Πώς ένα οικοσύστημα συνεργασίας αναλαμβάνει προγράμματα κυκλικής οικονομίας και βιοποικιλότητας και ταυτόχρονα αποτελεί κόμβο ιδεών για επιχειρηματίες, ερευνητές, δημοσιογράφους και ακτιβιστές. Με την κλιματική κρίση να κλιμακώνεται, η ανάγκη για άμεσες και βιώσιμες λύσεις γίνεται ολοένα πιο επιτακτική. Οι συνιδρυτές του Impact Hub Athens, Σόφη Λάμπρου και Δημήτρης Κοκκινάκης, συστήνονται στο Liberal και συζητούν για τις δράσεις τους, την ιστορία τους, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στη λειτουργία τους και τους στόχους τους. Μέσα από τις δράσεις τους χαρτογραφούν το αποτύπωμα της κλιματικής κρίσης στις τοπικές κοινωνίες.
Συνέντευξη στον Αλέξανδρο Μαυρίδη
Το Impact Hub Athens αποτελεί μέρος ενός διεθνούς δικτύου. Σε πόσες χώρες δραστηριοποιείται σήμερα;
Σόφη Λάμπρου: Το Impact Hub Athens είναι μέρος ενός διεθνούς δικτύου Impact Hubs, ενός συνεταιρισμού που δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 125 πόλεις και 65 χώρες, από τη Νότια Αφρική και τη Γουατεμάλα μέχρι τη Σιγκαπούρη και τη Νέα Υόρκη. Στόχος του είναι η προώθηση της καινοτόμου επιχειρηματικότητας και της βιωσιμότητας μέσα από συνεργασίες, ανταλλαγή γνώσης και πρόσβαση σε αγορές, χρηματοδοτικά εργαλεία και κοινότητες. Παρότι το δίκτυο είναι διεθνές, η ουσιαστική αλλαγή παραμένει πάντα τοπική, στις κοινωνίες, όπου δραστηριοποιούμαστε.
Για ποιο λόγο ήρθε η Impact Hub στην Ελλάδα;
Σόφη Λάμπρου: Η παρουσία του Impact Hub στην Ελλάδα προέκυψε από την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας κόμβος που θα συνδέει ανθρώπους, ιδέες και φορείς γύρω από τις μεγάλες κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της χώρας και της ευρύτερης περιοχής. Η Ελλάδα, με το ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό και τις έντονες τοπικές προκλήσεις, αποτελεί ένα περιβάλλον όπου η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τομέων είναι κρίσιμη, για να παραχθούν βιώσιμες και συστημικές λύσεις.
Δημήτρης Κοκκινάκης: Η παρουσία του Impact Hub στην Ελλάδα ξεκίνησε μέσα από τη διεθνή μας εμπειρία στο δίκτυο. Από το 2010, μέσα από την επαγγελματική τριβή μας στα hubs της Μαδρίτης και της Βιέννης, θέλαμε να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί στην πράξη ένα μοντέλο επιχειρηματικότητας, με κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Οι τρεις μήνες έγιναν τρία χρόνια και το 2013 επιστρέψαμε και ιδρύσαμε το Impact Hub Athens.
Σήμερα, 13 χρόνια μετά, λειτουργούμε από το κέντρο της Αθήνας αλλά και σε όλη τη χώρα μέσα από συνεργασίες και προγράμματα. Στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλο ταλέντο, όμως χρειάζεται περισσότερη διασύνδεση ανάμεσα σε επιχειρήσεις, δημόσιο τομέα, έρευνα και κοινωνία των πολιτών, ώστε οι ιδέες να αποκτούν κλίμακα.
Η δουλειά μας στηρίζεται σε τρεις άξονες: έμπνευση, συνεργασία και μάθηση. Δημιουργούμε κοινότητες ανθρώπων: επιχειρηματιών, ερευνητών, δημοσιογράφων, ακτιβιστών και εταιρειών, που θέλουν να παράγουν θετικό αντίκτυπο μέσα από τη δραστηριότητά τους.
Σε ποιους τομείς δραστηριοποιείται το Impact Hub Athens;
Δημήτρης Κοκκινάκης: Οι τομείς μας εκτείνονται από το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα, μέχρι την αναβίωση μικρότερων περιοχών και την ενίσχυση του κοινωνικού ιστού. Εστιάζουμε ιδιαίτερα σε ομάδες που μέσα από εκπαίδευση και ενδυνάμωση μπορούν να έχουν πιο ισότιμη πρόσβαση στην κοινωνία.
Σόφη Λάμπρου: Η δουλειά μας κινείται γύρω από το πώς η οικονομία μπορεί να γίνει πιο βιώσιμη, ανθεκτική και καινοτόμα. Ένας βασικός πυλώνας είναι η κυκλική οικονομία, δηλαδή η επαναχρησιμοποίηση πόρων και η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος χωρίς να υποβαθμίζεται η ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών.
Εξίσου σημαντική είναι η προστασία της βιοποικιλότητας και η προσαρμογή κρίσιμων τομέων, όπως η αγροτική παραγωγή, στην κλιματική κρίση μέσα από νέες τεχνολογίες και πρακτικές.
Παράλληλα, επενδύουμε στην ανάπτυξη δεξιοτήτων: από την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης μέχρι εργαλεία που ενισχύουν τη βιωσιμότητα στον τουρισμό. Οι χώροι μας λειτουργούν ως κόμβοι συνάντησης και συνεργασίας, μέσα από events, εργαστήρια και co-working περιβάλλοντα για επιχειρηματίες και δημιουργικούς επαγγελματίες.
Πηγή: Angel Ballesteros
Η κοινότητά μας λειτουργεί ως δίκτυο που ενεργοποιεί συνεργασίες και ευρωπαϊκούς πόρους για δράσεις τοπικής ανάπτυξης, από την Κομοτηνή μέχρι τον Δήμο Αθηναίων.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που έχετε συναντήσει μέχρι σήμερα;
Δημήτρης Κοκκινάκης: Το επιχειρηματικό περιβάλλον στην Ελλάδα παραμένει ασταθές και συχνά απαιτητικό. Υπάρχουν πολλές εξωγενείς μεταβλητές, ενώ στην καινοτομία χρειάζεται χρόνος, για να χτιστεί εμπιστοσύνη και σταθερές συνεργασίες.
Ακόμη ένα ζήτημα είναι η σύνδεση της Ελλάδας με το εξωτερικό, ώστε οι ιδέες και το ταλέντο που υπάρχουν να μπορούν να εξελιχθούν διεθνώς. Παράλληλα, η βιωσιμότητα συχνά εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι θεωρητικό, ενώ στην πραγματικότητα συνδέεται άμεσα με την οικονομία, την ανάπτυξη και τις τοπικές κοινωνίες.
Σόφη Λάμπρου: Το ζήτημα της επιτυχίας και του πώς μετριέται ο αντίκτυπος - το impact - είναι κεντρικό για εμάς. Συχνά τίθεται το ερώτημα τι αποτέλεσμα έχουν τελικά τα έργα και οι χρηματοδοτήσεις που κατευθύνονται σε ομάδες και προγράμματα, για παράδειγμα γύρω από τη θάλασσα, το νερό και τους ωκεανούς. Αυτό είναι ένα πεδίο στο οποίο προσπαθούμε να δώσουμε απαντήσεις ως Impact Hub Athens.
Παράλληλα, η πορεία μας από το 2013 μέχρι σήμερα έχει διαμορφωθεί μέσα σε ένα περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων, από την οικονομική κρίση και τα capital controls μέχρι την πανδημία, τις γεωπολιτικές εντάσεις και την ακρίβεια.
Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει και μια σταθερή πρόκληση: η διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει επιτυχία. Για εμάς, η επιτυχία δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά περιλαμβάνει και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, την ενδυνάμωση της κοινότητας, τη διασύνδεση και την ανάπτυξη των ίδιων των ανθρώπων.
Η δράση του Impact Hub Athens βασίζεται και σε χρηματοδοτούμενα προγράμματα;
Σόφη Λάμπρου: Η δράση του Impact Hub Athens βασίζεται σε ένα υβριδικό μοντέλο που συνδυάζει τον επιχειρηματικό με τον αναπτυξιακό και κοινωνικό χαρακτήρα του οργανισμού. Συνδυάζουμε εμπορικές δραστηριότητες, όπως διάθεση co-working χώρων, παραγωγή events και υπηρεσίες προς οργανισμούς και φορείς, με χρηματοδοτούμενα έργα από ευρωπαϊκούς, εθνικούς και ιδιωτικούς πόρους.
Τα έργα αυτά αφορούν κυρίως την εκπαίδευση, την επιχειρηματική ενδυνάμωση, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και τη δημιουργία συνεργατικών οικοσυστημάτων.
Δημήτρης Κοκκινάκης: Ο ρόλος μας είναι να γεφυρώνουμε την έρευνα με την εφαρμογή. Συχνά υπάρχει ένα κενό ανάμεσα στη γνώση που παράγεται και στην πρακτική της αξιοποίηση. Προσπαθούμε να μετατρέπουμε την καινοτομία σε πράξη, με πραγματικό και μετρήσιμο αντίκτυπο.
Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι σήμερα στην Ελλάδα να υλοποιεί κανείς δράσεις και προγράμματα σαν τα δικά σας. Το κράτος λειτουργεί περισσότερο υποστηρικτικά ή αντιμετωπίζετε θέματα με την πολυνομία και τη γραφειοκρατία;
Δημήτρης Κοκκινάκης: Ξεκινήσαμε το 2013, μέσα στην περίοδο της κρίσης, οπότε από την αρχή μάθαμε να λειτουργούμε σε ένα περιβάλλον με αυξημένες απαιτήσεις και περιορισμούς. Η γραφειοκρατία και η πολυνομία είναι υπαρκτά στοιχεία του ελληνικού πλαισίου. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον που απαιτεί συνεχή προσαρμογή, καλή οργάνωση και σημαντική επένδυση χρόνου στη συμμόρφωση.
Στην πράξη, δηλαδή, η υλοποίηση δράσεων χρειάζεται επιμονή και λειτουργικές διαδικασίες, για να μπορείς να κινηθείς αποτελεσματικά μέσα στο σύστημα. Εμείς επιλέγουμε να εστιάζουμε στην υλοποίηση και όχι στο εμπόδιο.
Σόφη Λάμπρου: Η πολυπλοκότητα του θεσμικού πλαισίου επηρεάζει τον σχεδιασμό και την προβλεψιμότητα, ενώ η φορολογία επηρεάζει άμεσα τη ρευστότητα και την επενδυτική δυνατότητα των οργανισμών. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία αποτελούν σημαντική στήριξη για την υλοποίηση δράσεων με κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Τον προηγούμενο μήνα βρεθήκατε στη Σαντορίνη. Ποιες δράσεις έλαβαν μέρος, ποια είναι τα προβλήματα που κληθήκατε να επιλύσετε στο νησί και ποια ήταν τα αποτελέσματα των δράσεων;
Σόφη Λάμπρου: Στη Σαντορίνη βρεθήκαμε στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραμμάτων που αφορούν τη βιώσιμη διαχείριση πόρων και τη μετάβαση του τουρισμού σε πιο κυκλικά μοντέλα.
Μέσα από το ευρωπαϊκό έργο Verne, εξετάζουμε πώς νησιωτικές περιοχές μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους. Στη Σαντορίνη αυτό μεταφράζεται σε πιλοτικές εφαρμογές διαχείρισης νερού, όπως η συλλογή και αξιοποίηση βρόχινου νερού για δευτερεύουσες χρήσεις.
Δημήτρης Κοκκινάκης: Η Σαντορίνη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα προορισμού με έντονη τουριστική πίεση και αντίστοιχες περιβαλλοντικές προκλήσεις. Στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραμμάτων, επιχειρούμε να συμβάλουμε στον διάλογο για ένα πιο βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης.
Συνολικά, ο στόχος δεν είναι η αποσπασματική παρέμβαση σε έναν προορισμό, αλλά η δοκιμή και η επιτάχυνση λύσεων που μπορούν να ενταχθούν σε ένα νέο πλαίσιο διαχείρισης τουριστικών προορισμών, όπου η ανάπτυξη συνδέεται με τη φέρουσα ικανότητα των νησιών και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά τους.
Μέσα από το πρόγραμμα REMEDIES και το Plastic Lab, πραγματοποιήθηκαν δράσεις συλλογής και επαναχρησιμοποίησης πλαστικών από βυθό και ακτές, με στόχο την ανάδειξη της κυκλικής οικονομίας στην πράξη και την ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Πηγή: Angel Ballesteros
Για τι ποσότητες μιλάμε;
Δημήτρης Κοκκινάκης: Τα απορρίμματα που μαζέψαμε από την ακτή μέσα σε μία ώρα, από πολύ συγκεκριμένο σημείο, ήταν γύρω στα 60 κιλά πλαστικό και περίπου συνολικά στα 90 κιλά σύμμεικτα σκουπίδια. Παράλληλα, σε συνεργασία με το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Θήρας, κάναμε εκπαιδευτικές δραστηριότητες για τα παιδιά, για το πώς μπορούμε να περιορίσουμε τη ρύπανση και από άλλες πηγές.
Πηγή: Angel Ballesteros
Να πω και λίγο για τα συγκεντρωτικά στοιχεία καταγραφής που συλλέχθηκαν από τον βυθό. Μιλάμε για περίπου 700 τεμάχια πλαστικών και συνθετικών πολυμερών, 393 μεταλλικά και αλουμινένια αντικείμενα, 95 αντικείμενα από γυαλί και κεραμικά, 70 τεμάχια υφασμάτων, 50 αντικείμενα από λάστιχο και καουτσούκ και 5 σάκοι αταξινόμητων απορριμμάτων.
Πηγή: Angel Ballesteros
Έγινε με τους δύτες της Aegean Rebreath, που είναι μια ομάδα από εθελοντές δύτες που βουτήξανε, για να κάνουν τον καθαρισμό του λιμανιού της Βλυχάδας.
Πηγή: Angel Ballesteros
Στο πλαίσιο της συνεργασίας μας, της πρωτοβουλίας μας, ο καθένας είχε τις δράσεις του. Αυτό ήταν ένα κομμάτι βιωματικών δράσεων, αλλά, όπως είπαμε, είναι σημαντικό το να βρεθούμε γύρω από το ίδιο τραπέζι και να συζητήσουμε λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, στο Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας, οι οποίοι μας παραχώρησαν με την ευγενική υποστήριξή τους τον χώρο, την Παρασκευή 15 Μαΐου έγινε μία συνάντηση με τοπικούς φορείς, αλιείς, πολίτες, επαγγελματίες του τουρισμού, εκπροσώπους από δημόσιους φορείς, όπως είναι το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Θήρας.
Σόφη Λάμπρου: Ξενοδόχοι, επιχειρηματίες, αγρότες. Δηλαδή, όλες οι δημιουργικές δυνάμεις της οικονομίας του νησιού. Κάναμε ό,τι ξέρουμε να κάνουμε, δηλαδή, και στη Σαντορίνη. Τους φέραμε όλους κοντά.
Πηγή: Angel Ballesteros
Ποιο είναι το ευρύτερο μήνυμα που θέλετε να μεταφέρει το Impact Hub Athens σήμερα;
Δημήτρης Κοκκινάκης: Αυτό που αναδεικνύεται μέσα από όλα τα παραπάνω είναι ότι η μετάβαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα ανάπτυξης δεν είναι θεωρητική συζήτηση, αλλά μια διαδικασία που δοκιμάζεται στην πράξη, σε πραγματικές συνθήκες, μέσα από συνεργασίες και πιλοτικές εφαρμογές.
Για εμάς, η ουσία δεν είναι μόνο τα επιμέρους έργα, αλλά το πώς αυτά συνδέονται μεταξύ τους και δημιουργούν ένα πιο συνεκτικό πλαίσιο για το μέλλον των τοπικών κοινωνιών και των παραγωγικών μοντέλων, ειδικά σε περιοχές όπως τα νησιά και οι τουριστικοί προορισμοί.
