιογράφο Anna Grayson και ανατέθηκε σε μια ομάδα ειδικών με επικεφαλής τον εκλιπόντα Dr Gordon Cressey. Η ομάδα είχε μπροστά της μια δύσκολη αποστολή.
Το μπλε ορυκτό δεν έμοιαζε με τίποτα γνωστό. Ήταν τόσο ιδιαίτερο που οι επιστήμονες υποψιάστηκαν πως ίσως πρόκειται για κάτι νέο για την επιστήμη. Τι ακριβώς ήταν όμως;
Η Grayson είχε αγοράσει το ορυκτό το 1980 από έναν πωλητή κοντά στη Φες του Μαρόκου, ο οποίος το είχε παρουσιάσει ως λάπις λάζουλι. Αν και η περιοχή φημίζεται για τα ορυκτά της, η ίδια –ως γεωλόγος– αμφέβαλλε για αυτή την ταυτοποίηση.
Έτσι, πήγε σε μια ανοιχτή εκδήλωση του μουσείου όπου οι επισκέπτες μπορούσαν να φέρουν δείγματα για αναγνώριση. Το δείγμα της αποδείχθηκε τόσο ενδιαφέρον, που η ομάδα του Cressey το μελέτησε για περισσότερο από έναν χρόνο.
Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε ακτινοβολία σύγχροτρον, μια μέθοδος που επιταχύνει ηλεκτρόνια σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός και παράγει ισχυρές ακτίνες Χ, επιτρέποντας την ακριβή ταυτοποίηση υλικών.
Παρόλο που η διαδικασία ήταν εντυπωσιακή, το αποτέλεσμα έδειξε ότι δεν επρόκειτο για νέο ορυκτό. Το ορυκτό ήταν ο αερίνης (aerinite), που είχε ήδη περιγραφεί το 1876. Το όνομά του προέρχεται από τα ελληνικά («αήρ»/ουρανός) και σημαίνει «γαλάζιος ουρανός», ενώ το χαρακτηριστικό του χρώμα οφείλεται στη μεταφορά ηλεκτρονίων μεταξύ ατόμων σιδήρου.
Το δείγμα της Grayson αποτελείται από εκατομμύρια κρυσταλλικές ίνες, μικρότερες από το 1/10.000 του χιλιοστού. Κατά μήκος τους βρίσκονται ιόντα σιδήρου Fe²⁺ και Fe³⁺, που επιτρέπουν τη μεταφορά ηλεκτρονίων. Αυτός ο μηχανισμός κάνει το φως να απορροφάται διαφορετικά, με αποτέλεσμα το ορυκτό να φαίνεται άλλοτε άχρωμο και άλλοτε έντονα μπλε, ανάλογα με τη γωνία θέασης.
Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του μελέτη, το δείγμα επιστρέφει στο μουσείο. Στο μεταξύ, ερευνητές στην Βαρκελώνη αποκάλυψαν τη μοναδική ατομική δομή του, ενώ το ίδιο δείγμα βοήθησε στην αναγνώριση και άλλων άγνωστων ορυκτών της συλλογής.
Σήμερα, το μπλε δείγμα αερίνη εκτίθεται στη Συλλογή Ορυκτών του μουσείου και είναι διαθέσιμο στο κοινό δωρεάν.
