LIBERALL
THINK TANKST
FORUMF
ΥΓΕΙΑY
ARTNEWSA
Σάββατο 12/05/18
2ος χρόνος, ημέρα 923η

Ο «Phylax» και η αδυναμία μας να διαφυλάξουμε το δημόσιο χώρο από το βανδαλισμό

Print Friendly and PDF
-A +A
Ο «Phylax» και η αδυναμία μας να διαφυλάξουμε το δημόσιο χώρο από το βανδαλισμό

© Twitter, @ggkriniaris

Από την Αννίτα Αποστολάκη

Χθες τα ξημερώματα, άγνωστοι έριξαν το γλυπτό Phylax του Κωστή Γεωργίου από το μεταλλικό κύλινδρο-βάθρο στο οποίο είχε στηθεί δίπλα στις ράγες του τραμ στο Φλοίσβο, στο Παλαιό Φάληρο. Ανεξαρτήτως του κατά πόσο συμφωνεί κανείς με την αισθητική του έργου, τα ανορθόδοξα που έχουν συμβεί τον τελευταίο καιρό με τη συγκεκριμένη περίπτωση, -με αποκορύφωμα το χθεσινό-, αποκαλύπτουν το σκοταδισμό που εξακολουθεί να επικρατεί σε μεγάλη μερίδα του κόσμου, καθώς και της αδυναμίας της πολιτείας να καταστήσει σαφές το αυτονόητο: ότι η τέχνη είναι μια πνευματική μορφή έκφρασης και τέτοιες ακραίες ενέργειες βανδαλισμού αποτελούν πράξεις λογοκρισίας και κατ' επέκταση, ενδείξεις του εκφασισμού της κοινωνίας μας.

Ιστορίες αγνής ελληνικής τρέλας

Στον υπαρκτό σουρεαλισμό της χώρας στην οποία ζούμε, ορισμένοι κάτοικοι της περιοχής, συνοδεία του εφημέριου του Ι.Ν. Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης Π. Φαλήρου, έκαναν αγιασμό στο άγαλμα (!?), ενώ είχε προηγηθεί και βανδαλισμός του αγάλματος από αγνώστους, με λευκή μπογιά. Απ' ό,τι φαίνεται, ο αγιασμός δεν κατάφερε να «ξορκίσει το κακό», οδηγώντας κάποιους -που λέγεται πως ήταν μέλη γνωστής ακροδεξιάς κομματικής οργάνωσης- να γκρεμίσουν το Phylax από το βάθρο του. Ένα σκηνικό  που όσο αστείο θα ήταν αν το βλέπαμε σε ταινία των Monty Python, άλλο τόσο επικίνδυνο γίνεται όταν συμβαίνει στην πραγματικότητα, σε μια χώρα που υποτίθεται ότι ασπάζεται τα ιδανικά της ελευθερίας του λόγου και της σκέψης της Δύσης και ήταν η γενέτειρα της κλασικής γλυπτικής (βλ. Φειδίας).

Οι πολέμιοι του έργου ευαγγελίζονται ότι έχουν εξοργιστεί επειδή, κατά τη γνώμη τους, ο Phylax απεικονίζει τον Αντίχριστο. Ο Κωστής Γεωργίου, πάλι, έχει πει στο CNN Greece ότι το έργο «δεν κρύβει συμβολισμούς και οποιεσδήποτε θρησκευτικού, χριστιανικού ή παραχριστιανικού περιεχομένου αναφορές».

Ακόμη κι αν δεν ήταν αυτή η πρόθεσή του, το γλυπτό περιέχει σύμβολα, όπως η κεφαλή αετού/γερακιού και η φτερωτή ανθρώπινη μορφή, τα οποία εδώ και αιώνες έχουν ταυτιστεί στο συλλογικό ασυνείδητο με θεολογικές προεκτάσεις (έχει γράψει εκτενώς για το θέμα ο Καρλ Γιουνγκ). Κάθε άλλο παρά δαιμονικές. Στην περίπτωση του γλυπτού του Γεωργίου, αυτό που μάλλον ενεργοποίησε αρνητικά το φορτωμένο από θρησκευτική ευλάβεια αίσθημα των κατοίκων της περιοχής ήταν το κόκκινο χρώμα, το οποίο, σε συνδυασμό με τη φτερωτή μορφή, έφερε τους κλασικούς ελληνορθόδοξους συνειρμούς με το Διάβολο -αντί π.χ. με τον αιγυπτιακό θεό ήλιο Ρα, με το σώμα ανθρώπου και την κεφαλή γερακιού, ή με τον Ίκαρο ή το φύλακα Τάλω της ελληνικής μυθολογίας.

Θα πει κάποιος ότι αυτοί οι συνειρμοί προϋποθέτουν ένα -καθόλου δεδομένο, τελικά, στις μέρες μας- μορφωτικό επίπεδο (και εδώ επανέρχεται για ακόμη μια φορά το ζήτημα της παιδείας). Αντί, όμως, να προσπαθούμε να βγάλουμε άκρη με το τι συμβαίνει στο γεμάτο σύγχυση μυαλό των συνανθρώπων μας, ας εστιάσουμε στην ουσία: στο ότι, εν έτει 2018, μια μερίδα πολιτών εξακολουθεί να θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να βανδαλίζει δημόσια περιουσία και τη δημιουργία/έκφραση ενός καλλιτέχνη.

Η θέση των εικαστικών

Καθότι τα κριτήρια επιλογής του καλλιτέχνη από το Δήμο Παλαιού Φαλήρου δεν είναι πολύ ξεκάθαρα και η καλλιτεχνική αξία του έργου αμφίβολη, ο ευρύτερος κόσμος της τέχνης δεν έχει τοποθετηθεί ιδιαίτερα ως προς το θέμα. Ο Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, κ. Μιλτιάδης Παπανικολάου, τοποθετήθηκε δημόσια με επιστολή του προς το δήμο,  ορθώς καταδικάζοντας τα συμβάντα ως, μεταξύ άλλων, μια προσπάθεια «να χαλιναγωγηθεί η ελεύθερη έκφραση», συνδέοντάς τα με τα αντίστοιχα του 2003 στην έκθεση Outlook. Μετά, όμως, τη χθεσινή επίθεση, και το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος (ΕΕΤΕ) τοποθετήθηκε επίσημα και την καταδίκασε απερίφραστα.

Όπως διαβάζουμε στην επιστολή του, το ΕΕΤΕ εξέφρασε βαθύτατη λύπη «όταν έστω μία μικρή μερίδα της κοινωνίας χειραγωγείται από αυθαίρετες ερμηνείες ενός έργου τέχνης. Κινητοποιούνται εναντίον του για να γλιτώσουν από ένα φανταστικό-ανύπαρκτο "σατανά", όταν οι ζωές μας καταστρέφονται καθημερινά από αποφάσεις επίγειων "σατανάδων" με όνομα και ιδιότητες συγκεκριμένες. Οι επιθέσεις με βάρβαρο πρακτικό τρόπο στην τέχνη και στην ιδεολογία γενικά, αποτελούν φαινόμενο εξαιρετικά επικίνδυνου εκφασισμού της κοινωνίας μας».

Αρχικά, βέβαια, το ΕΕΤΕ είχε διαφωνίσει με τη διαδικασία τοποθέτησης του έργου, δεδομένου ότι δεν είχε προηγηθεί «κρίση αισθητικής αρτιότητας» που, όπως γράφει σε μια επιστολή προς το Δήμαρχο Παλαιού Φαλήρου κ. Διονύση Χατζηδάκη στις 11/01/2018, γίνεται πάντα για την τοποθέτηση καλλιτεχνικών έργων στο δημόσιο χώρο. Συγκεκριμένα, διαβάζουμε ότι: «Η τοποθέτηση έργων τέχνης σε δημόσιο χώρο διέπεται από συγκεκριμένη νομοθεσία είτε αφορά αγορά είτε δωρεά. Στην περίπτωση αγοράς έργου συνολικού κόστους άνω των 5.000 ευρώ (αμοιβή του καλλιτέχνη μαζί με το κόστος κατασκευής) απαιτείται η διενέργεια πανελλήνιου καλλιτεχνικού διαγωνισμού, ενώ στην περίπτωση δωρεάς προς το Δήμο, θα ήταν χρήσιμο να έχει προηγηθεί γνωμάτευση περί της αισθητικής αρτιότητας του έργου, από Επιτροπή Αισθητικής Αρτιότητας, προκειμένου να διασφαλιστεί ευρύτερη αποδοχή του έργου και το καλύτερο δυνατό αισθητικό αποτέλεσμα σε συνδυασμό με τον περιβάλλοντα χώρο.»

Η Αιμιλία Παπαφιλίππου, η οποία δραστηριοποιείται με τα έργα της στο δημόσιο χώρο και, μεταξύ άλλων, είχε εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην Μπιενάλε του Σάο Πάολο το 1991, σχολιάζει ότι «κίνδυνοι βανδαλισμού και απρέπειας ελλοχεύουν πάντοτε για τα έργα που τοποθετούνται και στο δημόσιο, αλλά και οπουδήποτε αλλούς». Όπως λέει στα Νέα της Τέχνης η διακεκριμένη εικαστικός, η οποία το 2014 είχε παρουσιάσει στην Αρχαία Αγορά Αθηνών την εγκατάσταση και προβολή Παλμικά Πεδία, με ανάθεση του Οργανισμού ΝΕΟΝ«Σκοπός του έργου τέχνης είναι να διαμορφώνει συνείδηση, είτε βρίσκεται στον ιδιωτικό είτε βρίσκεται στο δημόσιο χώρο. Από τη στιγμή που ένας καλλιτέχνης εκθέτει το έργο του, πόσο μάλλον στο δημόσιο χώρο, είναι ενήμερος ότι θα υποστεί κριτική. Κριτική, όμως, δεν αποτελεί ο βανδαλισμός, ο οποίος έχει γίνει τρόπος ζωής στην ελληνική πραγματικότητα! Από φοιτήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών θυμάμαι να βγαίνω από τα εργαστήρια όπου δουλεύαμε και να παρατηρώ πώς βανδάλιζαν συστηματικά, με σεξουαλικού περιεχομένου συμβολισμούς μάλιστα, το άγαλμα και της Λέλας Καραγιάννη που κατέληξε αποκεφαλισμένο, αλλά και της "Βορείου Ηπείρου" που ήταν έξω από τη σχολή, και τα δύο στην Τοσίτσα. Συνεπώς, αναρωτιέμαι γιατί ασχολούμαστε τώρα μόνο με αυτό, όταν θα πρέπει να μιλήσουμε γενικά για την έλλειψη σεβασμού και όλους τους βανδαλισμούς που γίνονται συστηματικά χρόνια τώρα σε αγάλματα, δημόσια κτίρια και δημόσιους χώρους.»

Όντως πρέπει κάποια στιγμή να ανοίξει ο διάλογος για την ανοχή που δείχνουμε ως κοινωνία σε τέτοιου είδους βανδαλιστικές ενέργειες. Φυσικά και ένα έργο, από τη στιγμή που τοποθετείται στο δημόσιο χώρο, είναι έκθετο στην κριτική του κοινού και φυσικά δεν είναι υποχρεωτικό ότι θα αρέσει σε αυτό. Αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιλέγει το κοινό να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του είναι θέμα παιδείας και το να μη σέβεσαι τη δημόσια περιουσία και την πνευματική δημιουργία, επειδή απλώς δεν ανταποκρίνεται στο προσωπικό σου γούστο, σε βάθος χρόνου οδηγεί σε καθόλου ευχάριστα μονοπάτια...

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η εικαστική δημιουργία είναι λιγότερο επικίνδυνη για την κοινωνία μας από όλους όσους εκμεταλλεύονται την ημιμάθεια για να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη προς άγνωστα συμφέροντα.

Επιστροφή στην mobile έκδοση.