Έχει δείξει τις αντοχές του ο Ελληνικός τουρισμός! Και τις έχει δείξει παρά το γεγονός ότι το προϊόν φιλοξενίας της Ελλάδας χάνει σταδιακά την ταυτότητά του. Με μία τέτοια παραδοχή θα μπορούσε κανείς να ξεκινήσει την απάντηση στο ερώτημα, κατά πόσο είναι ανθεκτικός ο ελληνικός τουρισμός.
Δηλαδή έχουμε τα νούμερα ως χώρα, όχι την σωστή κατανομή στο σύνολο της χώρας και σίγουρα όχι τον επισκέπτη που σέβεται και αναγνωρίζει την αξία του προορισμού "Ελλάδα".
Τι είναι όμως ελληνικός τουρισμός; Είναι η αποτύπωση σε αριθμούς της δημοφιλίας της Ελλάδας στους ξένους. Και πράγματι η ανθεκτικότητα πρέπει να μετράται και από την επισκεψιμότητα. Είναι όμως, δυστυχώς, ανεπαρκές κριτήριο. Σε μια οποιαδήποτε κρίση, γεωπολιτική, περιβαλλοντική, οικονομική ή γενικότερα αναθεωρητική, ο τουρισμός δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά ζήτημα επιλογής του επισκέπτη. Ειδικά για την Ελλάδα που εξαρτάται από τον τουρισμό, είναι απαραίτητο να συνηγορούν πολλά για να παραμένει ανεπηρέαστο το κύμα επισκεπτών στη χώρα.
Ας ξετυλίξουμε το κουβάρι. Καταρχήν, είναι ίσως η τελευταία φορά που θα χρησιμοποιήσω τον όρο "τουρισμός". Ο τουρισμός αποτυπώνει την κίνηση επισκεπτών στη χώρα μας και τα χρήματα που γεννάει μια τέτοια κίνηση. Η Ελλάδα παρέχει φιλοξενία. Το δε προϊόν της φιλοξενίας είναι το άθροισμα όλων εκείνων των οικονομικών δραστηριοτήτων που τη συνθέτουν. Οφείλουμε λοιπόν να σταματήσουμε να μιλάμε για τουρισμό και να περιορίζουμε την ανάλυσή μας στην καταμέτρηση κεφαλών και εθνικών εισόδων. Αντίθετα, πρέπει να δούμε ολιστικά το προϊόν της φιλοξενίας ως το απόσταγμα μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής που συντονίζει όλους και όλα γύρω από την παραδοχή ότι η Ελλάδα είναι μια οικονομία φιλοξενίας.
Η παρούσα κυβέρνηση έχει καταφέρει να δημιουργήσει μία εικόνα για τη χώρα που εμπνέει σταθερότητα, ασφάλεια και αφήνει στον επισκέπτη την εντύπωση ότι μια επίσκεψη στην Ελλάδα είναι μια αυτονόητη επιλογή. Όσο και αν φαίνεται παράδοξο, στην πράξη, αυτή η εικόνα αποτελεί την κύρια "τουριστική καμπάνια" της χώρας μας. Οι υπόλοιπες ομορφιές της χώρας μας προβάλλονται, ίσως όχι επαρκώς, από ιδιώτες, περιφέρειες και την τοπική αυτοδιοίκηση. Ως εδώ καλά.
Ως εδώ όμως… γιατί μια άλλη κυβέρνηση μπορεί να μην καταφέρει να διαχειριστεί κλυδωνισμούς, όπως αυτούς που έχουμε σήμερα. Ίσως να μην είμαστε τόσο τυχεροί και η επόμενη κρίση να είναι στη γειτονιά μας. Ίσως η εξωτερική μας πολιτική να έχει περισσότερες γωνίες. Σε ένα τέτοιο σενάριο θα βιώναμε μια διαφορετική πραγματικότητα.
Ας μη γελιόμαστε λοιπόν! Ο ελληνικός τουρισμός, όπως καταγράφεται σε αριθμούς, δεν αποτυπώνει όλη την αλήθεια. Το προϊόν φιλοξενίας περνάει και οικονομικές κρίσεις και κοινωνικές και περιβαλλοντικές. Γιατί τα μεγέθη που τόσο εύκολα παρουσιάζουν και αναπαράγουν επίσημα χείλη περιλαμβάνουν ασάφειες και ανακρίβειες, αν όχι κατά συνθήκη ψεύδη. Το ισοζύγιο του τουρισμού ήταν μέχρι πολύ πρόσφατα αρνητικό και τα αποτελέσματα πολλών επιχειρήσεων αρνητικά. Η εποχικότητα είναι στα ίδια επίπεδα που ήταν πάντα και ο θεματικός τουρισμός, σε μεγάλο ποσοστό, αποτελεί ευχολόγιο. Το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων ακολουθεί το κόστος του νοικοκυριού, επιβαρυμένο με το "ασύμμετρα" υψηλό μη μισθολογικό κόστος. Και αυτό, παρά την έλλειψη εκπαιδευμένου ή ανειδίκευτου προσωπικού και παρά το γεγονός ότι οι απασχολούμενοι στον κλάδο αγγίζουν το 1εκ. Και σε όλα τα παραπάνω πρέπει να προσθέσει κανείς και την απειλή της κλιματικής αλλαγής, που θίγει ευθέως το προϊόν φιλοξενίας της Ελλάδας. Συστηματικά πλέον καταγράφονται ακραία φαινόμενα και σημαντικές καταστροφές.
Αν θέλουμε λοιπόν να είμαστε ρεαλιστές και επαρκώς παρεμβατικοί, η Φιλοξενία στην Ελλάδα δεν είναι ανθεκτική. Επιβιώνει από τύχη, συγκυρίες και κάποιες σωστές πολιτικές επιλογές, απόλυτα εξαρτημένες από πρόσωπα.
Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Φιλοξενίας στην Ελλάδα πρέπει, λοιπόν, να είναι αποτέλεσμα συνειδητής εθνικής στρατηγικής επιλογής. Απαιτείται η διαμόρφωση ενός σταθερού και διαχρονικού πλαισίου πολιτικής που θα μειώνει την εξάρτηση από εξωγενείς παράγοντες και πρόσωπα, επενδύοντας στη διαφοροποίηση του προϊόντος, στην επιμήκυνση της περιόδου με την προσέλκυση διεθνών συνεδρίων και εκθέσεων, στην εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού και στη διασύνδεση με τον πρωτογενή και μεταποιητικό τομέα.
Παράλληλα, η προστασία των φυσικών πόρων και η ουσιαστική ενσωμάτωση της βιωσιμότητας σε κάθε επίπεδο δραστηριότητας δεν αποτελούν επιλογή, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης. Κάθε επενδυτική πρωτοβουλία οφείλει να συνοδεύεται από σαφείς μηχανισμούς αξιολόγησης και διαρκή παρακολούθηση, ώστε να αποτιμάται η πραγματική της συμβολή και να αφήνει περιθώριο για έγκαιρες διορθωτικές παρεμβάσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας αποτελεί η επένδυση της Aldemar Resorts στο Ilis Congress Center, ένα συνεδριακό κέντρο που επεκτείνει τη δραστηριότητα πέρα από τα όρια του παραδοσιακού, εποχικού μοντέλου. Μέσα από τη δυνατότητα φιλοξενίας συνεδρίων και εκδηλώσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, δημιουργούνται σταθερότερες ροές ζήτησης και μειώνεται η εξάρτηση από τη θερινή περίοδο, επιβεβαιώνοντας ότι η διαφοροποίηση και η συστηματική παρακολούθηση αποτελούν βασικούς πυλώνες μιας ανθεκτικής στρατηγικής.
Στο μέλλον θα κληθούμε να σταματήσουμε τις συγκρίσεις μεταξύ κλάδων και να αρχίσουμε να συνθέτουμε.
Θα αναγκαστούμε να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της χώρας και των επιχειρήσεων και όχι να βαφτίζουμε την τύχη πολιτική. Και θα μάθουμε να αγαπάμε τον τόπο μας κατ’ ουσίαν, να ζούμε μαζί του και όχι απλά πάνω του. Να προστατεύσουμε τους φυσικούς της πόρους, να στηρίξουμε τον πρωτογενή τομέα και να προστατεύσουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά που μας ξεχωρίζει από άλλες χώρες.
Η Φιλοξενία στην Ελλάδα δεν συμβαίνει. Συντίθεται. Και όλα όσα την συνθέτουν απειλούνται από την αδυναμία μας να κατανοήσουμε την αλληλεξάρτηση μεταξύ όλων των κλάδων της οικονομίας. Είμαστε μια οικονομία φιλοξενίας και δεν θα γίνουμε κάτι άλλο, χωρίς να σημαίνει αυτό ότι δεν μπορούμε να έχουμε σημαντικές διακρίσεις σε άλλους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας.
*Ο Αλέξανδρος Ν. Αγγελόπουλος είναι Αντιπρόεδρος της Aldemar Resorts. Δραστηριοποιείται ενεργά στο ελληνικό και ευρωπαϊκό επιχειρηματικό οικοσύστημα ως ιδρυτικό μέλος του Ελληνικού Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας, Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Επιχειρηματιών, μέλος του Leadership Council του Boston University στην Ελλάδα και Επίτιμος Πρόξενος της Ουκρανίας για την Περιφέρεια Πελοποννήσου. Είναι μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πατρών, ενώ το 2025 εξελέγη Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της HAPCO & DES και μέλος του Δ.Σ. του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου.
