Ο Ντόναλντ Τραμπ πιέζει αλλά «φρενάρει» άμεση στρατιωτική επίθεση στο Ιράν κατόπιν παρέμβασης ηγετών του Κόλπου. Το Ιράν ελίσσεται καταθέτοντας ακόμη μία «ανεπαρκή» αντιπρόταση στη μακρά διελκυστίνδα με τις τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί κατοχύρωση του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ μέσω νέου «φορέα» διαχείρισης της ναυσιπλοΐας. Υπ’ ατμόν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μετά το πλήγμα κοντά σε πυρηνική εγκατάσταση· η εικόνα στον Περσικό επιβαρύνεται στην έκτη εβδομάδα της εύθραυστης εκεχειρίας και οι συνομιλίες, ως φαίνεται, συνεχίζονται με το δάκτυλο στη σκανδάλη.
Ο Λευκός Οίκος είχε «παγώσει» τις όποιες αποφάσεις για την επόμενη φάση της σύγκρουσης με το Ιράν, επιδιώκοντας προηγουμένως να διαπιστώσει αν ο Κινέζος πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ, ήταν διατεθειμένος να προσφέρει εγγυήσεις ή διαβεβαιώσεις που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποκλιμάκωση. Στον απόηχο της συνόδου κορυφής στο Πεκίνο, ο Τραμπ εμφανίστηκε να εξετάζει εκ νέου σοβαρά την προοπτική επανέναρξης στρατιωτικών επιχειρήσεων ως μοχλού πίεσης προς την Τεχεράνη, η οποία εμμένει στο μοτίβο των καθυστερήσεων και της αδιαλλαξίας όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα.
«Δεν θα απομείνει τίποτα από αυτούς. Ο χρόνος τελειώνει», ήταν η προειδοποίηση Τραμπ κατόπιν της σύσκεψης με κορυφαίους συμβούλους εθνικής ασφάλειας στη Βιρτζίνια -παρουσία του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ, του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και του αρχηγού της CIA Τζον Ράτκλιφ- και σε συνέχεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, πριν από συνεδρίαση του ισραηλινού ΚΥΣΕΑ. Με νέα στρατιωτική κλιμάκωση να δείχνει ενδεχομένως προ των πυλών, όλα τα φώτα είχαν στραφεί στην προγραμματισμένη για σήμερα συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας στο κέντρο επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου με επίκεντρο τις διαθέσιμες στρατιωτικές επιλογές, η οποία και απέκτησε ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την απόρριψη της τελευταίας ιρανικής αντιπρότασης.
Ο ίδιος ο Τραμπ ήλθε ωστόσο να γνωστοποιήσει με χθεσινοβραδυνή ανάρτησή του στο Truth Social πως έδωσε εντολή για την αναβολή -προγραμματισμένης για σήμερα, όπως μάλιστα είπε- στρατιωτικής επίθεσης στο Ιράν, επικαλούμενος αίτημα των ηγετών Κατάρ, Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, το οποίο και αποδέχθηκε από «σεβασμό» προς τους προαναφερθέντες, κατά τη δήλωσή του. Έκανε λόγο για σοβαρές διαπραγματεύσεις εν εξελίξει, μεταφέροντας την εκτίμηση των ηγετών των αραβικών κρατών ότι θα συναφθεί συμφωνία, η οποία θα είναι «αποδεκτή από τις ΗΠΑ, τους εταίρους τους στη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής», και θα κλείνει τον πυρηνικό φάκελο του Ιράν. Παράλληλα, ο Τραμπ ανέφερε ότι έχει δώσει εντολή στον αμερικανικό στρατό να βρίσκεται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα για «πλήρη, μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά του Ιράν ανά πάσα στιγμή εφόσον δεν επιτευχθεί αποδεκτή συμφωνία».
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος, καθώς και πηγή με γνώση των διαβουλεύσεων, είχαν αναφέρει νωρίτερα στο Axios ότι ο Λευκός Οίκος δεν θεωρεί την τελευταία ιρανική πρόταση ουσιωδώς βελτιωμένη ούτε επαρκή. Περιλαμβάνει μόνο «οριακές» διαφοροποιήσεις σε σχέση με την προηγούμενη εκδοχή, χωρίς συγκεκριμένες δεσμεύσεις ως προς τον πυρηνικό φάκελο. Παρότι το Ιράν προσθέτει διατυπώσεις περί μη επιδίωξης απόκτησης πυρηνικού όπλου, δεν προχωρά σε σαφείς δεσμεύσεις για αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου ούτε για παράδοση των υφιστάμενων αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Κατά τον υψηλόβαθμο αξιωματούχο, εάν η Τεχεράνη δεν μεταβάλει ουσιαστικά τη στάση της, οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν «με βόμβες». Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά διέψευσε πληροφορίες ιρανικών κρατικών μέσων περί προθυμίας της Ουάσινγκτον να χαλαρώσει προσωρινά κυρώσεις στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου ώστε να διευκολυνθεί μία ειρηνευτική συμφωνία. «Καμία ελάφρυνση κυρώσεων δεν θα δοθεί δωρεάν χωρίς αντίστοιχες κινήσεις από το Ιράν», ανέφερε ο ίδιος αξιωματούχος.
Από ιρανικής πλευράς, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε χθες ότι «οι ανησυχίες του Ιράν διαβιβάστηκαν στην αμερικανική πλευρά» και οι ανταλλαγές συνεχίζονται διά του Πακιστάν, χωρίς να δοθούν περισσότερες λεπτομέρειες. Δυσφορία για τον τρόπο που κινείται η όλη διαδικασία δείχνει να πηγάζει, εν τω μεταξύ, από το ίδιο το Πακιστάν, με πηγή που έχει γνώση των διαβουλεύσεων να δηλώνει στο πρακτορείο Reuters πως δεν υπάρχει πολύς χρόνος και ότι αμφότερες οι πλευρές μεταβάλλουν διαρκώς τους όρους τους.
Το περιεχόμενο της νέας πρότασης δεν δημοσιοποιήθηκε, ωστόσο πτυχές του σχεδίου που διέρρευσαν και ήλθαν στην κατοχή του δικτύου Al Arabiya θέλουν την Τεχεράνη να αποδέχεται μακροχρόνιο «πάγωμα» του πυρηνικού προγράμματος, όχι πλήρη κατάργησή του, και υπό όρους μεταφορά των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου στη Ρωσία και όχι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι πολεμικές αποζημιώσεις γίνονται οικονομικές διευκολύνσεις· ζητούνται διεθνείς εγγυήσεις για οποιαδήποτε συμφωνία και να αποσυνδεθεί το Ορμούζ από τον πυρηνικό φάκελο.
Στο επίκεντρο της κρίσης παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ όπου παραμένει εγκλωβισμένη η παγκόσμια ναυτιλία, με το Ιράν να προχωρά ένα βήμα παραπέρα στην προσπάθεια κατοχύρωσης του ελέγχου επί του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος. Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν ανακοίνωσε τη σύσταση ενός νέου φορέα για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας - η Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου (Persian Gulf Strait Authority-PGSA) θα παρέχει «ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο» για τις επιχειρήσεις στα Στενά του Ορμούζ και τις τελευταίες εξελίξεις, αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση που αναδημοσίευσαν εν συνεχεία και οι Φρουροί της Επανάστασης, γεγονός που υποδεικνύει και την κεντρική στρατηγική πίσω από το εγχείρημα.
Η νέα «Αρχή» ακολουθεί τις πληροφορίες που είχαν δημοσιοποιηθεί από ιρανικά μέσα περί της προώθησης σχεδίου παροχής ασφαλιστικής κάλυψης -μη «εχθρικών»- εμπορικών πλοίων με πληρωμές σε κρυπτονομίσματα όπως το Bitcoin, το οποίο έρχεται να «κουμπώσει» με την επιβολή διοδίων στα εμπορικά πλοία - όλα κατά παράβαση του Διεθνούς Δικαίου. Κατά το Ιράν, η υπηρεσία «Hormuz Safe» θα μπορούσε να τού αποφέρει έως και 10 δισ. δολάρια σε έσοδα ετησίως.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε επίσης, μιλώντας στους δημοσιογράφους, ότι τεχνικές ομάδες από το Ιράν και το Ομάν συναντήθηκαν στη Μουσκάτ προκειμένου να διαπραγματευτούν έναν μηχανισμό ασφαλούς διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ απορρίπτουν κατηγορηματικά οποιαδήποτε μόνιμη ρύθμιση που θα περιλαμβάνει καταβολή τελών προς το Ιράν, υποστηρίζοντας ότι ανάλογη θέση τηρεί και το Ομάν. Από τον Απρίλιο έχουν απαντήσει με αντίμετρα, επιβάλλοντας αποκλεισμό σε πλοία που χρησιμοποιούν ιρανικά λιμάνια, χωρίς ωστόσο να έχουν επιτύχει ουσιαστική μεταβολή της στάσης της Τεχεράνης.
Υπ' ατμόν τα Εμιράτα
Η κατάσταση στον Κόλπο επιβαρύνθηκε περαιτέρω μετά το περιστατικό κοντά στον πυρηνικό σταθμό Μπαράκαχ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πυρκαγιά εκδηλώθηκε έπειτα από πλήγμα μη επανδρωμένου αεροσκάφους κοντά στην εγκατάσταση, χωρίς να υπάρξουν τραυματισμοί ή διαρροή ραδιενέργειας, σύμφωνα με τις αρχές των Εμιράτων. Το υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι εντοπίστηκαν τρία drones που εισήλθαν από τα δυτικά σύνορα της χώρας. Δύο εξ αυτών αναχαιτίστηκαν, ενώ το τρίτο έπληξε γεννήτρια ηλεκτρικής ενέργειας εκτός της εσωτερικής περιμέτρου του πυρηνικού εργοστασίου στην περιοχή Αλ Ντάφρα.
Το Άμπου Ντάμπι κατήγγειλε «επικίνδυνη κλιμάκωση» και «απαράδεκτη πράξη επιθετικότητας». Αν και δεν κατηγόρησε ευθέως το Ιράν, ο προεδρικός σύμβουλος των Εμιράτων Ανουάρ Γκαργκάς μίλησε για στοχοποίηση του πυρηνικού σταθμού, είτε από τον «κύριο δράστη» είτε μέσω περιφερειακών πληρεξουσίων του, κάνοντας λόγο για «σκοτεινή εξέλιξη που παραβιάζει κάθε νόμο και κανόνα, με εγκληματική αδιαφορία για τη ζωή των αμάχων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη γύρω περιοχή».
Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είχε επαφές με ομολόγους του της περιοχής και σε παράλληλη ενημέρωση προς τον γενικό διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), Ραφαέλ Γκρόσι, τόνισε ότι η χώρα του διατηρεί πλήρες δικαίωμα απάντησης σε ανάλογες επιθέσεις. Η Σαουδική Αραβία καταδίκασε επίσης την επίθεση, ενώ σύμφωνα με κρατικά μέσα των Εμιράτων, οι επαφές ανάμεσα στο Άμπου Ντάμπι και το Ριάντ εντάθηκαν άμεσα μετά το περιστατικό, παρά τις πρόσφατες τριβές. Τα Εμιράτα θεωρούνται από τις πλέον σκληρές φωνές στον Κόλπο υπέρ της στρατιωτικής πίεσης κατά της Τεχεράνης και έχουν ενισχύσει σημαντικά τη συνεργασία τους με το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Από το ευρωπαϊκό «μέτωπο», παρέμβαση έκανε χθες ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος καταδίκασε τις επιθέσεις του Ιράν κατά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και άλλων χωρών της περιοχής, ζητώντας να μην υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση. Τόνισε ότι η Τεχεράνη πρέπει να εισέλθει σε σοβαρές διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ χωρίς περιορισμούς. Η δήλωση Μερτς έχει πρόσθετη σημασία καθώς έρχεται σε περίοδο έντασης στις σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ, μετά την επίμαχη αναφορά του καγκελαρίου περί «ταπείνωσης» των Ηνωμένων Πολιτειών στη διαπραγματευτική διαδικασία με την Τεχεράνη.
