7ος χρόνος, ημέρα 2100η
Κυριακή, 1 Αυγούστου 2021

Ν. Βέττας: Οι προϋποθέσεις για την αναθέρμανση του κατασκευαστικού κλάδου

Ν. Βέττας: Οι προϋποθέσεις για την αναθέρμανση του κατασκευαστικού κλάδου

Τον καταλυτικό ρόλο της βιομηχανίας υποδομών και κατασκευών για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια υπογραμμίζει νέα μελέτη του ΙΟΒΕ. Η ανάπτυξη των υποδομών και άλλων κατασκευαστικών έργων αποτελεί βασική προτεραιότητα της αναπτυξιακής πολιτικής, με την ενέργεια, την περιβαλλοντική αναβάθμιση, τις ψηφιακές τεχνολογίες και την απολιγνιτοποίηση να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην εθνική προσπάθεια ανάκαμψης της οικονομίας.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Νίκος Βέττας δηλώνει στο Liberal Markets πως «το σύνολο των κατασκευών και η οικοδομή ήταν μεγάλο κομμάτι μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας τα χρόνια πριν την οικονομική κρίση. Από το 2008 όμως έχει υπάρξει κατάρρευση  και εξαιτίας της δημοσιονομικής προσαρμογής και των ζητημάτων στη δημόσια χρηματοδότηση των υποδομών.

Νίκος Βέττας

Ως αποτέλεσμα η χώρα υστερεί και όσον αφορά στις βασικές υποδομές που απαιτούν κατασκευή σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Πλέον υπάρχουν οι διαθέσιμοι πόροι μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων, οι οποίοι πρέπει να συνδεθούν με την κινητοποίηση ιδιωτικών πόρων. Η μελέτη εστιάζει σε θεσμικά ζητήματα του κλάδου, των δημοπρατήσεων, τη μελέτη κατασκευής. Πρέπει να υπάρξει ένας εθνικός μεσομακροπρόθεσμος σχεδιασμός που να προτεραιοποιεί τα έργα και να τα συνδέει μεταξύ τους». 

Σύμφωνα με τη μελέτη που πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Εθνικού Συμβουλίου Υποδομών και Κατασκευών (ΕΣΒΥΚ), η ανάπτυξη υποδομών και άλλων κατασκευαστικών έργων τα επόμενα χρόνια αποτελεί βασική προτεραιότητα σε όλα τα επίσημα κείμενα αναπτυξιακής πολιτικής στην Ελλάδα, σε πεδία όπως οι υποδομές:

  • μεταφορών
  • εφοδιαστικής αλυσίδας
  • ενέργειας και επικοινωνίας
  • η οδική ασφάλεια και η αστική κινητικότητα
  • η πράσινη ανάπτυξη
  • η περιβαλλοντική αναβάθμιση
  • οι ψηφιακές τεχνολογίες και συστήματα
  • η διαχείριση απορριμμάτων
  • η ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων
  • η απολιγνιτοποίηση
  • η ανάπτυξη συστημάτων κυκλικής οικονομίας 
  • η ενίσχυση βασικών τουριστικών υποδομών με έμφαση στην προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Για τη χώρα μας υπάρχει μια μοναδική ευκαιρία για τα έργα αυτά, τα οποία μπορούν να υποστηριχθούν και από τους πρόσθετους ευρωπαϊκούς πόρους των έκτακτων μέτρων ανάκαμψης, οι οποίοι θα οδηγήσουν σε ιδιαίτερα αυξημένες εισροές χρηματοδότησης στην Ελλάδα για την περίοδο 2021-2027. Η πλήρης αξιοποίηση των πόρων χρηματοδότησης σε έργα και μεταρρυθμίσεις που θα είναι κομβικές για τη διατηρήσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, αποτελεί σημαντική πρόκληση για τον διοικητικό μηχανισμό της χώρας. 

Ανακάμπτουν οι εταιρείες του κλάδου
 

Η συμβολή της βιομηχανίας υποδομών και κατασκευών είναι ιδιαίτερη σημαντική. Η επικείμενη μάλιστα ενεργοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης ώθησε τις προσδοκίες του κλάδου σε θετικό έδαφος τον Απρίλιο του 2021 για πρώτη φορά μετά τα τέλη του 2008. 

Ωστόσο, αναγκαία συνθήκη για να συμβάλλει ουσιαστικά και αποτελεσματικά η Βιομηχανία Υποδομών και Κατασκευών στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια, είναι η άρση εμποδίων και στρεβλώσεων ώστε οι απαιτούμενες υποδομές να κατασκευαστούν έγκαιρα, με ανταγωνιστικό κόστος, τεχνική ποιότητα και επάρκεια.

Όπως επισημαίνει η μελέτη του ΙΟΒΕ, η ανεπαρκής ζήτηση αποτελούσε τα προηγούμενα χρόνια το κυριότερο εμπόδιο ανάπτυξης του τομέα των Κατασκευών, ενώ και οι δυσκολίες χρηματοδότησης επηρέασαν σημαντικά την κατασκευαστική δραστηριότητα στην Ελλάδα. Σημαντικά ζητήματα που αφορούν τα δημόσια έργα υποδομών είναι η έλλειψη ενιαίου εθνικού στρατηγικού σχεδίου για τις Υποδομές, η συρρίκνωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων (ΠΔΕ), προβληματικά σημεία στο σύστημα δημοπράτησης και ανάθεσης έργων, οι ελλιπείς μηχανισμοί ελέγχου και επίβλεψης στα δημόσια έργα (κόστος, τεχνική αρτιότητα), η εστίαση των δημοπρατούμενων έργων στο κόστος κατασκευής και όχι στην ποιότητα και στο κόστος συντήρησης και διαχείρισης, οι καθυστερήσεις πληρωμών και η έλλειψη ρευστότητας των επιχειρήσεων.

Η σημαντική μείωση του αριθμού των νέων έργων οδήγησε σε οξύτατο ανταγωνισμό στις δημοπρατήσεις έργων και σημαντική αύξηση του ποσοστού των εκπτώσεων στις υποβληθείσες προσφορές που συχνά συνοδεύονται από προβλήματα όπως χρονοβόρες διαδικασίες αποπεράτωσης, αμφιλεγόμενη ποιότητα κατασκευής των έργων, υπερβάσεις προϋπολογισμού, καθυστερήσεις ολοκλήρωσης και υψηλές δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας των έργων στο μέλλον και αθέμιτο ανταγωνισμό στις υγιείς επιχειρήσεις. 

Η αναγκαιότητα μεταρρυθμίσεων 
 

Προκειμένου ο κλάδος να αποτελέσει ξανά στιλοβάτη της εθνικής ανάκαμψης και να δραστηριοποιηθεί με επενδύσειες εντάσεως κεφαλαίου με μοναδικά πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία, πρέπει να δημιουργηθεί ένα κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο. 

Η δημοπράτηση έργων με ένα υγιές κι ασφαλές σύστημα έχει επομένως τεράστια σημασία για τον κλάδο των Κατασκευών, αλλά και για την εθνική οικονομία αν ληφθεί υπόψη η στρατηγική σημασία του τομέα για την επαύξηση των δυνατοτήτων οικονομικής μεγέθυνσης και την υλοποίηση σημαντικών έργων το επόμενο διάστημα. 

Οι μεταρρυθμίσεις που εισήχθησαν πρόσφατα με τον Ν.4782/2021 για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, όπως η ενίσχυση του συστήματος μελέτη – κατασκευή, η αντιμετώπιση των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών (ΑΧΠ) στα έργα, η ενίσχυση των πολλαπλών κριτηρίων ανάθεσης, η ιδιωτική επίβλεψη έργων, η διαιτητική και η συμβιβαστική επίλυση διαφορών, ο εκσυγχρονισμός και ψηφιοποίηση διαδικασιών, το ενιαίο σύστημα τεχνικών προδιαγραφών και τιμολόγησης τεχνικών έργων και μελετών κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. 

Απαιτείται ωστόσο, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, η ταχεία υλοποίηση αρκετών διοικητικών πράξεων που θα επιτρέψουν την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, ώστε τόσο η δημόσια διοίκηση όσο και η Βιομηχανία Υποδομών και Κατασκευών να εξοικειωθούν στα νέα δεδομένα, να εντοπιστούν και να διορθωθούν ενδεχόμενα προβλήματα που θα ανακύψουν στην πράξη.

Οι απαιτούμενες παρεμβάσεις που θα αλλάξουν τον κατασκευαστικό χάρτη
 

Στη μελέτη αναφέρονται πεδία αναγκαίων παρεμβάσεων, οι οποίες θα επηρεάσουν τον βαθμό στον οποίο η Βιομηχανία Υποδομών και Κατασκευών θα συμβάλλει στους εθνικούς αναπτυξιακούς στόχους τα επόμενα χρόνια. Συνοπτικά, οι κύριες κατευθύνσεις για την εξασφάλιση και ενίσχυση της συνεισφοράς του τομέα των Κατασκευών στην αναπτυξιακή διαδικασία της χώρας μας, περιλαμβάνουν τα εξής:     

  • Οικοδόμηση εμπιστοσύνης στη Βιομηχανία Υποδομών και Κατασκευών για την τρέχουσα αλλά και τη μελλοντική κατασκευαστική δραστηριότητα, με επιλογή έργων και μεταρρυθμίσεων που θα έχουν διατηρήσιμο αποτέλεσμα σε βάθος χρόνου.
     
  • Συντονισμός μεταξύ Κυβέρνησης, Περιφερειών και Βιομηχανίας Υποδομών και Κατασκευών για την υλοποίηση των έργων υποδομής στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και των λοιπών εργαλείων χρηματοδότησης. Μείωση χρόνου για την αδειοδότηση και τη χρηματοδότηση για την επιτάχυνση της ολοκλήρωσης των έργων.
     
  • Ενίσχυση συνεργασίας δημοσίου και ιδιωτικού τομέα – Διαφάνεια στις συμβάσεις και προσέλκυση περισσότερων ιδιωτικών κεφαλαίων στις υποδομές – Αξιοποίηση των ΣΔΙΤ με καινοτομίες στον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση, όπως η εισαγωγή Πρότυπων Προτάσεων με όρους που θα τις καταστήσουν αποδοτικές.
     
  • Ισορροπημένη προσέγγιση στη χρήση ΣΔΙΤ για την ανάπτυξη δημόσιων υποδομών που θα λαμβάνει υπόψη τις βέλτιστες τεχνοοικονομικά λύσεις για κάθε έργο, καθώς και την υφιστάμενη διάρθρωση μεγέθους των μελετητικών και κατασκευαστικών επιχειρήσεων (πολύ μικρό μέγεθος), παρέχοντας αντικείμενο δραστηριότητας και στις μικρές επιχειρήσεις του τομέα – Παροχή κινήτρων για τη σταδιακή αύξηση του μεγέθους των πολύ μικρών επιχειρήσεων του τομέα, ώστε να βελτιωθεί η παραγωγικότητα, η τεχνογνωσία και οι δυνατότητές τους στην ανάληψη έργων στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
     
  • Ενίσχυση της ικανότητας των δημόσιων φορέων (αναθετουσών αρχών) για τον σχεδιασμό και την παρακολούθηση έργων.
     
  • Ανάπτυξη Εθνικού Συστήματος Τεχνικών Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Έργων για την εξομάλυνση προβλημάτων που υπάρχουν στο σύστημα ανάθεσης δημόσιων έργων (π.χ. βελτίωση στην κατάρτιση και παρακολούθηση των προϋπολογισμών των έργων και εντοπισμός ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών).
     
  • Περαιτέρω παρεμβάσεις για τη βελτίωση του συστήματος δημόσιων προμηθειών, όπως επέκταση ψηφιοποίησης, τυποποίηση διαδικασιών και συμβάσεων, εισαγωγή πολλαπλών αντικειμενικών και μετρήσιμων κριτηρίων αξιολόγησης, διασφάλιση αξιόπιστων μελετών, ευρεία χρήση εξωδικαστικών τρόπων επίλυσης διαφορών, όπως είναι η διαμεσολάβηση, οι επιτροπές εμπειρογνωμόνων και η διαιτησία, κ.ά.
     
  • Θεσμοθέτηση ανεξάρτητου Συμβουλίου Υποδομών και Ειδικής Υπηρεσίας Υποδομών.
     
  • Σύνταξη Εθνικού Στρατηγικού Σχεδιασμού Υποδομών, με καθορισμό προτεραιοτήτων και εξειδίκευση πόρων χρηματοδότησης για κρίσιμα έργα υποδομής σε μακροχρόνιο ορίζοντα. 
     
  • Αναμόρφωση της φορολογίας ακινήτων με κατάργηση του συμπληρωματικού ΕΝΦΙΑ για την τόνωση της αγοράς ακινήτων και της κατασκευαστικής δραστηριότητας και επαναφορά του μέτρου έκπτωσης τόκων για νέα στεγαστικά δάνεια πρώτης κατοικίας.
     
  • Παροχή κινήτρων για τον εκσυγχρονισμό του τομέα, με ένταξη και των επιχειρήσεων του κατασκευαστικού τομέα στον αναπτυξιακό νόμο.