Ένα από τα παράδοξα της εποχής μας είναι ότι οι «μαύροι κύκνοι» πολλαπλασιάζονται και οι λευκοί κύκνοι τείνουν να αποτελέσουν… μειονότητα. Όπου μαύροι κύκνοι είναι τα σπάνια γεγονότα που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει και όταν συμβαίνουν έχουν δυσανάλογα μεγάλες επιπτώσεις και φέρνουν ανατροπές.
Ποιος, για παράδειγμα, περίμενε πριν από τρεις μήνες, όταν οι τιμές του πετρελαίου σημείωναν διαδοχικά χαμηλά και όδευαν προς τα 55 δολάρια, ότι σήμερα το Brent θα διαμορφωνόταν στα 112 δολάρια το βαρέλι, έχοντας μάλιστα συμπληρώσει μία εβδομάδα πάνω από το ορόσημο των 100 δολαρίων;
Ποιος μπορούσε να προβλέψει ότι η Μέση Ανατολή θα φλεγόταν, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να καταφέρνουν σοβαρά πλήγματα κατά του Ιράν και την Τεχεράνη να απαντά με επιθέσεις κατά του Ισραήλ αλλά και αμερικανικών βάσεων και άλλων στόχων σε ολόκληρη την περιφέρεια του Περσικού Κόλπου (από το Μπαχρέιν και τη Σαουδική Αραβία, μέχρι το Κατάρ και το Ομάν);
Κι όμως, στα μέσα Ιανουαρίου η BCA Research είχε εντοπίσει ως πιθανούς «μαύρους κύκνους» για το 2026, την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, την υποχώρηση της παγκόσμιας οικονομίας σε ύφεση και τη διάλυση του ΝΑΤΟ. Στα πιθανά αλλά συνάμα απίθανα σενάρια που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν τις αγορές και την οικονομία, οι αναλυτές του καναδικού επενδυτικού οίκου, προέβλεπαν ότι πιθανή κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα οδηγούσε εκτός ελέγχου τις τιμές του «μαύρου χρυσού».
Όπερ και εγένετο λοιπόν. Μετά από τρεις εβδομάδες πολέμου, οι αναλυτές πλέον… σκίζουν τα αισιόδοξα σενάρια και αρχίζουν να εξετάζουν πολύ σοβαρά την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου στα 150 δολάρια ή ακόμα και στα 200 δολάρια, επίπεδο που δεν έχει καταγραφεί ποτέ στα χρονικά.
Από τις 12 Μαρτίου η τιμή του Brent παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια και όσο μένουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, τόσο πλησιάζει το ακραίο και απευκταίο σενάριο να δούμε το πετρέλαιο κοντά σε ή ακόμα και υψηλότερα από τα ιστορικά του υψηλά.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο S&P 500 και οι σημαντικότεροι χρηματιστηριακοί δείκτες ανά την υφήλιο, θα μπορούσαν να υποστούν σοβαρές απώλειες, με το μέγεθος της διόρθωσης να εξαρτάται από το κατά πόσο το ενεργειακό σοκ θα μεταφραστεί σε ευρύτερη οικονομική επιβράδυνση ή ύφεση.
Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγαλύτεροι χρηματιστηριακοί δείκτες καταγράφουν απώλειες από 15% έως 50% σε περιόδους πετρελαϊκής κρίσης, ανάλογα πάντα με το βάθος της κρίσης και τις οικονομικές συνθήκες που επικρατούν. Σήμερα, ο S&P 500 έχει διορθώσει κατά 7% από το ιστορικό του υψηλό και στο δυσμενές σενάριο οι αναλυτές βλέπουν πτώση έως και άνω του 25%. Να πούμε βέβαια ότι οι προβλέψεις αλλάζουν πολύ εύκολα αν πάμε σε σενάρια χερσαίας επίθεσης στο Ιράν ή χτυπημάτων κατά κρίσιμων υποδομών πετρελαίου της Σ. Αραβίας.
Δεν είναι μόνο ο φόβος παγκόσμιας ύφεσης εξαιτίας του πετρελαϊκού σοκ αλλά και οι ενισχυμένες προσδοκίες για αυξήσεις των επιτοκίων από τις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες. Οι Fed, ΕΚΤ και Bank of England, έχουν ήδη δώσει αφήσει να εννοηθεί ότι θα τηρήσουν μία πιο «hawkish» στάση, εξέλιξη που φέρνει τεράστια ανατροπή, αν αναλογιστούμε πως στις αρχές του χρόνου οι επενδυτές ανέμεναν διαδοχικές μειώσεις επιτοκίων από την Fed κατά τη διάρκεια του 2026.
Αν το πετρέλαιο φτάσει στα 150 δολάρια το βαρέλι, όλα δείχνουν ότι θα δούμε νέο κύμα ανατιμήσεων και αναθέρμανσης του πληθωρισμού, που συνεπάγεται ότι θα υποχωρήσει σημαντικά η καταναλωτική ζήτηση και θα δεχτούν έντονες πιέσεις τα περιθώρια κέρδους των εισηγμένων.
Οι κεντρικές τράπεζες θα αναγκαστούν να αυξήσουν τα επιτόκια και κάπως έτσι η ύφεση θα είναι αναπόφευκτη. Σε αυτό το σημείο ο κύκλος θα ολοκληρωθεί και τα χρηματιστήρια θα πάρουν την ανιούσα προεξοφλώντας την αρχή του νέου κύκλου. Το θέμα είναι πόσο θα κρατήσει η κρίση.
Τρία νέα σενάρια
Με τον πόλεμο να μαίνεται στη Μέση Ανατολή για τρεις εβδομάδες, οι αναλυτές της ING προχωρούν στην αναθεώρηση των προβλέψεών τους και παρουσιάζουν τρία νέα σενάρια για την εξέλιξη του πολέμου και τις δραματικές επιπτώσεις στις αγορές και στην παγκόσμια οικονομία.
Το πρώτο σενάριο, που είναι και το βασικό, προβλέπει ότι οι έντονες εχθροπραξίες θα τερματιστούν εντός των επόμενων δύο εβδομάδων και θα ακολουθήσουν μικρότερης έκτασης χτυπήματα που θα συνεχιστούν για αρκετούς μήνες. Είναι το σενάριο στο οποίο τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν αλλά πολύ αργότερα απ’ ότι αρχικά αναμενόταν.
Η κατάληξη του εν λόγω σεναρίου θα μπορούσε να είναι μία προσωρινή κατάπαυση πυρός, σιωπηρή συμφωνία για πέρασμα των πλοίων με συνοδεία και πραγματοποίηση διερευνητικών συνομιλιών για κυρώσεις. Η αλλαγή του ιρανικού καθεστώτος είναι πιθανή αλλά όχι δεδομένη. Αν γίνει, θα προέλθει από το εσωτερικό της χώρας, όπως συνέβη στην Ανατολική Γερμανία στα τέλη της δεκαετίας του 1980.
Το δεύτερο σενάριο είναι η αισιόδοξη εκδοχή του πρώτου. Προβλέπει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει αρκετά νωρίτερα και τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν σύντομα. Δύσκολα, ωστόσο, μπορεί κάποιος να το «αγοράσει» σήμερα.
Το τρίτο σενάριο προβλέπει ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με αποτέλεσμα να είναι πολύ πιο αβέβαιες οι συνθήκες σε ό,τι αφορά στα Στενά του Ορμούζ. Το φινάλε θα γραφτεί με κατάπαυση του πυρός, αφού πρώτα έχουν δοθεί εγγυήσεις από τρίτες χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα, χαλάρωση των κυρώσεων κατά του Ιράν και ένα καθεστώς ασφαλούς διέλευσης από τα Στενά. Μόνο που το πόσο θα κρατήσει η ειρήνη στην περιοχή είναι κάτι που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.
Η ING εκτιμά ότι η τιμή του Brent θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 76 δολάρια στο α’ τρίμηνο του 2026, στα 91 δολάρια στο β’ τρίμηνο, στα 85 δολάρια στο γ’ τρίμηνο και στα 77 δολάρια στο δ’ τρίμηνο. Η τιμή του φυσικού αερίου (ολλανδικό TTF) θα διαμορφωθεί στα 50 ευρώ στο β’ τρίμηνο και θα υποχωρήσουν στα 38 ευρώ στο δ’ τρίμηνο. Δυστυχώς όμως, οι προβλέψεις αυτές αφορούν το βασικό σενάριο, το οποίο σήμερα μοιάζει σχεδόν απίθανο.
