Μόνο δικηγόροι που είναι εγγεγραμμένοι σε ειδικό μητρώο θα μπορούν πλέον να παρέχουν δωρεάν νομική καθοδήγηση σε αιτούντες διεθνή προστασία κατά το πρώτο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας. Παράλληλα, θεσπίζεται πρόσθετη αμοιβή ύψους 250 ευρώ για τους δικηγόρους στις περιπτώσεις όπου, μετά τη συνεδρία νομικής ενημέρωσης, ο αιτών επιλέγει την εθελούσια ή οικειοθελή αναχώρηση και η διαδικασία επιστροφής ολοκληρώνεται.
Οι ρυθμίσεις περιλαμβάνονται στην Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και καθορίζει το νέο πλαίσιο παροχής δωρεάν νομικής καθοδήγησης κατά την εξέταση αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Την απόφαση συνυπογράφουν ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
Βασική αλλαγή του νέου πλαισίου αποτελεί η λειτουργία του «Μητρώου Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης», το οποίο τηρείται από τον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών και τελεί υπό την εποπτεία της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας. Η παροχή νομικής ενημέρωσης στους αιτούντες άσυλο ανατίθεται αποκλειστικά σε πιστοποιημένους δικηγόρους, οι οποίοι θα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να έχουν παρακολουθήσει ειδική επιμόρφωση και να υπόκεινται σε κανόνες ασυμβίβαστου και μηχανισμό ελέγχου.
Σύμφωνα με το άρθρο 9 της απόφασης, η βασική αμοιβή για κάθε συνεδρία νομικής καθοδήγησης, είτε ατομική είτε ομαδική, ορίζεται στα 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Επιπλέον, προβλέπεται πρόσθετη αμοιβή 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ όταν αιτών, ο οποίος υπάγεται στη σχετική διαδικασία και δεν διαθέτει ισχυρό προσφυγικό προφίλ, υποβάλει αίτηση εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης εντός δύο μηνών από τη συνεδρία ενημέρωσης.
Η πρόσθετη αμοιβή δεν καταβάλλεται με την απλή υποβολή της αίτησης αναχώρησης, αλλά μόνο μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιστροφής. Με τον τρόπο αυτό, η οικονομική αποζημίωση συνδέεται με την πραγματική υλοποίηση της επιστροφής και όχι με την έκφραση πρόθεσης.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη εντάσσεται στη συνολική μεταναστευτική πολιτική που προωθεί ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, σύμφωνα με την οποία όσοι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας δεν θα παραμένουν επ' αόριστον στη χώρα. Σύμφωνα με στοιχεία, 599 άτομα έχουν αξιοποιήσει το συγκεκριμένο πλαίσιο προκειμένου να αποφύγουν την κράτηση και να επιστρέψουν στη χώρα προέλευσής τους. Από αυτούς, οι επιστροφές έχουν ήδη ολοκληρωθεί για 450 άτομα, ενώ για τους υπόλοιπους η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Μέσω της νέας Κοινής Υπουργικής Απόφασης, το υπουργείο επιδιώκει να εντάξει και τη διαδικασία της νομικής ενημέρωσης στην ίδια κατεύθυνση. Ειδικότερα, οι αιτούντες άσυλο, κυρίως όσοι προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, θα ενημερώνονται από δικηγόρο για τη διαδικασία εξέτασης της αίτησής τους, τις πιθανότητες αποδοχής, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ισχύον πλαίσιο, τις ποινικές συνέπειες της παράνομης εισόδου και παραμονής στη χώρα, καθώς και για τη δυνατότητα εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης.
Γρήγορες συνεδρίες, ομάδες έως 15 άτομα
Η διαδικασία οργανώνεται με σύντομα χρονοδιαγράμματα. Εντός δύο εργάσιμων ημερών από την υποβολή αιτήματος για δωρεάν νομική καθοδήγηση, η αρμόδια αρχή καταχώρισης συγκεντρώνει τα αιτήματα και ενημερώνει την Ολομέλεια για την ημερομηνία, την ώρα και τον τόπο διεξαγωγής της συνεδρίας. Η Ολομέλεια πρέπει να απαντήσει εντός μίας εργάσιμης ημέρας, επιβεβαιώνοντας την ανάθεση σε συγκεκριμένο δικηγόρο.
Η καθοδήγηση παρέχεται κατά κανόνα σε ομάδες έως 15 ατόμων που έχουν την ίδια εθνικότητα, βρίσκονται στην ίδια διαδικασία ή στο ίδιο διαδικαστικό στάδιο. Σε περίπτωση μεγάλου αριθμού αιτήσεων ή άλλων εξαιρετικών συνθηκών, ο αριθμός μπορεί να αυξηθεί έως 50 άτομα. Για ποινικούς κρατούμενους, η καθοδήγηση μπορεί να παρέχεται ατομικά.
Για όσους υπάγονται στη διαδικασία συνόρων, η νομική καθοδήγηση προτεραιοποιείται. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς αφορά τις υποθέσεις που συνδέονται περισσότερο με τη γρήγορη κρίση, το χαμηλό προσφυγικό προφίλ και τη δυνατότητα επιστροφής.
Αμοιβές και ασυμβίβαστα
Η βασική αμοιβή των 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ καταβάλλεται ανά συνεδρία, ανεξαρτήτως αν αυτή είναι ατομική ή ομαδική. Αν η συνεδρία δεν πραγματοποιηθεί επειδή δεν εμφανίστηκαν οι αιτούντες που είχαν προσκληθεί κανονικά, ο δικηγόρος λαμβάνει κανονικά την πλήρη αμοιβή. Αν η μη πραγματοποίηση οφείλεται στον ίδιο τον δικηγόρο, δεν καταβάλλεται αμοιβή.
Το μπόνους των 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ αφορά μόνο συγκεκριμένες περιπτώσεις: αιτούντες της διαδικασίας συνόρων, χωρίς ισχυρό προσφυγικό προφίλ, που υποβάλλουν αίτηση εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης μέσα σε δύο μήνες από τη συνεδρία. Το ποσό καταβάλλεται όταν η αναχώρηση ολοκληρωθεί.
Παράλληλα, θεσπίζεται αυστηρό ασυμβίβαστο. Δικηγόρος που παρείχε νομική καθοδήγηση σε αιτούντα δεν μπορεί στη συνέχεια να τον εκπροσωπήσει ιδιωτικά ως πληρεξούσιος δικηγόρος στη διοικητική ή δικαστική διαδικασία εξέτασης της αίτησής του. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να μη μετατραπεί η κρατικά χρηματοδοτούμενη ενημέρωση σε μηχανισμό άντλησης ιδιωτικής πελατείας.
Οι δικηγόροι δεσμεύονται από εμπιστευτικότητα, ενώ κάθε πληροφορία που γνωστοποιείται στη συνεδρία καλύπτεται από το δικηγορικό απόρρητο.
