Πολιτισμός: Μπαίνουμε στο (κλειστό) Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και με την καραντίνα!

Μπαίνουμε στο (κλειστό) Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και με την καραντίνα!

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης αναστέλλει τη λειτουργία του αλλά συνεχίζει διαδικτυακά! Σε εφαρμογή των νέων μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19 στις περιοχές αυξημένου κινδύνου (κόκκινο), υποδέχεται τους επισκέπτες του διαδικτυακά στη διεύθυνση: https://www.amth.gr/exhibitions/highlights 

Ανάμεσα σε όσα μπορείτε να δείτε, είναι και η  υπαίθρια έκθεση «Αγρός,  Οικία, Κήπος, Τόπος», στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, περιλαμβάνει αρχαιότητες της εποχής της μεγάλης ακμής της Θεσσαλονίκης (2ος - 4ος αιώνας μ.Χ.).

Στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται σαρκοφάγοι και βωμοί από τα νεκροταφεία της πόλης, ταφικά μνημεία που τοποθετούνταν στις πλευρές των δρόμων ή εντάσσονταν σε ιδιόκτητους περιβόλους (τόποι).

Στο δεύτερο τμήμα της έκθεσης υπάρχει η αναπαράσταση μίας πλούσιας αστικής οικίας της Θεσσαλονίκης των αυτοκρατορικών χρόνων (2ος-3ος αι. μ.Χ.). Για τη διαμόρφωσή της οικίας χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονα δομικά υλικά, αλλά και αυθεντικά ψηφιδωτά δάπεδα. Η οικία στη Θεσσαλονίκη, αν και δέχεται επιρροές από τη Ρώμη, συνεχίζει τον τύπο των πλούσιων ελληνιστικών σπιτιών με ανάπτυξη των χώρων γύρω από μία εσωτερική αυλή με περιμετρική κιονοστοιχία. Τοίχοι και δάπεδα διακοσμούνται με τοιχογραφίες και εντυπωσιακά ψηφιδωτά.

Η τρίτη ενότητα της έκθεσης περιλαμβάνει τιμητικούς βωμούς που αποτελούν τις βάσεις αγαλμάτων σημαντικών πολιτών της Θεσσαλονίκης, σε δημόσιους χώρους και οικοδομήματα.

Στην υπαίθρια έκθεση «Μνήμη και Λίθοι» παρουσιάζονται λίθινες αρχαιότητες από τη Θεσσαλονίκη και τη Μακεδονία. Τα περισσότερα αντικείμενα χρονολογούνται από τον 1ο έως τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Ο λίθος, φυσικό υλικό με μεγάλη αντοχή με διάρκεια στον χρόνο, αποτελεί το κύριο υλικό κατασκευής ναών και δημόσιων κτηρίων, αγαλμάτων ηρώων και θεών, ανδριάντων και προτομών ηγεμόνων και επιφανών πολιτών. Σε λίθο χαράχθηκαν οι νόμοι και τα ψηφίσματα των πόλεων, οι αναθηματικές επιγραφές προς τους θεούς, οι τιμητικές επιγραφές για τους άρχοντες, τους βασιλείς και τους αυτοκράτορες. Με λίθινες ανάγλυφες στήλες, βωμούς και μνημεία ο άνθρωπος σήμανε τους τάφους των νεκρών του.

Η έκθεση είναι προσβάσιμη σε άτομα με κινητικά προβλήματα και προβλήματα όρασης. Θα λειτουργεί και με επίσκεψη όταν αρθεί το απαγορευτικό, επειδή αποτελεί υπαίθριο χώρο. 

Έκθεση Προϊστορική Μακεδονία

Ο «θησαυρός» της Αραβησσού (Τελική Νεολιθική περίοδος / περίπου 4500-3200 π.Χ.) είναι ένα σύνολο έξι χρυσών αντικειμένων (2 δακτυλιόσχημα περίαπτα, 2 ταινιόσχημα ελάσματα ελλειψοειδούς σχήματος, 1 δισκόμορφο έλασμα και ένας δακτύλιος) που βρέθηκαν τυχαία στην περιοχή της Αραβησσού Πέλλας. Πιστεύεται ότι προέρχονται από νεκροταφείο, το οποίο ωστόσο δεν έχει γίνει δυνατό να εντοπιστεί. Ανήκουν σε τύπους που μας είναι γνωστοί από αρκετές θέσεις του Αιγαίου, των Βαλκανίων και της Μαύρης Θάλασσας.

Τα δακτυλιόσχημα περίαπτα από σφυρήλατο έλασμα θεωρείται ότι αποδίδουν σχηματικά το ανθρώπινο σώμα και έχουν ερμηνευθεί ως αποτροπαϊκά ή θρησκευτικά σύμβολα. Όμοια αντικείμενα από άλλα υλικά, όπως άργυρο, μάρμαρο, λίθο και πηλό, έχουν βρεθεί σε πολλές θέσεις σε όλη την Ελλάδα. Μία βραχογραφία από τον οικισμό της Πλάκας στην Άνδρο αναπαριστά μορφές που στους καρπούς των χεριών έχουν δεμένα δακτυλιόσχημα περίαπτα.

Τα χρυσά αντικείμενα από την Αραβησσό αποτελούν μια ομάδα με ιδιαίτερη σπουδαιότητα όχι μόνο λόγω του πολύτιμου υλικού από το οποίο ήταν φτιαγμένα αλλά και γιατί δηλώνουν τη δυνατότητα κάποιων ατόμων ήδη από τη Νεολιθική εποχή να αποκτούν προσωπικά αντικείμενα γοήτρου, τα οποία ορισμένες φορές συνόδευαν τους κατόχους τους στην τελευταία τους κατοικία. Έτσι, υποδηλώνεται και το ενδιαφέρον της κοινότητας για τη διαχείριση των νεκρών και την «επένδυση» στην ιδεολογία του θανάτου, ως μέρος των συλλογικών αντιλήψεων των νεολιθικών κοινωνιών.

Ο θησαυρός των Πετραλώνων

Ο «θησαυρός των Πετραλώνων» αποτελείται από χάλκινα εργαλεία (σαράντα σμίλες και τέσσερις πελέκεις) και χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού 3η χιλιετία π.Χ. Είναι ένα σπάνιο εύρημα που ήρθε στο φως τυχαία κοντά στο χωριό Πετράλωνα της Χαλκιδικής.

Το γεγονός ότι όλα τα εργαλεία είναι αξιοπρόσεχτης τεχνικής αρτιότητας και φέρουν ίχνη χρήσης και φθοράς υποδηλώνει ότι είναι πιθανό να βρίσκονταν στα χέρια ενός μεταλλουργού ή/και εμπόρου, ο οποίος αφού τα ακόνιζε θα μπορούσε να τα επιστρέψει στους ιδιοκτήτες τους ή να τα μεταπωλήσει. Ο θησαυρός των Πετραλώνων δείχνει με ανάγλυφο τρόπο το εξελιγμένο τεχνολογικό στάδιο, στο οποίο είχε φτάσει η επεξεργασία των μετάλλων ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, στοιχείο που πιστοποιείται και από άλλα ευρήματα στη Μακεδονία και την υπόλοιπη Ελλάδα. Η κυκλοφορία των μεταλλικών αντικειμένων καθώς και η παρουσία τύπων που απαντούν σε όλο το Αιγαίο και τον ευρύτερο βαλκανικό χώρο υποδεικνύουν την ύπαρξη ισχυρής τεχνολογικής παράδοσης αλλά και ενεργών δικτύων διακίνησης.

Ταφικός βωμός ηθοποιού (170 - 200 μ.Χ.)

Κοντά στο ανατολικό τείχος της Θεσσαλονίκης βρισκόταν ο τάφος του τραγικού υποκριτή Μάρκου Ουαρεινίου Αρέσκοντα, ενός πρόωρα αδικοχαμένου σταρ της εποχής του. Στον επιτύμβιο βωμό που ήταν στημένος προς τιμή του εντυπωσιάζει η άριστη διατήρηση των χρωμάτων.

Ο νεκρός εικονίζεται ως ήρωας ή βασιλιάς φορώντας χιτώνα τραγικού υποκριτή. Στο δεξιά της μορφής εικονίζεται ένα γυναικείο τραγικό προσωπείο, που υποδηλώνει ότι ο Αρέσκων ήταν ηθοποιός που υποδυόταν όχι μόνο στρατιωτικούς ηγέτες ή ήρωες, όπως δείχνει το κοστούμι του, αλλά και γυναικείους ρόλους.

Το όνομά του Αρέσκων (= αυτός που αρέσει, που είναι δημοφιλής), ιδιαίτερα ταιριαστό για ηθοποιό, ταυτίζεται με εκείνο της μητέρας του, Ουαρεινίας Αρέσκουσας. Πρόκειται, δηλαδή, για μια οικογένεια ηθοποιών, μόνο που η μητέρα θα ήταν ηθοποιός του λαϊκού θεάτρου των μίμων, ενώ ο Μάρκος κατόρθωσε να προαχθεί στο «μεγάλο» θέατρο των δραματικών αγώνων και να γίνει τραγικός υποκριτής, και μάλιστα σε νεαρή ηλικία. Τα θεατρικά επαγγέλματα ήταν παραδοσιακά στην αρχαιότητα και συχνά περνούσαν από τους γονείς στα παιδιά.

Ο Κρατήρας του Δερβενίου

Το αριστούργημα των συλλογών του Μουσείου, βρέθηκε το 1962 στον κιβωτιόσχημο τάφο Β του νεκροταφείου του Δερβενίου μαζί με μεγάλο αριθμό πολύτιμων κτερισμάτων. Περιείχε τα υπολείμματα της καύσης του νεκρού καθώς και ένα χρυσό νόμισμα του Φιλίππου Β', χρυσό δαχτυλίδι, δύο χρυσές περόνες και χάλκινο επίχρυσο στεφάνι. Το στόμιο του αγγείου έκλεινε με χάλκινο ηθμοειδές κάλυμμα, σουρωτήρι για το κρασί. Επάνω στον κρατήρα είχε τοποθετηθεί χρυσό στεφάνι μυρτιάς.

Το αγγείο σφυρηλατήθηκε από δυο ελάσματα, ένα για το σώμα και ένα για το επάνω μέρος το λαιμού. Χυτά είναι τα αγαλμάτια του ώμου, οι λαβές και η βάση. Το χρυσό του χρώμα οφείλεται στη μεγάλη περιεκτικότητα κασσίτερου στο κράμα του χαλκού.

Κεντρικές μορφές της ανάγλυφης παράστασης που κοσμεί το σώμα του αγγείου είναι ο Διόνυσος και η Αριάδνη σε σκηνή ιερού γάμου. Το ζευγάρι κάθεται επάνω σε βράχο. Ο νεαρός θεός είναι γυμνός, έχει το δεξί χέρι ακουμπισμένο πάνω στο κεφάλι του, το δεξί του πόδι πάνω στον μηρό της Αριάδνης και συνοδεύεται από πάνθηρα. Δίπλα του κάθεται η Αριάδνη που ανασηκώνει το πέπλο της και ετοιμάζεται να αποκαλυφθεί στο σύντροφό της, στη χαρακτηριστική χειρονομία της νύφης. Το ιερό ζεύγος πλαισιώνεται από μαινάδες που εικονίζονται σε σκηνή εκστατικού χορού. Τον χορό παρακολουθεί Σιληνός που στέκεται στις άκρες των δακτύλων και έχει σηκωμένο το ένα χέρι. Στο άλλο χέρι κρατά θύρσο. Αινιγματική είναι μια δεύτερη ανδρική γενειοφόρος μορφή, ένας άνδρας με ένα σανδάλι που προχωρά σε έντονο βηματισμό. Φορά χλαμύδα και ιμάτιο, από τον ώμο κρέμεται σπαθί στη θήκη του, στο αριστερό κρατά άλλο εγχειρίδιο, ενώ στο δεξί κρατούσε δύο δόρατα. Πρόκειται ίσως για την απεικόνιση του Πενθέα ή του βασιλιά της Θράκης Λυκούργου, που λόγω της ανάρμοστης συμπεριφοράς του προς τον Διόνυσο καταλήφθηκε από μανία.

Θηρία, ήμερα ζώα, κλαδιά αμπέλου και κισσού διακοσμούν όλες τις επιφάνειες του αγγείου. Τέσσερα αγαλμάτια κάθονται στους ώμους του κρατήρα. Στη μια πλευρά εικονίζονται ο νεαρός Διόνυσος και μια μαινάδα, στην άλλη πλευρά ένας αποκοιμισμένος Σιληνός με ασκό στο χέρι και μια εκστασιασμένη μαινάδα. Οι έλικες των λαβών κοσμούνται από προτομές του Ηρακλή, ενός γενειοφόρου θεού με κέρατα και του Άδη. Κάτω από την κύρια σκηνή του σώματος εμφανίζονται ζεύγη γρυπών και λέοντας με πάνθηρα που σπαράσσουν μικρό ελάφι και μοσχάρι.

Στο χείλος, επιγραφή με αργυρά γράμματα μας προσφέρει το όνομα του κατόχου του αγγείου: είναι ο Αστίων, ο γιος του Αναξαγόρα που καταγόταν από τη Λάρισα.

Ο περίφημος ελικωτός κρατήρας του Δερβενίου, ένα μοναδικό δείγμα της τορευτικής του 4ου αι. π.Χ., κατασκευάστηκε πιθανότατα σε κάποιο εργαστήριο της Μακεδονίας από καλλιτέχνη εξοικειωμένο με την αττική τέχνη.

Ο Πάπυρος του Δερβενίου

Ο πάπυρος του Δερβενίου, το αρχαιότερο βιβλίο της Ευρώπης, αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, είναι και ένα από τα σπανιότερα ευρήματα του ελληνικού χώρου, καθώς το κλίμα της Ελλάδας δεν ευνοεί τη διατήρηση παπύρων. Το τμήμα του παπύρου, το οποίο διασώθηκε ακριβώς επειδή απανθρακώθηκε, βρέθηκε το 1962 στον κιβωτιόσχημο τάφο Α του νεκροταφείου του Δερβενίου, ανάμεσα στα υπολείμματα της νεκρικής πυράς.

Η γραφή του παπύρου χρονολογείται ανάμεσα στο 340 και στο 320 π.Χ., το βιβλίο όμως το οποίο αντιγράφεται σε αυτόν είναι πολύ παλαιότερο (χρονολογείται περίπου στο 420-410 π.Χ.). Ο συγγραφέας του βιβλίου, το οποίο κινείται στα όρια μεταξύ θεολογίας και φιλοσοφίας, ήταν πιθανότατα ο Ευθύφρων από τα Πρόσπαλτα, έναν δήμο της Αττικής.

Το σωζόμενο τμήμα του παπύρου αποτελεί το επάνω μέρος του κυλίνδρου (του βιβλίου που προέκυπτε από τη συνένωση πολλών φύλλων παπύρου). Το κείμενο είναι γραμμένο σε στήλες, από τις οποίες αποκαθίστανται 26 και διαιρείται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος γίνεται μια περιγραφή των λατρευτικών πρακτικών που σχετίζονται με τη μεταθανάτια τύχη των ψυχών. Στο δεύτερο μέρος υπάρχει ένας ορφικός ύμνος που συνόδευε τις τελετουργίες των μυστών, για τους οποίους προορίζει ο συγγραφέας το βιβλίο του.