Το Άρθρο 99 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, το οποίο δεν έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και δεκαετίες, «επιστράτευσε» ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Αντόνιο Γκουτέρες πιέζοντας για ανθρωπιστική εκεχειρία στη Λωρίδα της Γάζας.
Εν μέσω της ισραηλινής επιχείρησης κατά της Χαμάς στον παλαιστινιακό θύλακα, ο Αντόνιο Γκουτέρες κατέφυγε σε σπάνια ασκούμενες εξουσίες, οι οποίες και απορρέουν από το Άρθρο 99, για να προειδοποιήσει το Συμβούλιο Ασφαλείας για μια επικείμενη «ανθρωπιστική καταστροφή» στη Γάζα και να προτρέψει τα μέλη να απαιτήσουν άμεση ανθρωπιστική κατάπαυση του πυρός.
Το Άρθρο 99 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τελευταία φορά πριν από μισό αιώνα, ορίζει ότι ο Γενικός Γραμματέας μπορεί να θέσει υπόψη του Συμβουλίου Ασφαλείας «οποιοδήποτε ζήτημα που, κατά τη γνώμη του, μπορεί να απειλήσει τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας».
Αυτό δίνει μια σημαντική πρόσθετη εξουσία στον Γενικό Γραμματέα, δεδομένου ότι η πραγματική εξουσία στα Ηνωμένα Έθνη ανήκει στα 193 κράτη-μέλη του και ιδίως στις 15 χώρες που απαρτίζουν το Συμβούλιο Ασφαλείας -οι πέντε εξ αυτών μόνιμα-κράτη μέλη με δικαίωμα άσκησης βέτο.
Το Αρθρο 99 χρησιμοποιείται εξαιρετικά σπάνια. Η τελευταία φορά που το επικαλέστηκε Γενικός Γραμματέας ήταν κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων του 1971 που οδήγησαν στη δημιουργία του Μπαγκλαντές και στον διαχωρισμό του από το Πακιστάν.
Τα αραβικά και ισλαμικά κράτη συντάχθηκαν άμεσα με την κίνηση του Αντόνιο Γκουτέρες.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εκπρόσωπος των αραβικών κρατών στο Συμβούλιο Ασφαλείας, παρουσίασαν αργά την Τετάρτη ένα σύντομο ψήφισμα στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας με το οποίο ζητούσαν άμεση ανθρωπιστική κατάπαυση του πυρός. Το ψήφισμα πρόκειται να τεθεί τις επόμενες ώρες προς ψήφιση στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που είναι ο στενότερος σύμμαχος του Ισραήλ και ως μόνιμο κράτος-μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας διατηρούν δικαίωμα βέτο στα ψηφίσματα, δεν έχουν υποστηρίξει την κατάπαυση του πυρός.
Ο αναπληρωτής πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Ρόμπερτ Γουντ, δήλωσε ότι ο ρόλος του Συμβουλίου Ασφαλείας στον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς δεν είναι να παρεμβαίνει σε σημαντικές διπλωματικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα, προσθέτοντας ότι ένα σχετικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας αυτή τη στιγμή «δεν θα ήταν χρήσιμο».
Η δήλωση θα μπορούσε να παραπέμπει σε βέτο.
Στο ερώτημα εφόσον ο Γκουτέρες γνωρίζει πως το ψήφισμα μπορεί να προσκρούσει σε αμερικανικό βέτο, τότε γιατί να επικαλεστεί το Άρθρο 99 εξ αρχής, η απάντηση από τα Ηνωμένα Έθνη είναι διότι «βλέπει« μία επικείμενη καταστροφή με την κατάρρευση του συστήματος διανομής ανθρωπιστικής βοήθειας και συνακόλουθα της δημόσιας τάξης.
«Εν μέσω συνεχών βομβαρδισμών από τις ισραηλινές αμυντικές δυνάμεις και χωρίς καταφύγιο ή είδη πρώτης ανάγκης για την επιβίωση, αναμένω ότι η δημόσια τάξη θα καταρρεύσει εντελώς σύντομα λόγω των απελπιστικών συνθηκών, καθιστώντας αδύνατη ακόμη και την περιορισμένη ανθρωπιστική βοήθεια», αναφέρει στη σχετική επιστολή του.
Ο Γκουτέρες προειδοποιεί ότι η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο, επισημαίνοντας τον κίνδυνο για πιθανές επιδημίες και τον μαζικό εκτοπισμό των Παλαιστινίων σε γειτονικές χώρες.
Σε δήλωση στους δημοσιογράφους, ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ, Στέφαν Ντουζάρικ, επισήμανε ότι αυτή ήταν η πρώτη φορά που ο Αντόνιο Γκουτέρες ένιωσε υποχρεωμένος να επικαλεστεί το Άρθρο 99 από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του, το 2017.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Έλι Κοέν, αντέδρασε χαρακτηρίζοντας «κίνδυνο για την παγκόσμια ειρήνη» τη θητεία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
«Το αίτημά του να ενεργοποιηθεί το άρθρο 99 και η έκκλησή του για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα αποτελούν υποστήριξη στην τρομοκρατική οργάνωση Χαμάς και υποστήριξη στις δολοφονίες ηλικιωμένων, στις απαγωγές βρεφών και στους βιασμούς γυναικών», ανέφερε ο Έλι Κόεν μέσω ανάρτησής του στο X.
Προηγούμενοι Γενικοί Γραμματείς έχουν θέσει υπόψιν του Συμβουλίου Ασφαλείας απειλές που διέκριναν για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια χωρίς να επικαλεστούν το Άρθρο 99. Σχετική ενημέρωση είχε γίνει για τα γεγονότα στο Κονγκό το 1960, την κρίση με τους Αμερικανούς ομήρους στο Ιράν που ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 1979, τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ το 1980 και πιο πρόσφατα τη Μιανμάρ το 2017. Δεν είναι σαφές γιατί δεν είχαν επικαλεστεί σε αυτές τις περιπτώσεις το Άρθρο 99, μεταδίδει το Associated Press.
