8ος χρόνος, ημέρα 2480η
Τρίτη, 16 Αυγούστου 2022

Το «ιερόν χρήμα» της Αθηνάς και της Ήρας

Το «ιερόν χρήμα» της Αθηνάς και της Ήρας

Δεν ήταν σπάταλοι και ακολουθούσαν παντελώς διαφανείς διαδικασίες οι αρχαίοι μας πρόγονοι, όταν επρόκειτο για το δημόσιο χρήμα. Το διαπιστώνουμε καθημερινά, θα το διαπιστώσουν και όσοι παν στο Επιγραφικό Μουσείο (Τοσίτσα 1) όπου το βράδυ εγκαινιάζεται η περιοδική έκθεση με τίτλο "Οι χάλκινοι ενεπίγραφοι πίνακες του Άργους - Το οικονομικό αρχείο της πόλης τον Άργους στο α' μισό τον 4ου αι. π.Χ". Οι επισκέπτες θα μπορούν να τη δουν εκεί μέχρι τον Ιανουάριο του 23. Όλοι ελπίζουν κατόπιν να έχει τελειώσει το Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους, στο οποίο και θα μεταφερθούν τα συναρπαστικά αυτά ευρήματα. Τα εκθέματα θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά απόψε στο κοινό.

«Είκοσι δύο χρόνια πριν οι αρχαίοι θεοί ακούμπησαν στα χέρια μας μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις όλων των εποχών στο Άργος. Λίθινες κιβωτοί της μνήμης γεμάτες από χάλκινες σελίδες της ιστορίας αυτής της πολύπαθης πόλης άνοιξαν μπροστά στα μάτια μας και άφησαν τον αρχαίο κόσμο να μιλήσει» σημειώνουν η επίτιμη διευθύντρια ΥΠΠΟΑ Έλση Σπαθάρη και η έφορος αρχαιοτήτων Αργολίδας Άλκηστις Παπαδημητρίου σε ένα κείμενό τους για τη συγκεκριμένη ανασκαφή.

«Με αγωνία, ευθύνη και γνώση καταφέραμε να ανασύρουμε ακέραια τα ευπαθή ευρήματα από τις υγρές τους κρύπτες» σημειώνουν η Έλση Σπαθάρη και η Άλκηστις Παπαδημητρίου. «Με σεβασμό και δέος απέναντι στη μοναδικότητά τους εμπιστευτήκαμε το βαρύ φορτίο της μελέτης τους στον εξέχοντα ειδικό, τον Έλληνα επιγραφολόγο Χαράλαμπο Κριτζά. Με επιμονή, υπομονή και ατέρμονα εργασία ο υπέροχα διακριτικός αυτός επιστήμων αποκρυπτογράφησε τα χτυπημένα στα χαλκώματα μυστικά και είχε την ευτυχία να είναι ο πρώτος που πήρε απάντηση σε επιστημονικά ερωτήματα πολλών ετών.»

Οι χάλκινες δέλτοι μεταφέρθηκαν αμέσως μετά την ανεύρεσή τους στο Επιγραφικό Μουσείο. Με την έκθεση, ολοκληρώνεται ένας κύκλος που περικλείει τις προσπάθειες των δημόσιων λειτουργών για τη σωτηρία και τη μελέτη των μοναδικών αυτών πρωτότυπων αρχαίων γραπτών πηγών αλλά και τη γνωστοποίηση της ιστορικής τους αλήθειας.

Η ιστορία της πόλης του Άργους, όπως αυτή ξαναγράφεται στις δωρικές χαράξεις των χάλκινων δέλτων αποτελεί μία ωδή στους δημοκρατικούς θεσμούς και ιδιαίτερα στη διαφανή διαχείριση του δημοσίου χρήματος.

Ο Χαράλαμπος Β. Κριτζάς, Επίτιμος Διευθυντής του Επιγραφικού Μουσείου και τέως Επιμελητής Αρχαιοτήτων Αργολίδος, σημειώνει:.«Κανείς από τους αρχαιολόγους, που χρόνια τώρα ανασκάπτουν τα πλούσια χώματα του Άργους δεν μπορούσε να φανταστεί ότι στο μικρό οικόπεδο του κ. Ευάγγελου Σμυρναίου, στην οδό Κορίνθου 48, στην πλατεία του Σταροπάζαρου, κρυβόταν ένας πραγματικός επιστημονικός θησαυρός. Μέχρι τώρα η περιοχή είχε δώσει κυρίως τάφους και όλοι πίστευαν ότι βρισκόταν εκτός των αρχαίων τειχών.

«Γι’ αυτό και η έκπληξη της ανασκαφέως δρος Άλκηστης Παπαδημητρίου και των συνεργατών της – της Δ’ Εφορείας Αρχαιοτήτων – ήταν μεγάλη, όταν στις 3-10-2000 σηκώνοντας τις βαρύτατες καλυπτήριες πλάκες των θεωρούμενων τάφων βρήκαν, αντί για οστά και κτερίσματα, χάλκινους ενεπίγραφους πίνακες. Ένα ολόκληρο πολύτιμο αρχείο, που κυριολεκτικά φυλαγμένο για 25 περίπου αιώνες μέσα στην κιβωτό του χρόνου, έφερε μπροστά στα σαστισμένα αυτιά και μάτια μας τη φωνή και τη γραφή των αρχαίων Αργείων.»

«Κρίνοντας από το περιεχόμενο των κειμένων, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι βρέθηκε το επίσημο οικονομικό αρχείο της πόλεως και κατά συνέπεια ο συγκεκριμένος χώρος φαίνεται να αποτελούσε παράρτημα κάποιου ιερού, που βρισκόταν φυσικά εντός των τειχών» σύμφωνα με τον κ. Κριτζά.

Ανάλογα οικονομικά αρχεία σε χαλκούς πίνακες έχουν βρεθεί ελάχιστα, με πιο γνωστό παράδειγμα τους 39 πίνακες που φυλάσσονταν σε θαμμένη λίθινη θήκη στο ιερό του Ολυμπίου Διός στους Λοκρούς της Κάτω Ιταλίας. Πρόσφατα βρέθηκαν 3 αμφίγραφοι πίνακες σε κτιστή υπόγεια θήκη στη Θήβα της Βοιωτίας. Αλλά και στο ίδιο το Άργος, στο οικόπεδο Καπετάνου, σε κάποια πάροδο της οδού Ηρακλέους, είχαν βρεθεί προ ετών 3 πίνακες όμοιου περιεχομένου με τους τωρινούς. Είχαν διπλωθεί ή κοπεί, προκειμένου να ξαναχρησιμοποιηθούν ως μέταλλο στα ελληνιστικά χρόνια. Το μέταλλο ήταν πάντα πολύτιμο υλικό και ήταν συχνή η αναχύτευση σκευών και αναθημάτων. Άλλωστε, πολλοί από τους πίνακες ήταν παλίμψηστοι, δηλαδή είχαν σφυρηλατηθεί και γραφεί για δεύτερη φορά.

Μέχρι σήμερα έχουν καθαριστεί και διαβαστεί περίπου 100 από τα κείμενα, που ίσως φθάσουν τελικά τα 150. Τα κείμενα είναι συνταγμένα στη δωρική διάλεκτο του Άργους του πρώιμου 4ου αιώνα π.Χ., που διαφέρει αρκετά από την αντίστοιχη αττική. Πάρα πολλές λέξεις ήταν μέχρι τώρα εντελώς αμάρτυρες και προστέθηκαν ήδη στον θησαυρό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, της πλουσιότερης του κόσμου».

Τα κείμενα, σχεδόν στο σύνολό τους, είναι οικονομικού - λογιστικού χαρακτήρα. Πρόκειται για απολογισμούς διαφόρων σωμάτων αρχόντων και θρησκευτικών αξιωματούχων, οι οποίοι διαχειρίσθηκαν τα ιερά και δημόσια χρήματα. Ο τελευταίος όρος δεν πρέπει να εκπλήσσει. Στις περισσότερες αρχαίες πόλεις, τα κεντρικά ιερά έπαιζαν το ρόλο τράπεζας και δημόσιου θησαυροφυλακίου.

Αρκεί να θυμηθούμε τα χρήματα της Αθηναϊκής Συμμαχίας, που φυλάσσονταν αρχικά στο Ιερό του Απόλλωνος στη Δήλο και αργότερα στον Παρθενώνα. Η πόλη αντλούσε από εκεί άφθονα χρήματα για τακτικές ή έκτακτες (ιδίως πολεμικές) ανάγκες, αλλά όφειλε κάποτε να τα επιστρέψει, είτε υπό μορφή μετρητών είτε με τη μορφή αναθημάτων ή και με την ανέγερση κτιρίων θρησκευτικού χαρακτήρα στα ιερά.

Στην περίπτωση του Άργους, η παλιά σεβάσμια πολιούχος ήταν η Παλλάς Αθηνά, μια πολεμική θεότητα, το κύριο ιερό της οποίας βρισκόταν στην κορυφή της Ακρόπολης της Λάρισας, όπου λατρευόταν με την επίκληση Πολιάς. Είναι, όμως, φιλολογικά και επιγραφικά μαρτυρημένη η ύπαρξη ιερού της Παλλάδος Αθηνάς στην κάτω πόλη. Τα κείμενα των πινάκων αποτελούν απολογισμούς διαχείρισης των χρημάτων που ήταν κατατεθειμένα στο «θησαυρό» της, δηλαδή στα θησαυροφυλάκια του ιερού της. Αξιοσημείωτο είναι ότι και τα χρήματα της Ήρας, της μεγάλης θεάς που αντικατέστησε την Παλλάδα ως πολιούχος του Άργους από τον 5ο π.Χ. αιώνα, κατατίθεντο στα ίδια θησαυροφυλάκια, ίσως γιατί το Ηραίο, ευρισκόμενο 8 χιλιόμετρα έξω από το Άργος, δεν παρείχε ασφάλεια την ταραγμένη αυτή εποχή.

Όταν έκαναν καταθέσεις ή αναλήψεις χρημάτων, έβαζαν μέσα στις θήκες ή τα αγγεία, ως υποκατάστατα ή αποδείξεις, τους χάλκινους πίνακες. Επειδή αποτελούσαν παραστατικά αξιών και δεν έπρεπε να αλλοιωθούν, τα έγραφαν σε χαλκό, που δεν σάπιζε μέσα στη γη, κι επιπλέον με έκκρουστα γράμματα, που δεν ήταν εύκολο να παραχαραχθούν. Ας θυμηθούμε ότι και σήμερα εκτυπώνουν διάφορους αριθμούς και ποσά σε διαβατήρια, τιμολόγια και γραμμάτια με διάτρητα στοιχεία! Ορισμένοι πίνακες με ομοειδές περιεχόμενο είχαν τρυπούλες και βρέθηκαν περασμένοι σε κρίκο ως ορμαθοί.