7ος χρόνος, ημέρα 2150η
Δευτέρα, 20 Σεπτεμβρίου 2021

Γιατί κινδυνεύει η Αρχαία Ολυμπία

Γιατί κινδυνεύει η Αρχαία Ολυμπία

Το 2007 κάηκε όλη η περιοχή και οι φλόγες «έγλειψαν» το Μουσείο. Ο αρχαιολογικός χώρος είχε απώλειες  την πρώτη φορά, αλλά γλύτωσε τη δεύτερη επειδή στέλεχος κατασκευαστικής εταιρείας έβαλε μπουλντόζες να ανοίξουν μια τεράστια αντιπυρική ζώνη. Χθες, η αρχαία Ολυμπία κινδύνεψε και πάλι, αλλά οι επίγειες δυνάμεις της πυροσβεστικής έδιναν όλο το βράδυ μάχη, με τη Λίνα Μενδώνη και τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη παρόντες, και τα κατάφεραν.

Σήμερα, οι αναζωπυρώσεις δημιουργούν και πάλι φόβους, αλλά η φωτιά δεν είναι απειλητικά κοντά στον αρχαιολογικό χώρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει απομακρυνθεί. Σίγουρα, η πυροσβεστική συνεχίζει το τιτάνιο έργο της. Και όλοι κρατάμε την αναπνοή μας.

Γιατί κινδυνεύει η αρχαία Ολυμπία, χώρος διεθνώς αναγνωρίσμος, και το Μουσείο της; Πρώτον, επειδή βρίσκονται σε ένα κατάφυτο περιβάλλον, κοντά σε δασωμένα βουνά και με χιλιάδες στρέμματα ελαιοδέντρων και άλλων δέντρων γύρω της. Αυτές οι εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης δεν επιτρέπουν, άλλωστε, μεγάλες αντιπυρικές ζώνες.

Αλλά και ο ίδιος ο αρχαιολογικός χώρος, είναι κατάφυτος, ώστε να προσομοιάζει στην κατάφυτη αρχαία άλτι.  Άλτις ονομαζόταν, κατά την αρχαϊκή περίοδο, η περιοχή της Ηλείας που βρίσκεται στους νότιους πρόποδες του Κρονίου λόφου,  ανάμεσα στους ποταμούς Αλφειό και Κλαδέο. Επομένως, η Άλτις είναι ένα μέρος της σημερινής Αρχαίας Ολυμπίας. 

Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι η περιοχή ήταν γεμάτη αγριελιές, πεύκα, πλατάνια, λεύκες και δρύες. Αυτή πρέπει να είναι και η αιτία ονομασίας της, αφού Άλτις στην ηλειακή διάλεκτο σημαίνει άλσος. Σύμφωνα με τη μυθολογία τα όρια της Άλτεως τα καθόρισε ο Ηρακλής προς τιμή του Δία και ο κοντινός λόφος ονομάστηκε «Κρόνιον όρος» προς τιμή του Κρόνου. 

 Τα όρια της Άλτεως καθορίζονταν από περίβολο μέσα στον οποίο βρίσκονται τα κυριότερα θρησκευτικά οικοδομήματα και αναθήματα του ιερού της Αρχαίας Ολυμπίας, ενώ έξω από αυτόν οι κατοικίες των ιερέων, τα λουτρά, οι χώροι προετοιμασίας των αθλητών και οι ξενώνες.

Η κοπή των δέντρων, επομένως, θα ήταν τραγική. Τόσο για την αισθητική του αρχαιολογικού χώρου όσο και για περιβαλλοντικούς λόγους. Οι αρχαιολόγοι φροντίζουν εδώ και δεκαετίες να μην υπάρχουν καθόλου ξερά χόρτα στο έδαφος. Αυτό έγινε και τώρα, και είναι μια πολύ σωστή κίνηση.

Ο χώρος και το μουσείο έχουν συστήματα διαβροχής, τα οποία όμως δεν είναι δυνατόν να περιορίσουν μια μεγάλη πυρκαγιά. Μπορούν μόνο να σβήσουν μια φωτιά που τυχόν θα ξεκινήσει από τον αρχαιολογικό χώρο, λόγω τσιγάρου ή άλλης απροσεξίας, είτε λόγω ατυχήματος, μόνο, δηλαδή, σε περίπτωση «εσωτερικής φωτιάς». Παρότι έχει ενισχυθεί, μετά τις φωτιές του 2007, είναι αδύνατον να αποτελέσει μέρος της πυρόσβεσης σε δύσκολες συνθήκες. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να διαβρέχει το έδαφος, ώστε να υπάρχει υγρασία.

Ύστερα από την μεγάλη πυρκαγιά του 2007 στην αρχαία Ολυμπία φυτεύθηκαν οκτώ χιλιάδες δέντρα και θάμνοι από 26 είδη σε 255 στρέμματα στην αρχαία Ολυμπία. Κυρίως ενδημικά είδη: βελανιδιές, δάφνες του Απόλλωνα, κουκουναριές, κουμαριές, λυγαριές, αγριελιές, αγριοτριανταφυλλιές κ.α. Πολλά από αυτά φυτεύθηκαν στην Διεθνή Ολυμπιακή Ακαδημία, η οποία είχε χάσει επίσης την πανίδα της. 

Ιδιαίτερες ήταν οι προσπάθειες να ξαναπρασινίσει ο Κρόνιος λόφος, που είχε μετατραπεί σε κρανίου τόπο. Σύμφωνα με τον ομότιμο καθηγητή γεωλογίας Ηλία Μαργιολάκο, το Κρόνιο «είναι πολύ ευαίσθητη περιοχή από τεχνογεωλογικής απόψεως. Διασχίζεται από μερικά ενεργά ρήγματα και έχει σχετικά απότομα πρανή. Έχει επίσης ιδιαίτερη λιθολογική σύνθεση και είναι επιρρεπής σε φαινόμενα κατολισθήσεων και ερπισμού.»

Η αναδάσωση του Κρονίου ήταν σημαντική ως προς αυτά τα φαινόμενα, καθώς τα δέντρα προστάτευαν τον λόφο. Η πυρπόλησή τους είχε δημιουργήσει δυσμενείς συνθήκες. Έτσι, έγιναν εκτεταμένες παρεμβάσεις, με τοποθέτηση κομοδεμάτων και φύτευσης. Παρόλα τα έργα, παρουσιάσθηκαν κατολισθήσεις σε πλαγιά του, πάνω από των αρχαιολογικό χώρο.

Όσο για το Μουσείο, αυτό είχε κινδυνέψει τότε να καεί, καθώς η πυροσβεστική πιεζόταν από τοπικούς παράγοντες να στέλνει τα εναέρια μέσα σε σπίτια και χωράφια. Ο τότε υπουργός Πολιτισμού ήταν απών και έφτασε με μεγάλη καθυστέρηση, η οποία παραλίγο θα στοίχιζε στην Ελλάδα και στην παγκόσμια κοινότητα.