Artnews

Όταν ο Van Gogh γνώρισε τον Hiroshige: Η επιρροή της ιαπωνικής κουλτούρας στο έργο του Ολλανδού καλλιτέχνη

2018-02-13 10:36:00

Vincent van Gogh, Πορτραίτο του Julien Tanguy, 1887 © Musée Rodin

Από την Αναστασία Μανιουδάκη

«Όλη μου η δουλειά βασίζεται, σε κάποιο βαθμό, στην ιαπωνική τέχνη». Αυτά γράφει ο Vincent van Gogh στον αδερφό του Theo στις 15 Ιουλίου του 1888. Υπάρχει, λοιπόν, καλύτερο μέρος για να παρουσιαστεί μια έκθεση που μελετά αυτή την επιρροή του, από την ίδια τη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου;

Μάλλον όχι. Γι' αυτό, αυτή την περίοδο, μέχρι τις 4 Μαρτίου, το κοινό μπορεί να επισκεφθεί την πιο εμπεριστατωμένη έκθεση πάνω στο θέμα στο Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Κιότο της Ιαπωνίας. Και επειδή για εμάς εδώ στην Ευρώπη η Ιαπωνία πέφτει λίγο μακριά, την άνοιξη (24 Μαρτίου- 24 Ιουνίου) θα έχουμε τη δυνατότητα να επισκεφθούμε την ίδια έκθεση στο Μουσείο Van Gogh στο Άμστερνταμ.

Η επιρροή της ιαπωνικής κουλτούρας στο έργο των Ιμπρεσιονιστών και Μεταϊμπρεσιονιστών του 19ου αιώνα είναι, χωρίς αμφιβολία, ισχυρή. Η Ιαπωνία, μια χώρα που με επιμονή κρατούσε τα σύνορά της κλειστά για πολλά χρόνια, στα μέσα του 19ου αιώνα συμφώνησε ξανά να αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με τη Δύση. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα ιαπωνικά έργα τέχνης και κυρίως ξυλογραφίες να βρουν το δρόμο τους προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όσον αναφορά τον Van Gogh, ανακάλυψε και αυτός την ιαπωνική τέχνη όταν εγκαταστάθηκε πια στο Παρίσι.

Οι ξυλογραφίες ανήκουν στην τεχνική ukiyo-e. Στη Δύση ίσως το πιο γνωστό έργο είναι Το Μεγάλο Κύμα του Katsushika Hokusai. Το ξεχωριστό ύφος αυτών των έργων και η μεγάλη διαφορά που είχαν από την τότε ευρωπαϊκή τέχνη ήταν οι λόγοι που οι νέοι καλλιτέχνες βρήκαν πρόσφορο έδαφος για πειραματισμό. Θαύμασαν τις μινιμαλιστικές συνθέσεις, τα έντονα χρώματα, την απουσία έντονης προοπτικής και τις νέες και παράδοξες οπτικές γωνίες.

Katsushika Hokusai, The Great Wave Off Kanagawa, περ. 1829-1833

Ο Van Gogh αντέγραψε κάποιες από αυτές τις ξυλογραφίες, πολλές φορές προσθέτοντας στοιχεία από διάφορα έργα ώστε το αποτέλεσμα να μοιάζει πιο εξωτικό. Δεν έμεινε, όμως, σ’ αυτό, αλλά άρχισε να ενσωματώνει αυτές τις επιρροές και στο υπόλοιπο έργο του. Στην ιαπωνική επιρροή, λοιπόν, οφείλονται κάποια από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τεχνικής του, όπως η απουσία έντονης προοπτικής και οι μεγάλες επιφάνειες έντονου χρώματος.

Υπάρχουν έργα, όπως η ανθισμένη αμυγδαλιά που ζωγράφισε ως δώρο στο νεογέννητο ανιψιό του, που αποτελούν φόρο τιμής στην ιαπωνική τέχνη. Στο πορτραίτο του Jules Tanguy (βλ. κύρια φωτογραφία άρθρου), η ιαπωνική επιρροή είναι εμφανής τόσο στο ύφος όσο και -πιο ξεκάθαρα- στο βάθος του έργου, όπου βλέπουμε τμήμα της συλλογής του ίδιου του ζωγράφου. Τα ίδια στοιχεία, όμως, τα βλέπουμε και σε έργα με ευρωπαϊκή θεματολογία, όπως για παράδειγμα στο περίφημο δωμάτιο του καλλιτέχνη.

Vincent van Gogh, Ανθισμένη Αμυγδαλιά, 1890

Η ιαπωνική κουλτούρα έδωσε αναμφίβολα μια ξεχωριστή πνοή στην ευρωπαϊκή τέχνη. Η διαφορετική οπτική ενός εξωτικού πολιτισμού ανανέωσε το πεδίο της μοντέρνας τέχνης στα τέλη του 19ου αιώνα. Γεγονός που αποδεικνύει πως ο καλλιτεχνικός συγκρητισμός έχει πολλά να προσφέρει στην καλλιτεχνική πρόοδο. Ο Van Gogh ήταν, εν αγνοία του, ανάμεσα στους πρωτοπόρους αυτής της τεχνοτροπίας, δημιουργώντας έτσι το δικό του, ιδιότυπο ύφος, που συγκινεί και επηρεάζει μέχρι τις μέρες μας.

*Ο Utagawa Hiroshige (1797-1858) ήταν Ιάπωνας καλλιτέχνης της τεχνοτροπίας ukiyo-e, έργα του οποίου είχε αντιγράψει, όπως βλέπετε παρακάτω.

Utagawa Hiroshige

Vincent van Gogh