«Παγωμένα» ξεκίνησε η εβδομάδα στις χρηματιστηριακές αγορές, καθώς το Ορμούζ παρά τις δηλώσεις του υπουργού εξωτερικών του Ιράν την Παρασκευή παραμένει στην ουσία κλειστό.
Τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα στη νέα κλιμάκωση της έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μετά την κατάσχεση ενός ιρανικού πλοίου στα Στενά του Ορμούζ από τις αμερικανικές δυνάμεις, λίγες ώρες πριν ξεκινήσουν πιθανότατα οι νέες συνομιλίες με τον Αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και την αμερικανική αποστολή στο Πακιστάν για την επίτευξη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Όμως ακόμα και αν υπογραφεί σήμερα μια ειρηνευτική συμφωνία, πόσο σίγουροι μπορεί να είμαστε ότι το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει και η κανονικότητα θα επιστρέψει;
H ασυμφωνία που παρατηρήθηκε στις δηλώσεις μεταξύ του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών και των Φρουρών της Επανάστασης -IRGC- την Παρασκευή που μας πέρασε δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό σφάλμα, αλλά αντικατοπτρίζει μια βαθιά εσωτερική ρήξη στην Τεχεράνη.
Υπενθυμίζουμε ότι την Παρασκευή ενώ η διπλωματική πτέρυγα υπό τον Αμπάς Αραγτσί επιχείρησε να ανοίξει τον δρόμο της διπλωματίας ανακοινώνοντας το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ για όλα τα εμπορικά πλοία, οι Φρουροί της Επανάστασης λίγες μόλις ώρες μετά δήλωσαν ότι τα Στενά επέστρεψαν στην «προηγούμενη κατάσταση» υπό τον πλήρη έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων, επιτιθέμενοι μάλιστα σε εμπορικά πλοία για να επιδείξουν την ισχύ τους.
Εν ολίγοις ακύρωσαν τις πολιτικές δηλώσεις της επίσημης κυβέρνησης του Ιράν επιβάλλοντας ένα αυστηρό στρατιωτικό καθεστώς ελέγχου.
Η ακύρωση των δηλώσεων του Αραγτσί από το IRGC θεωρείται από αρκετούς αναλυτές ως μια προσπάθεια της στρατιωτικής ηγεσίας να περιθωριοποιήσει την πολιτική κυβέρνηση και να εδραιώσει τον de facto έλεγχο στην εξωτερική πολιτική της χώρας.
Όλα αυτά δε συμβαίνουν μια περίοδο εξαιρετικής αβεβαιότητας στην κορυφή της ιεραρχίας, καθώς η επιρροή του νέου Ανώτατου Ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, παραμένει υπό αμφισβήτηση από σκληροπυρηνικά στοιχεία.
Πώς ο Τραμπ άνοιξε ξανά τον ασκό του Αιόλου της «Αβλαβούς Διέλευσης»
Η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ είναι εξαιρετικά περίπλοκη, και μια συμφωνία αποκλειστικά μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μπορεί να μην αρκεί για την άμεση εξομάλυνση της ναυσιπλοΐας για μια σειρά από λόγους.
Καταρχάς το Στενό δεν επηρεάζεται μόνο από τις άμεσες σχέσεις Ουάσιγκτον-Τεχεράνης. Οι Χούθι της Υεμένης και άλλες ένοπλες ομάδες στην περιοχή που συχνά δρουν αυτόνομα, μπορεί να συνεχίσουν τις επιθέσεις αν δεν ικανοποιηθούν δικά τους αιτήματα.
Την ίδια στιγμή στο εσωτερικό του Ιράν, οι Φρουροί της Επανάστασης που ελέγχουν επιχειρησιακά το Στενό, φαίνεται να έχουν διαφορετική ατζέντα από την πολιτική ηγεσία.
Ειδικά όσον αφορά το Στενό του Ορμούζ, η στρατηγική των Φρουρών φαίνεται να στοχεύει στην επιβολή ενός νομικού και λειτουργικού καθεστώτος που θέτει υπό αμφισβήτηση τη Διέλευση Transit παραβιάζοντας το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Παρά το γεγονός ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει το δικαίωμα της ελεύθερης διέλευσης για όλα τα πλοία, το Ιράν ισχυρίζεται ότι δεσμεύεται μόνο από το καθεστώς της «Αβλαβούς Διέλευσης» το οποίο του επιτρέπει να θέτει περιορισμούς για λόγους ασφαλείας.
Οι Φρουροί λοιπόν αμέσως μόλις ξεκίνησε η κρίση στη Μέση Ανατολή απαιτούν πλέον άδεια για τη διέλευση ακόμη και μη στρατιωτικών πλοίων, χρησιμοποιώντας το Στενό ως μοχλό πίεσης στις διαπραγματεύσεις με τη Δύση.
Στο τραπέζι έχει πέσει μάλιστα και η επιβολή ενός συστήματος διοδίων για τα πλοία που διέρχονται από το φυσικό πέρασμα του Ορμούζ, το οποίο δεν διαθέτει κάποια υποδομή, κάτι που μετατρέπει το διεθνές πέρασμα στην ουσία σε «ελεγχόμενη ζώνη».
Η μετάβαση από το καθεστώς της Διέλευσης Transit σε αυτό της Αβλαβούς Διέλευσης στο Στενό του Ορμούζ μπορεί να ενεργοποιήθηκε με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα στη Μέση Ανατολή, όμως είναι ένα σύνθετο ζήτημα που πηγάζει από τη διαφορά μεταξύ του διεθνούς εθιμικού δικαίου και της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας που θεσπίστηκε το 1982.
Βάση της UNCLOS κατοχυρώνεται το δικαίωμα της Διέλευσης Transit για στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα -όπως το Ορμούζ- χωρίς την έγκριση του παράκτιου κράτους. Επίσης, επιτρέπει στα υποβρύχια να διέρχονται σε κατάδυση και επιτρέπει και τις υπερπτήσεις αεροσκαφών.
Το Ιράν μπορεί να υπέγραψε τη UNCLOS όμως ποτέ δεν την επικύρωσε. (σ.σ: αν και την έχουν υπογράψει δεν την έχουν κυρώσει επίσης οι ΗΠΑ, το Ισραήλ, η Συρία, η Βενεζουέλα, η Λιβύη, η Βόρεια Κορέα, το Περού και η Ινδονησία, ενώ η Τουρκία δεν την έχει καν υπογράψει).
Το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν δεσμεύεται από τους κανόνες της Διέλευσης Transit αλλά εφαρμόζει το καθεστώς της Αβλαβούς Διέλευσης.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ Διέλευσης Τransit και Αβλαβούς Διελεύσεως; Στην Αβλαβή Διέλευση τα υποβρύχια πρέπει να πλέουν στην επιφάνεια με υψωμένη σημαία, δεν επιτρέπεται η υπερπτήση, και το πιο σημαντικό, το παράκτιο κράτος μπορεί να αναστείλει τη διέλευση για λόγους ασφαλείας.
Οι ΗΠΑ, που επίσης δεν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, και οι περισσότερες δυτικές χώρες υποστηρίζουν ότι η Διέλευση Transit αποτελεί πλέον μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου. Συνεπώς, θεωρούν ότι έχουν το δικαίωμα ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Στενό, ανεξάρτητα από τις εσωτερικές νομοθεσίες του Ιράν ή του Ομάν.
Ακόμα και με μια πολιτική συμφωνία σήμερα λοιπόν, οι ασφαλιστικές εταιρείες μπορεί να διατηρήσουν στα ύψη τα ασφάλιστρα κινδύνου για τα δεξαμενόπλοια, έως ότου αποδειχθεί στην πράξη ότι οι απειλές έχουν εξαλειφθεί πλήρως.
Οι επενδυτές καλό είναι να έχουν αυτή την πιθανή εξέλιξη στο πίσω μέρος του μυαλού τους.
Ποια άρθρα της UNCLOS ερμηνεύει κατά το δοκούν το Ιράν
Το Ιράν χρησιμοποιεί επιλεκτικά ορισμένα άρθρα της UNCLOS για να δικαιολογήσει τους περιορισμούς που επιβάλλει στο Στενό του Ορμούζ.
Πιο αναλυτικά, αρνείται κατά καιρούς το καθεστώς της Διέλευσης Transit και επικαλείται το πιο αυστηρό καθεστώς της «Αβλαβούς Διέλευσης» βασιζόμενο στα εξής σημεία:
- Το Άρθρο 19 ορίζει ότι η διέλευση είναι αβλαβής μόνο όσο δεν βλάπτει την ειρήνη, την καλή τάξη ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους. Χρησιμοποιεί αυτό το άρθρο για να θεωρεί «μη αβλαβή» τη διέλευση πλοίων που ενδέχεται να διεξάγουν ασκήσεις ή να συλλέγουν πληροφορίες και γενικά επιβάλλει ελέγχους σε όσα πλοία θεωρεί ότι απειλούν την εθνική του ασφάλεια.
- Σύμφωνα με το Άρθρο 20, τα υποβρύχια σε καθεστώς Αβλαβούς Διέλευσης υποχρεούνται να πλέουν στην επιφάνεια και να φέρουν τη σημαία τους. Το Ιράν χρησιμοποιεί αυτό το άρθρο για να αμφισβητεί τη διέλευση ξένων υποβρυχίων σε κατάδυση, κάτι που θα επιτρεπόταν αν ίσχυε η «διέλευση τράνζιτ».
- Το Ιράν βασίζεται στο Άρθρο 25, το οποίο επιτρέπει στο παράκτιο κράτος να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για να εμποδίσει διέλευση που δεν είναι αβλαβής. Μάλιστα, η ιρανική νομοθεσία του 1993 προβλέπει ακόμα και την αναστολή της διέλευσης για λόγους ασφαλείας, παρόλο που η UNCLOS απαγορεύει την αναστολή σε στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας (Άρθρο 44).
- Χρησιμοποιεί τα Άρθρα 21 και 22 για να δικαιολογήσει την επιβολή εσωτερικών κανόνων σχετικά με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας ή την προστασία του περιβάλλοντος. (σ.σ: περιορισμοί σε πλοία με επικίνδυνα φορτία ή πυρηνοκίνητα).
- Όσον αφορά την επιβολή τελών, επικαλείται το Άρθρο 26, το οποίο επιτρέπει χρεώσεις μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχονται στο πλοίο (όπως πλοήγηση ή ρυμούλκηση). Όμως πρόκειται για μια καταχρηστική ερμηνεία όταν τα τέλη επιβάλλονται αυθαίρετα ως «προϋπόθεση» διέλευσης.
Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
