1. Τι είναι τελικά το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού;
Το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού δεν είναι ένα ακόμη κόμμα που γεννήθηκε μέσα από πολιτικές διεργασίες ή ιδεολογικές ζυμώσεις. Δεν προέρχεται από κάπου και αυτό το καθιστά ιδιαίτερο.
Γεννήθηκε μέσα από μια κοινωνική πληγή. Η τραγωδία των Τεμπών αποτέλεσε την αφετηρία, όμως η πολιτική του δυναμική, φαίνεται να ξεπερνά το συγκεκριμένο γεγονός και να εφάπτεται με ένα ευρύτερο αίσθημα δυσπιστίας απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Αυτός είναι ο πυρήνας και ο συνεκτικός κρίκος όσων το επιλέγουν.
2. Είναι κόμμα ή κίνημα;
Προς το παρόν μοιάζει περισσότερο με κίνημα, που επιχειρεί να μετατραπεί σε κόμμα. Η δύναμή του δεν βρίσκεται σε οργανωμένους μηχανισμούς. Εδράζεται στη σχέση που έχει αναπτύξει με ένα τμήμα της κοινωνίας, που :
· εν μέρει υπήρχε και αναζητούσε έκφραση
· εν μέρει δημιουργήθηκε από λαθεμένους κυβερνητικούς χειρισμούς αλλά και
· από την συνήθη τακτική των αντισυστημικών κομμάτων να υιοθετούν και να εκμεταλλεύονται τη λαϊκή οργή.
Σ αυτούς τους τελευταίους, τους έχω νέα: Τους ξέφυγε και τώρα την ψάχνουν!
Το ερώτημα είναι αν αυτή η σχέση μπορεί να αποκτήσει μόνιμα πολιτικά χαρακτηριστικά, ή αν θα παραμείνει έκφραση πρόσκαιρης κοινωνικής αντίδρασης, που θα εξαϋλωθεί μετά την πρώτη εκλογική αναμέτρηση. Αυτό μένει να απαντηθεί.
3. Γιατί βρίσκει τόσο μεγάλη απήχηση – δημοσκοπικά;
Διότι δεν απευθύνεται στη λογική των πολιτών αλλά πρωτίστως στο συναίσθημα.
Για πολλούς ψηφοφόρους, η ψήφος στην Καρυστιανού είναι επιλογή συναισθηματικής ταύτισης, ψήφος διαμαρτυρίας και απαίτηση λογοδοσίας.
Η κοινωνία φαίνεται να αναζητούσε κάποιον που να εκφράζει με απλό και κατανοητό τρόπο τη συλλογική αγανάκτησή, απέναντι σε ένα κράτος που θεωρεί ότι δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε.
Και σ' αυτό το αίτημα, ο καθένας εντάσσει και τη δική του – προσωπική εμπειρία. Γι’ αυτό είναι και δύσκολο να αποδομηθεί. Δεν απαντάται με ορθολογικά επιχειρήματα.
4. Πρόκειται για αριστερό, κεντρώο ή δεξιό κόμμα;
Παρά το γεγονός ότι οι περισσότεροι αναλυτές, το τοποθετούν δεξιότερα της ΝΔ, η επεξεργασία των δημοσκοπικών δεδομένων δεν το επιβεβαιώνει. Δεν τοποθετείται εύκολα στον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς–Δεξιάς. Δεν έχει σαφή ιδεολογική ταυτότητα.
Κυρίως εκφράζει μια αίσθηση που προκύπτει από μια εμπειρία. Και αυτό εξηγεί γιατί το ακροατήριό της υπερβαίνει ιδεολογικά στεγανά. Οι ιδεολογικές διαφορές υποχωρούν μπροστά σε μια κατάσταση, που δεν χρειάζεται πολλές λέξεις για να περιγραφεί.
Αυτός είναι και ο λόγος που συγκεντρώνει πολίτες με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, οι οποίοι ενώ διαφωνούν σχεδόν σε όλα τα υπόλοιπα, συμφωνούν σε ένα πράγμα: το πολιτικό σύστημα χρειάζεται μεγαλύτερη λογοδοσία, διαφάνεια και αξιοκρατία.
5. Ποιος είναι ο προγραμματικός της λόγος;
Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» έχει έλλειμμα προγράμματος. Αυτό όπως φαίνεται, δεν είναι οργανωτική παράλειψη. Είναι επιλογή, διότι η σαφήνεια έχει κόστος.
Και αυτό αποδείχτηκε όταν επιχείρησε να μιλήσει για θέματα πέρα από το μονοθεματικό της αφήγημα. Οι αντιδράσεις που ακολουθήσαν, ανέδειξαν πόσο εύθραυστη είναι η συνοχή, όταν ο συνεκτικός δεσμός δεν είναι η ιδεολογία αλλά το συναίσθημα.
Το πολυσυλλεκτικό ακροατήριο που αποτελεί τη δύναμή της, αποδεικνύεται ταυτόχρονα η αχίλλειος πτέρνα της. Αρκεί μια σαφής τοποθέτηση για να χαθεί ένα κομμάτι του.
6. Ποια είναι η μεγαλύτερη δύναμή και η μεγαλύτερη αδυναμία του;
Η μεγαλύτερη του δύναμη είναι η αυθεντικότητα. Η Καρυστιανού είναι ένα πρόσωπο που δεν προέρχεται από το πολιτικό προσωπικό. Δεν είχε ενεργό κομματική εμπλοκή και ως εκ τούτου, δεν μιλάει με την τυποποιημένη πολιτική διάλεκτο.
Δεν προέρχεται επίσης από την Τεχνοκρατία, που στο όνομα ενός πτυχίου από κάποιο Πανεπιστήμιο του εξωτερικού, εμφανίζεται ως «φωτεινός παντογνώστης», που θα λύσει όλα τα προβλήματα της χώρας.
Την εποχή λοιπόν, που η εμπιστοσύνη προς τους πολιτικούς είναι στο ναδίρ, αυτό λειτουργεί ως συγκριτικό πλεονέκτημα.
Η αδυναμία της, όμως, είναι ακριβώς το αντίστροφο. Η απουσία πολιτικής εμπειρίας μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα στην παρούσα φάση, δεν αρκεί όμως για το μέλλον. Η ιστορία δείχνει ότι η ηθική νομιμοποίηση και η πολιτική αποτελεσματικότητα, δεν ταυτίζονται σχεδόν ποτέ.
7. Πώς επηρεάζει τη Νέα Δημοκρατία;
Δεν επηρεάζεται άμεσα. Την πλήττει κυρίως στο πεδίο των θεσμών. Η κυβέρνηση μπορεί να απαντήσει με επάρκεια σε οικονομικές επικρίσεις με στοιχεία και αριθμούς. Το ίδιο μπορεί να κάνει και σε αρκετούς άλλους τομείς.
Είναι όμως πολύ δυσκολότερο να απαντήσει σε ζητήματα λογοδοσίας και θεσμικής αξιοπιστίας. Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο της πρόβλημα για μια συγκεκριμένη μερίδα εκλογέων, που αναζητά την λύση σε ένα σχήμα χωρίς παρελθόν και συνεπώς εύκολο να θεωρηθεί ως εγγυητής αυτού του ελλείμματος.
8. Πώς επηρεάζει το ΠΑΣΟΚ και τον χώρο της Κεντροαριστεράς;
Ίσως περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον.
Το ΠΑΣΟΚ διεκδικεί εδώ και χρόνια, τον ρόλο της αξιόπιστης εναλλακτικής απέναντι στη ΝΔ, επενδύοντας όμως σε ένα πεδίο, που εκφράζουν άλλοι σχηματισμοί πολύ πιο αποτελεσματικά.
Εσφαλμένα και για αρκετό καιρό, επένδυσε στην αγανάκτηση και το θυμό. Η εμφάνιση του φορέα Καρυστιανού, που εκφράζει αποτελεσματικότερα την κοινωνική δυσαρέσκεια- χωρίς το βάρος κάποιας προηγούμενης διακυβέρνησης, ανατρέπει τα δεδομένα.
Αν συνυπολογιστεί και η πίεση που δέχεται από τη νέα πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα, το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να μετατραπεί σε «πολιτικό σάντουιτς».
9. Μπορεί η οργή να γίνει πολιτική πρόταση;
Η οργή μπορεί να κινητοποιήσει πολίτες. Μπορεί να δημιουργήσει κινήματα. Μπορεί ακόμη και να κερδίσει εκλογές. Το δύσκολο είναι να μετατραπεί σε συνεκτικό σχέδιο διακυβέρνησης.
Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα κινημάτων που κατάφεραν να εκφράσουν μια κοινωνική αγανάκτηση, αλλά δυσκολεύτηκαν να τη μετατρέψουν σε πολιτική πρόταση, με αποτέλεσμα είτε να μετατραπούν σε μέρος του συστήματος, είτε να καταρρεύσουν.
10. Αν η Καρυστιανού δεν υπήρχε, θα έπρεπε το πολιτικό σύστημα να την εφεύρει;
Η ερώτηση ακούγεται προκλητική, αλλά ίσως είναι η σημαντικότερη από όλες.
Γιατί το πραγματικό πολιτικό γεγονός, δεν είναι η ίδια η Καρυστιανού. Και για να είμαι ειλικρινέστερος, δεν έχω πεισθεί ότι – μέσα στην παραζάλη της νέας πραγματικότητας που βιώνει, έχει καταλάβει πως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα γύρω της και τον συμβολισμό που η ίδια έχει αποκτήσει.
Το πραγματικό γεγονός είναι, ότι ένα αρκετά μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, αισθάνεται ότι δεν εκπροσωπείται από κανέναν από τους υπάρχοντες πολιτικούς φορείς. Και ακόμα περισσότερο, ότι αυτό το συγκεκριμένο τμήμα είναι πρόθυμο να πάει στην κάλπη, αν πεισθεί ότι μπορεί να εκπροσωπηθεί με κάποιο τρόπο.
Η ιστορία της δημοκρατίας δείχνει ότι όταν δημιουργείται ένα κενό εκπροσώπησης, αργά ή γρήγορα κάποιος έρχεται να το καλύψει. Αν δεν ήταν η Καρυστιανού, πιθανότατα θα ήταν κάποιος άλλος.
Υπό αυτή την έννοια, το κόμμα της δεν είναι η αιτία μιας πολιτικής αναταραχής. Είναι και το σύμπτωμά της.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό μήνυμα, που στέλνει σήμερα προς όλο το πολιτικό σύστημα, και ειδικά τα ιστορικά κόμματα.
Δεν αποκαλύπτει μόνο τις δικές τους αδυναμίες. Αποκαλύπτει κυρίως τα κενά που έχουν δημιουργηθεί και μάλιστα χωρίς να συνειδητοποιούνται.
Αυτή είναι η πραγματική συζήτηση που ανοίγει το φαινόμενο Καρυστιανού. Και αυτή η συζήτηση ξεπερνά κατά πολύ το πρόσωπο της ίδιας.
