Η πρόσφατη έκθεση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με συντάκτη τον καλό ισπανό συνάδελφο Nacho Sánchez Amor από την ευρωομάδα των Σοσιαλδημοκρατών (S&D) επιβεβαιώνει μια πραγματικότητα που εδώ και καιρό επισυμβαίνει: Η Τουρκία απομακρύνεται σταθερά από την ευρωπαϊκή της προοπτική, όχι λόγω γεωπολιτικών συγκυριών, αλλά εξαιτίας συνειδητών πολιτικών επιλογών που υπονομεύουν το κράτος δικαίου, τις δημοκρατικές αρχές και την αρχή της καλής γειτονίας.
Ειδικότερα, η επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καλεί την Τουρκία «να αντιμετωπίσει τις εμμένουσες ελλείψεις στους τομείς του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δημοκρατικών θεσμών, της ελευθερίας του Τύπου και άλλων θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και να σέβεται τις σχέσεις καλής γειτονίας και το διεθνές δίκαιο». Ζητά επίσης «να ενισχυθεί η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, να διασφαλιστεί η ελευθερία της έκφρασης, να προστατευθούν οι δημοσιογράφοι και τα δικαιώματα των τοπικών αρχών, και να τερματιστούν οι πολιτικά υποκινούμενες δίκες».
Η σαφής καταγραφή όλων όσων στοιχειοθετούν αυτή την απομάκρυνση –από τις παρεμβάσεις στη δικαιοσύνη έως τις διώξεις δημοσιογράφων και πολιτικών αντιπάλων– δεν προέκυψε τυχαία. Είναι αποτέλεσμα επίμονης δουλειάς, παρεμβάσεών μας και τεκμηριωμένης πίεσης εντός των ευρωπαϊκών θεσμών. Σε αυτό το πλαίσιο, η στοχευμένη κοινοβουλευτική δράση με στοιχεία και τεκμηρίωση αποδεικνύει ότι η γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για την παραβίαση θεμελιωδών αξιών.
Αυτός είναι ο λόγος που η Έκθεση επικρίνει την «περιορισμένη αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών» στις απογοητευτικές εξελίξεις στη χώρα, προτρέποντάς τους «να υιοθετήσουν ισχυρότερη και πιο ηχηρή στάση υπέρ των δημοκρατικών προτύπων και του κράτους δικαίου στην Τουρκία».
Η αναμενόμενη υπερψήφιση της Έκθεσης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην προσεχή Ολομέλεια στο Στρασβούργο «παγώνει» τις όποιες ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της Άγκυρας ελλείψει προσαρμογής στις ευρωπαϊκές αρχές και την αρχή της καλής γειτονίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει, έστω και καθυστερημένα, να υιοθετεί μια πιο ειλικρινή και αυστηρή αποτίμηση της τουρκικής πραγματικότητας, απορρίπτοντας τη λογική των ίσων αποστάσεων.
Σε κρίσιμες ερωτήσεις που έχω υποβάλει προσωπικά, όπως και άλλοι συνάδελφοι, στην Κομισιόν για φλέγοντα εθνικά θέματα και ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου, όπως η ενέργεια, η ηλεκτρική διασύνδεση με τη Κύπρο, τα θαλάσσια πάρκα, το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, η απάντηση είναι η ίδια: «προχωρήστε, είμαστε μαζί σας».
Και εδώ αναδεικνύεται το κρίσιμο ερώτημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική: γιατί αυτή η ευρωπαϊκή δυναμική δεν αξιοποιείται ολοκληρωμένα σε εθνικό επίπεδο; Γιατί η Ελλάδα εμφανίζεται συχνά να ολιγωρεί ή ακόμη χειρότερα να υπαναχωρεί αντί να πρωτοστατεί, όπως στην περίπτωση του αγωγού EastMed ή της ηλεκτρικής διασύνδεσης με τη Κύπρο;
Η απάντηση βρίσκεται στην τάση αναχωρητισμού και διαχείρισης «κάτω απ' ραντάρ», αντί για διεκδίκηση και αυτενέργεια.
Η Έκθεση της Επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου αποδεικνύει ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ισχυρά ερείσματα στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά χρειάζεται να τα αξιοποιεί με συνέπεια, σχέδιο και αυτοπεποίθηση.
Η εμπειρία δείχνει επίσης ότι η ενεργητική παρουσία αποδίδει. Αντιθέτως, η απουσία στρατηγικής, η ολιγωρία, ο εφησυχασμός ή ο κατευνασμός αφήνει πολύτιμο χώρο και για στρεβλές ερμηνείες.
Η Αθήνα οφείλει να συνδιαμορφώνει τις εξελίξεις αντί να τις παρακολουθεί και να μετατρέπει την ευρωπαϊκή θεσμική στήριξη σε εθνική στρατηγική, το διεθνές δίκαιο σε εργαλείο ισχύος και την ευρωπαϊκή μας θέση σε μοχλό επιρροής. Η επόμενη Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο δείχνει το δρόμο.
*Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι Ευρωβουλευτής, Καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιατημίου Πειραιώς. Μέλος της επιτροπής Ασφάλειας και Άμυνας και των Ευρω-αμερικανικών σχέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
