7ος χρόνος, ημέρα 2059η
Δευτέρα, 21 Ιουνίου 2021

Ποια είναι τα Πρόσωπα του Ήρωα;

Ποια είναι τα Πρόσωπα του Ήρωα;

Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), συμμετέχοντας στον εορτασμό της επετείου για τα διακόσια χρόνια από την έναρξη της Επανάστασης του 1821, παρουσιάζει μια σειρά εκδηλώσεων υπό τον γενικό τίτλο Πρόσωπα του Ήρωα, η οποία σχεδιάστηκε και υλοποιείται χάρη στην αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ).

Το ηρωικό παράδειγμα των αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης λειτουργεί ως αφορμή και πρό(σ)κληση να ανατρέξουμε σήμερα στις έννοιες «ήρωας» και «ηρωισμός», μέσα από τις παραστατικές και εικαστικές τέχνες, τη μουσική, τον χορό αλλά και μέσω αναγνώσεων, διαλέξεων, εκθέσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων για ενήλικες και παιδιά.

Συνθέτοντας ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα, η επιλογή των εκδηλώσεων του θεματικού προγραμματισμού αναδύεται μέσα από τη φιλοσοφία που διέπει συνολικά τη λειτουργία του ΚΠΙΣΝ, η οποία έχει δοκιμαστεί με επιτυχία τα προηγούμενα χρόνια: ένας δημόσιος χώρος ανοιχτός σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας και γνωστικού υπόβαθρου, που προσφέρει πολιτιστικές εμπειρίες και προτάσεις ψυχαγωγίας και μάθησης χωρίς οικονομικά, κοινωνικά ή άλλα εμπόδια πρόσβασης. Παράλληλα, ο φετινός προγραμματισμός σχεδιάστηκε με βασικό άξονα την αξιοποίηση των χώρων του ΚΠΙΣΝ και την ανάπτυξη συνεργειών με τους συγγενείς οργανισμούς της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, αλλά και την επένδυση στην εξωστρέφεια του Οργανισμού.

Συνεκτικός ιστός που διαπερνά το σύνολο του θεματικού προγραμματισμού, είναι η πρόθεση να τεθεί το ερώτημα «Πώς αποτυπώνεται το ηρωικό πρότυπο στην πορεία της τέχνης;». Στην κατεύθυνση αυτή, όπως δηλώνει και ο γενικός τίτλος Πρόσωπα του ήρωα, θα επιχειρηθεί η εξερεύνηση της διαδρομής του Ήρωα και των μεταβολών της μορφής του από την αρχαιότητα έως και την εποχή μας, συναντώντας το ηρωικό πρότυπο σε διαφορετικές στιγμές μέσα στο άνυσμα του χρόνου, με όχημα πάντοτε την τέχνη.

Θέατρο / Παραστατικές Τέχνες

Παραβάσεις

Οκτώβριος 2020 – Μάρτιος 2021

Η σειρά δραματοποιημένων αναλογίων του ΚΠΙΣΝ φέτος εστιάζει στους ήρωες των μεγάλων μύθων και αφηγήσεων εξερευνώντας την εξέλιξη του ηρωικού προτύπου από την αρχαιότητα έως σήμερα. Ξεκινώντας από εμβληματικές μορφές ηρώων των αρχαίων χρόνων (Ορέστης, Αχιλλέας) και εξετάζοντας στην πορεία χαρακτηριστικούς ήρωες της Αναγέννησης και του ύστερου Διαφωτισμού (Δον Κιχότε, Ήρωες των Επαναστάσεων), θα καταλήξει στους αντιήρωες του σύγχρονου κόσμου, επιχειρώντας έτσι μια ιδιόμορφη αφήγηση της ενηλικίωσης του ανθρώπου όπως αυτή καθρεφτίζεται στις ιστορίες και τους μύθους του. Τη σκηνοθετική επιμέλεια έχει αναλάβει ο Έκτορας Λυγίζος που, με την ιδιότητά του και ως σκηνοθέτη του κινηματογράφου, επιμελείται το τελικό αποτέλεσμα, σαν ένα θέαμα λόγου και εικόνας ειδικά σχεδιασμένο για βιντεοσκόπηση από πολλές κάμερες -δεν πρόκειται για απλή καταγραφή και αναμετάδοση παράστασης.

Δημήτρη Καμαρωτού

«Προμηθέας Δεσμώτης του Αισχύλου» μια θεατρική – μουσική σύνθεση, έργο για ζωντανή αναμετάδοση

Η αναζήτηση των Προσώπων του Ήρωα μέσα από σημαντικά λογοτεχνικά και θεατρικά κείμενα είχε ως φυσική συνέπεια και την πρώτη έξοδο από τους χώρους του ΚΠΙΣΝ και τη συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ). Οι δύο φορείς συνέπραξαν με ενθουσιασμό, προκειμένου για την παρουσίαση του Προμηθέα Δεσμώτη του Δημήτρη Καμαρωτού, συνθέτη και δραματουργού του ήχου, στην ιστορική έδρα της ΕΒΕ, το Βαλλιάνειο Μέγαρο στην οδό Πανεπιστημίου. Σε αυτήν τη θεατρική – μουσική σύνθεση, έργο φτιαγμένο για ζωντανή αναμετάδοση, οι ηθοποιοί Αμαλία Μουτούση και Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, η μεσόφωνος Άννα Παγκάλου και οι μουσικοί Κατερίνα Κωνσταντούρου και Χρήστος Λιάτσος, θα αφηγηθούν την ιστορία του αισχυλικού Προμηθέα Δεσμώτη -όλο το κείμενο της τραγωδίας σε μετάφραση του ποιητή Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου.

Το νέο έργο του Δημήτρη Καμαρωτού συνομιλεί με τη χρονική στιγμή στην οποία παρουσιάζεται και τις ιδιαιτερότητες της ζωής μας σε συνθήκη πανδημίας. Πρόκειται για μία πρόταση μικτού θεάματος, προορισμένου να κινηματογραφείται και να αναμεταδίδεται ζωντανά, και μάλιστα για σειρά παραστάσεων. Δεν είναι κινηματογραφική ταινία, δεν πρόκειται για βιντεοσκοπημένη καταγραφή παράστασης, αλλά για ένα ζωντανό θέαμα, στημένο εξαρχής για να φτάσει στο κοινό μέσα από την οθόνη του υπολογιστή ή της τηλεόρασης.

Στον Προμηθέα Δεσμώτη, ο πρώτος των μυθικών ηρώων υποστηρίζει με το παράδειγμά του την αδήριτη ανάγκη της ανυπακοής και της αντίστασης στον αυταρχισμό της εξουσίας, όταν διακυβεύεται η ίδια η επιβίωση. Ο Προμηθέας, στις απαρχές του Κόσμου, εναντιώθηκε στην ανώτερη δύναμη, στο θέλημα του Δία, πληρώνοντας βαρύ τίμημα, για να προσφέρει στους ανθρώπους το δώρο της φωτιάς.

Οι δύο ηθοποιοί αναλαμβάνουν όλα τα πρόσωπα του έργου και η μεσόφωνος Άννα Παγκάλου τον Χορό

Ο χώρος του Αναγνωστηρίου στο Βαλλιάνειο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος προσδίδει ειδικό βάρος (μετέχοντας και αυτός στην αφήγηση) στην εμπειρία των ερμηνευτών. Υπάρχουν βιβλία, υλικά βιντεοπροβολών, αντικείμενα, χειρόγραφες σελίδες του κειμένου, σημειώσεις δικές τους και των άλλων που πέρασαν από εκεί. Ίσως ο Προμηθέας να ήταν ένας απ’ αυτούς.

Με εικόνες, ήχους και μουσική ρίχνουν μια γέφυρα ανάμεσα στην κατοικία των βιβλίων και τις οθόνες των σπιτιών μας.

Το έργο θα κάνει πρεμιέρα στις 26 Φεβρουαρίου 2021 και θα παιχτεί για σειρά παραστάσεων.

Ερμηνεύουν:

Αμαλία Μουτούση

Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης

Άννα Παγκάλου, μεσόφωνος

Κατερίνα Κωνσταντούρου, πιάνο

Χρήστος Λιάτσος, κρουστά

Εικαστικά / Εκθέσεις

«Διερχόμενοι» και «Επτά Πύλες» του Γιώργου Ξένου

Φεβρουάριος – Μάιος 2021

Οι εναλλαγές και η πολυφωνία ως προς τη γενική θεματική, τους τρόπους και τα μέσα, χαρακτηρίζουν τον θεματικό προγραμματισμό εκδηλώσεων, Πρόσωπα του Ήρωα. Από τον κλειστό χώρο του Αναγνωστηρίου της παλιάς Εθνικής Βιβλιοθήκης επιστρέφουμε στον ανοιχτό χώρο, στα Φυτεμένα Δώματα του ΚΠΙΣΝ. Εκεί, κατά μήκος του μονοπατιού που συνδέει το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος με τον Φάρο, μας περιμένουν οι «Διερχόμενοι» του διεθνώς αναγνωρισμένου εικαστικού Γιώργου Ξένου. Πρόκειται για 100 ανθρώπινα περιγράμματα από σίδηρο (200 x 80 εκ. έκαστο). Θα μπορούσαν να είναι ανώνυμοι ήρωες, απ’ αυτούς που αγνοεί η μεγάλη Ιστορία των σπουδαίων προσωπικοτήτων, οι οποίοι με τον τρόπο τους μας καλούν να σκεφτούμε τι σημαίνει ήρωας, ποιοι είναι οι δικοί μας ήρωες, ποια η δική μας σχέση με ό,τι χαρακτηρίζεται «ηρωική στάση».

Η πολυπρόσωπη ενότητα των «Διερχόμενων», έργο που εξελίσσεται στον χρόνο, μπορεί να μετακινείται και να προσαρμόζεται σε διαφορετικούς τόπους και χώρους, παραμένοντας ανοιχτό κάθε φορά σε διαφορετικά νοήματα και μηνύματα. Στο ΚΠΙΣΝ θα δούμε για πρώτη φορά την πλήρη ανάπτυξή του. Χωρίς πρόσωπο κι άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, οι μορφές-περιγράμματα του Γιώργου Ξένου «ενθαρρύνουν την πλήρωση του κενού με πορτρέτα από την ατελείωτη χορεία των ηρώων της κάθε επανάστασης. Οι Διερχόμενοι, οι υψιτενείς αυτές φιγούρες, είναι μια λιτανεία ηρωικών μορφών έτοιμων “Πύλας πόλεων περήσειν”», όπως σημειώνει ο δημιουργός τους.

Το υλικό (σίδερο) από το οποίο είναι κατασκευασμένες και το διαφορετικό οπτικό αποτέλεσμα που προκύπτει ανάλογα με τον φωτισμό (φυσικό ή τεχνητό) καθώς οι σκιές των μορφών προστίθενται στο σύμπλεγμα, διεγείρουν τη σκέψη και το συναίσθημα. Πάρα το εύθραυστο και προσωρινό καθενός από μας (όλοι είμαστε διερχόμενοι), η επιθυμία του ανθρώπου για ζωή, ελευθερία, δημιουργία είναι μέσα στο χρόνο διαρκής και ακατάβλητη. Και σε κρίσιμες εποχές, όπως ήταν τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, η θέλησή του μπορεί να αποδειχθεί σαν από σίδερο.

Σε άλλο σημείο του ΚΠΣΙΝ, στα Νότια Μονοπάτια, θα στηθούν οι «Επτά Πύλες», μία ακόμη πολύσημη εγκατάσταση από σίδηρο. Από την επτάπυλη Θήβα της αρχαίας τραγωδίας ως τις σημερινές πύλες εισόδου στην Ελλάδα και την Ευρώπη, οι Πύλες αυτής της εγκατάστασης «μιλούν» με τον τρόπο τους για ζητήματα περισσότερο επίκαιρα από ποτέ. Η Πύλη είναι όριο αλλά την ίδια στιγμή άνοιγμα. Όπως η Επανάσταση του 1821 –που σηματοδότησε το τέλος 400 χρόνων δοκιμασίας του Ελληνισμού και ταυτόχρονα το άνοιγμα, την είσοδό του, στη νεότερη Ιστορία του.

«Μνημείο Ζαλόγγου» του Γιώργου Ζογγολόπουλου

Φεβρουάριος- Μάιος 2021

Σε διάλογο, κατ’ έναν τρόπο, με τις δύο εγκαταστάσεις του Γιώργου Ξένου, ο γλυπτός Ζάλογγος του Ζογγολόπουλου θέτει ερωτήματα για τον τρόπο που το παρελθόν συνομιλεί με το παρόν και το μέλλον, μέσα από τις επιλογές και τα έργα των ανθρώπων - και δη μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργία.

Το Μνημείο Ζαλόγγου του Γιώργου Ζογγολόπουλου αποτελεί μοναδική περίπτωση μνημειακής γλυπτικής σε δημόσιο χώρο στη χώρα μας. Κατασκευαστικός άθλος για τα ελληνικά δεδομένα της δεκαετίας του ’50 καθώς χρειάστηκαν 6 χρόνια (1954-1960) και 4.300 ασβεστολιθικοί όγκοι για να ολοκληρωθεί in situ στο όρος Ζάλογγο, η σύνθεση έξι γυναικείων μορφών του Ζογγολόπουλου επιβάλλεται στο τοπίο από το 1961, ορατή ακόμα και σε απόσταση 30 χιλιομέτρων.

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τον εορτασμό των 200 χρόνων από το 1821, το ΚΠΙΣΝ επαναφέρει στην Αγορά την οριζόντια τομή σε ύψος 40 εκ. της βάσης του Μνημείου Ζαλόγγου, που είχε παρουσιαστεί για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2019 στο πλαίσιο της έκθεσης «Γιώργος Ζογγολόπουλος: Το όραμα μιας δημόσιας γλυπτικής».

Έκθεση τεκμηρίων από τις συλλογές της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

Φθινόπωρο 2021

Οι Έλληνες επαναστάτες χρησιμοποίησαν την τυπογραφία από την πρώτη στιγμή. Η περίφημη προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» κυκλοφόρησε τυπωμένη στις 24 Φεβρουαρίου του 1821. Δεν άργησε πολύ να εγκατασταθεί και το πρώτο τυπογραφείο στην επαναστατημένη Πελοπόννησο. Καλαμάτα, Κόρινθος, Ύδρα, Μεσολόγγι, Αθήνα, Ναύπλιο, Αίγινα, είναι τα μέρη στα οποία λειτούργησαν τυπογραφεία από το 1821 ως το 1827 για να υπηρετήσουν ποικιλοτρόπως τους σκοπούς της Επανάστασης. Σαράντα τέσσερα μικρά κατά το μάλλον ή ήττον βιβλία, επτά εφημερίδες και τουλάχιστον διακόσια είκοσι μονόφυλλα βγήκαν από τα πιεστήρια των τυπογραφείων αυτών.

Μουσική / Χορός

«Της Τριανταφυλλιάς τα φύλλα», 3η Συνάντηση Νέων Συγκροτημάτων Παραδοσιακής Μουσικής

Καλοκαίρι 2021

Η σχέση παράδοσης-σύγχρονου πολιτισμού αποτελεί πεδίο διαρκούς αναζήτησης για τον προγραμματισμό πολιτιστικών έργων και προτάσεων του ΚΠΙΣΝ. Ακριβώς λόγω της σημασίας της, επιλεγμένες δράσεις επανέρχονται, μέσω συνεργειών με καταξιωμένους φορείς (όπως το Λύκειον των Ελληνίδων ή ο Καλλιτεχνικός Σύλλογος Δημοτικής Μουσικής Δόμνα Σαμίου).

Το Schoolwave παίζει με την παράδοση

Καλοκαίρι 2021

Μία από τις πιο προκλητικές προτάσεις του θεματικού προγραμματισμού εκδηλώσεων Πρόσωπα του Ήρωα είναι το φετινό, αφιερωμένο στην εθνική επέτειο, φεστιβάλ Schoolwave.

Η πρόσκληση του ΚΠΙΣΝ βασίστηκε σε μία διαπίστωση των Schooligans, της οργανωτικής ομάδας του φεστιβάλ: στα τελευταία Schoolwave παρατηρήθηκε μια αυθόρμητη στροφή κάποιων μαθητικών/φοιτητικών συγκροτημάτων προς την παραδοσιακή μουσική. Οι Schooligans μιλούν για παιδιά που ανακαλύπτουν την ομορφιά των δημοτικών τραγουδιών και τα ερμηνεύουν με τον δικό τους «πειραγμένο» τρόπο. Χωρίς σοβαροφάνεια αλλά με τη δημιουργική ορμή της νιότης τους, τον πλούτο των αναφορών τους και την ελευθερία με την οποία διαχειρίζονται και αξιοποιούν τις επιρροές τους, οι μαθητικές μπάντες αναμένεται ότι θα εντυπωσιάσουν το κοινό τους με διασκευές δημοτικών και κλέφτικων τραγουδιών.

Θα υπάρξουν, επίσης, εκπαιδευτικά προγράμματα, αναγνώσεις και διαλέξεις

Πρώτη διάλεξη, σήμερα Πέμπτη στις 18.30, η διάλεξη της Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα. Η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης και ομότιμη καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης, θα μιλήσει για τους «ήρωες», ουμανιστές και καλλιτέχνες, σε μία διάλεξη με τίτλο «Πρόσωπα του Ήρωα: Uomini Famosi στην Ιταλική Αναγέννηση».

Περισσότερες λεπτομέρειες για όλες τις εκδηλώσεις του θεματικού προγραμματισμού Πρόσωπα του Ήρωα μπορείτε να βρείτε στο 2021.snfcc.org.