8ος χρόνος, ημέρα 2483η
Παρασκευή, 19 Αυγούστου 2022

Τα ισραηλινά κιμπούτς θεωρούνταν πρότυπο ενός πιο ήπιου, ευγενικού σοσιαλισμού - μέχρι που υιοθέτησαν της αγοράς

Τα ισραηλινά κιμπούτς θεωρούνταν πρότυπο ενός πιο ήπιου, ευγενικού σοσιαλισμού - μέχρι που υιοθέτησαν της αγοράς
Shutterstock

Γράφει ο James Pethokoukis

Όταν ο γερουσιαστής Bernie Sanders έθεσε υποψηφιότητα για πρόεδρος των ΗΠΑ το 2015 και το 2019, διατυπώθηκαν κάποιες εικασίες για το πώς οι δημοκρατικές-σοσιαλιστικές του πεποιθήσεις επηρεάστηκαν από τους λίγους μήνες που πέρασε εθελοντικά σε ένα ισραηλινό κιμπούτς το 1963. Αυτή η περιέργεια είναι εύλογη. Οι συλλογικές εκείνες κοινότητες -η πρώτη ιδρύθηκε το 1909 και αρχικά όλες ήταν φάρμες- είναι διάσημες για τη σοσιαλιστική τους ιδεολογία. Παραθέτω από το νέο έγγραφο εργασίας του NBER με τίτλο «The Effect of Labor Market Liberalization on Political Behavior and Free Market Norms» από τους Ran Abramitzky (Πανεπιστήμιο Stanford), Netanel Ben-Porath (Εβραϊκό Πανεπιστήμιο), Shahar Lahad (Εβραϊκό Πανεπιστήμιο), Victor Lavy (Πανεπιστήμιο του Warwick) και Michal Palgi (Πανεπιστήμιο της Χάιφα):

“Για το μεγαλύτερο μέρος της ύπαρξής τους, τα κιμπούτς βασίζονταν στην πλήρη ισότητα εισοδήματος, τη συλλογική ιδιοκτησία και μια ισχυρή αμοιβαία εγγύηση μεταξύ των μελών. Σε ένα παραδοσιακό κιμπούτς, τα μέλη λάμβαναν ίσο επίδομα εισοδήματος ανεξάρτητα από τις συνεισφορές τους, ακολουθώντας τη μαρξιστική αρχή, ‘Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του’. Τα μέλη που δούλευαν έξω από το κιμπούτς τους έπρεπε να δίνουν όλους τους μισθούς τους στο κοινό ταμείο εισοδήματος του κιμπούτς. . . . Πέρα από τη σοσιαλιστική ιδεολογία, η αμοιβαία εγγύηση μεταξύ των μελών ήταν πάντα μια βασική αρχή. Οι κανονισμοί του κιμπούτς (μεταφράζουμε από τα εβραϊκά) τονίζουν τη δέσμευση να ‘παρέχουμε τις οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές, εκπαιδευτικές και προσωπικές ανάγκες των μελών και των εξαρτώμενων από αυτούς . . . [και] να εξασφαλιστεί ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο για τα μέλη του κιμπούτς και τα εξαρτώμενα μέλη τους’”.

Πέρα από τους γραπτούς κανόνες αυτών των ουτοπιστικών αγροτικών κοινοτήτων, οι απόψεις των μελών τους ενισχύουν τη σημασία της σοσιαλιστικής ισότητας και της αμοιβαίας εγγύησης. Οι ερευνητές επισημαίνουν έρευνες που έγιναν στα κιμπούτς στα τέλη της δεκαετίας του 1960, όπου τα μέλη είπαν ότι οι πιο σημαντικές αξίες της κοινότητας «ήταν οι σοσιαλιστικές αξίες όπως η «συλλογικότητα και η ισότητα» και η «ανάπτυξη μιας πρότυπης σοσιαλιστικής κοινωνίας», παράλληλα με αξίες της αμοιβαίας εγγύησης όπως η «πλήρης κοινωνική ασφάλιση» και το «επαρκές βιοτικό επίπεδο».

Αυτό που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον εδώ στην ιστορία των κιμπούτς - μια ιστορία που αγνοούσα - είναι ότι από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, υπήρξε μια μετατόπιση από την ίση κατανομή προς τους μισθούς που βασίζονται στην αγορά. «Για τα μέλη που εργάζονταν έξω από τα κιμπούτς τους (περίπου το ένα τέταρτο όλων των μελών), οι μισθοί της αγοράς ήταν αυτοί που κέρδιζαν από τους εξωτερικούς εργοδότες τους (για να επαναλάβουμε, πριν από τις μεταρρυθμίσεις, αυτοί οι μισθοί προστίθεντο στη δεξαμενή εισοδήματος από κιμπούτς). Για τα μέλη που εργάζονταν στο εσωτερικό, οι μισθοί της αγοράς ορίστηκαν να αντικατοπτρίζουν τους μισθούς των εργαζομένων μη μελών κιμπούτς με παρόμοια επαγγέλματα, εκπαίδευση, δεξιότητες και εμπειρία». Οι ερευνητές αποδίδουν αυτή τη στροφή σε μια ποικιλία οικονομικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της πτώσης των παγκόσμιων τιμών για τα γεωργικά προϊόντα, της κακής οικονομικής διαχείρισης των κιμπούτς και της τεχνολογικής έκρηξης της δεκαετίας του 1990 που έκανε την εξωτερική εργασία πιο προσοδοφόρα.

Εξίσου εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το πώς αυτή η απελευθέρωση επηρέασε τις συμπεριφορές των μελών του κιμπούτς:

“Διαπιστώνουμε ότι η απελευθέρωση της αγοράς εργασίας οδήγησε σε αυξημένη υποστήριξη των πολιτικών της ανοιχτής αγοράς εργασίας, όπως οι ανταγωνιστικοί μηχανισμοί της αγοράς εργασίας, η αύξηση της αμοιβής για υπερωριακή εργασία και οι διαφοροποιημένοι μισθοί. Η εξέλιξη αυτή μείωσε την υποστήριξη για σοσιαλιστικές πολιτικές, όπως η από κοινού ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. . . . Παρόλο που τα περισσότερα μέλη του κιμπούτς υποστηρίζουν τις μεταρρυθμίσεις για τις διαφοροποιημένες αμοιβές, εξακολουθούν να θέλουν να διατηρήσουν τη βασική αρχή της αμοιβαίας εγγύησης. Όταν σκέφτονται πώς θέλουν να ζήσουν και να χτίσουν την κοινωνία τους, τα περισσότερα μέλη δεν θέλουν να ζουν ούτε σε ένα παραδοσιακό σοσιαλιστικό κιμπούτς, ούτε σε μια καπιταλιστική πόλη. Οι περισσότεροι από αυτούς προτιμούν κάτι στη μέση - μια οικονομία της αγοράς μέσα σε μια συμπονετική κοινωνία με ένα ολοκληρωμένο δίχτυ ασφαλείας.

Και πώς ακριβώς η φιλελευθεροποίηση άλλαξε αυτές τις σοσιαλιστικές συμπεριφορές σε κάτι πιο φιλικό προς την αγορά, κάτι πιο σκανδιναβικό, πιο σοσιαλδημοκρατικό απ’ ό,τι δημοκρατικό-σοσιαλιστικό;

“Τα αποτελέσματα που τεκμηριώνουμε φαίνεται ότι οφείλονται στην αύξηση του βιοτικού επιπέδου και της εργασιακής ηθικής που προέκυψε από τη μεταρρύθμιση. Η ίση συμμετοχή στο παραδοσιακό κιμπούτς ενθάρρυνε την αποφυγή του κόπου και τη λαθρεπιβασία. Ενώ ο ισχυρός ιδεαλισμός μεταξύ των ιδρυτών βοήθησε τα κιμπούτς να μειώσουν αυτά τα προβλήματα στο παρελθόν, ο ιδεαλισμός μειώθηκε με την πάροδο του χρόνου και η δεύτερη και η τρίτη γενιά έγιναν λιγότερο ιδεαλιστικές από την ιδρυτική γενιά. Μέχρι τη δεκαετία του 1990, πριν πραγματοποιηθούν οι μεταρρυθμίσεις, τα μέλη παραπονιούνταν για τους λουφαδόρους.

Όπως αναφέρθηκε από μέλη σε έρευνες, τα ευρήματά μας παρέχουν ποσοτικές αποδείξεις ότι η μεταρρύθμιση βελτίωσε τις οικονομικές συνθήκες και την εργασιακή ηθική των μελών των κιμπούτς. Αυτές οι βελτιώσεις μπορεί, με τη σειρά τους, να συνέβαλαν στην ευνοϊκότερη στάση των μελών του κιμπούτς έναντι των πολιτικών ανοιχτής αγοράς εργασίας. Τέτοιες βελτιωμένες οικονομικές συνθήκες και η εργασιακή ηθική μπορεί να εξηγήσουν γιατί ακόμη και ομάδες που επρόκειτο να χάσουν σε σχετικούς όρους από τη μεταρρύθμιση, όπως τα μεγαλύτερα και λιγότερο μορφωμένα μέλη, την υποστήριξαν… Επιπλέον, αυτές οι ομάδες μπορεί να κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η απομάκρυνση από την ίση κατανομή ήταν αναπόφευκτη για τη μακροπρόθεσμη επιβίωση του κιμπούτς τους και, κατά συνέπεια, υιοθέτησαν πιο ευνοϊκή στάση προς τους μηχανισμούς της αγοράς μετά τη μεταρρύθμιση”.

Οι υποσημειώσεις της εφημερίδας περιλαμβάνουν μερικά ενδιαφέροντα αποσπάσματα από μέλη του κιμπούτς που πραγματικά οδηγούν στο παραπάνω συμπέρασμα. Αποσπάσματα όπως «Άνθρωποι σαν εμένα που ξεκίνησαν ως σοσιαλιστές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μπορείς να εργαστείς σκληρά και να μην πετύχεις τίποτα, ενώ άλλοι δεν εργάζονται σκληρά. Είναι τόσο άδικο». Και ένα άλλο: «[Τα περισσότερα] δυνατά μέλη είπαν ότι δεν θέλουν να κουβαλούν στην πλάτη τους αυτούς που δεν κερδίζουν, ότι θέλουν να φροντίζουν τον εαυτό τους».

Ίσως αν ο Σάντερς είχε μείνει στο κιμπούτς να μην ήταν πλέον δημοκρατικός-σοσιαλιστής.

--

Ο James Pethokoukis κατέχει την έδρα Dewitt Wallace στο American Enterprise Institute, όπου είναι υπεύθυνος του μπλογκ AEIdeas και φιλοξενεί το εβδομαδιαίο podcast, “Political Economy with James Pethokoukis”. Η Virginia Postrel είναι συγγραφέας, αρθρογράφος στο Bloomberg Opinion, και επισκέπτρια ερευνήτρια στο Smith Institute for Political Economy and Philosophy στο Chapman University. Το τελευταίο βιβλίο της είναι το The Fabric of Civilization: How Textiles Made the World.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στα αγγλικά στις 30 Ιουνίου 2022 και παρουσιάζεται στα ελληνικά με την άδεια του American Enterprise Institute και τη συνεργασία του ΚΕΦίΜ - Μάρκος Δραγούμης.