Artnews

Μήπως θα έπρεπε να ανησυχήσουμε για το μέλλον των μικρών γκαλερί;

2017-12-02 12:14:00

Manuel Botelho, Matchbox: Portugal is Not a Small Country, 2010, άποψη εγκατάστασης στη Miguel Nabinho Gallery στη Λισαβόνα © Manuel Botelho, CC BY-SA 3.0

Μετά από έναν καταιγισμό ειδήσεων για λουκέτα, διαγράφεται δύσκολο το μέλλον για τις μικρές γκαλερί; Ή μήπως νέες πρωτοβουλίες τους δίνουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν να προβάλλουν ανερχόμενους καλλιτέχνες και πειραματική τέχνη;

Ο Alain Servais, συλλέκτης σύγχρονης τέχνης με έδρα τις Βρυξέλλες, σχολιάζει: «Θα επικεντρωθώ στις μικρότερες γκαλερί που προβάλλουν το είδος της πειραματικής τέχνης που θεωρώ ότι είναι το μόνο είδος που αξίζει να διατηρηθεί για τις μελλοντικές γενιές. Θα τις αποκαλέσω "περιπετειώδεις" γκαλερί. Διότι διαφέρουν από το 1% των γκαλερί που είναι πολύ επιτυχημένες μένοντας στην ασφάλεια της εκδοχής της σύγχρονης τέχνης που τους συμφέρει. Όπως και στις βιομηχανίες της μόδας, του αθλητισμού και της ψυχαγωγίας, η νοοτροπία του "ο νικητής τα παίρνει όλα" έχει οδηγήσει σε έναν ακριβό ανταγωνισμό μεταξύ των γκαλερί, για να προσελκύσουν και να διατηρήσουν τους καλλιτέχνες με τους οποίους είναι σίγουροι ότι θα κάνουν πωλήσεις.

Το χάσμα μεγαλώνει μεταξύ της ζήτησης για τέχνη που κάνει πωλήσεις και τέχνη που αναγνωρίζεται και βραβεύεται από τους κριτικούς -όπως και το χάσμα μεταξύ των μεγάλων γκαλερί που μεγαλώνουν και επεκτείνονται (και αυτών που θέλουν να μπουν σε αυτές) και των ευάλωτων ανερχόμενων ή μεσαίου μεγέθους γκαλερί. Oι γκαλερί που κλείνουν προσφέρουν τέχνη που δεν ταιριάζει με την τρέχουσα ζήτηση. Εάν κοιτάξει κανείς τη λίστα των γκαλερί που έκλεισαν φέτος, θα βρει πολλές γκαλερί με ένα "εναλλακτικό" πρόγραμμα: Andrea Rosen, Freymond-Guth, Carroll/Fletcher, MOT International, Micky Schubert, Rampa Istanbul, Silberkuppe, CRG Gallery, Vilma Gold, Limoncello, Murray Guy, D+T, RaebervonStenglin, Kansas, κτλ.

Ως συλλέκτης, δε με πειράζει που άλλοι σπαταλούν λεφτά ή "επενδύουν" σε αυτό που εγώ θεωρώ ασήμαντη αλλά της μοδός τέχνη. Αυτό που πραγματικά με προβληματίζει είναι ότι η κυριαρχία μη εξευγενισμένων χρηματικών πηγών υπαγορεύει το τι εκτίθεται σε "επιτυχημένες" γκαλερί και φουάρ τέχνης, και σε μικρότερο βαθμό, σε μουσεία και μπιενάλε. Ανησυχώ για την ομογενοποίηση του κόσμου της τέχνης και για το αν ένας πιο πειραματικός τύπος τέχνης μπορεί να επιβιώσει σε αυτό που έχει περιγραφεί ως "η σκιά της βιομηχανοποίησης της αγοράς της τέχνης".

Σε αυτό το πλαίσιο, τα λόγια του επιμελητή Jens Hoffmann, σε μια συνέντευξη στο Blouin Artinfo, είναι ιδιαίτερα κατατοπιστικά: "Προσωπικά αισθάνομαι ότι ο λόγος που βρισκόμαστε ακόμη σε μια συντηρητική παραγωγή τέχνης είναι γιατί υπάρχουν όλα αυτά τα ιδρύματα που εξαρτώνται από μια πολύ παραδοσιακή κατανόηση της τέχνης. Οι σχολές καλών τεχνών χρειάζονται φοιτητές, και οι φοιτητές θέλουν να κάνουν καριέρα και να τους εκπροσωπήσει μια γκαλερί, και οι γκαλερί χρειάζονται πράγματα για να πουλήσουν, και οι φουάρ τέχνης χρειάζονται τις γκαλερί -και πάει λέγοντας. Είναι ένα σύστημα που δε θα μπορούσε να είναι βιώσιμο αν οι καλλιτέχνες ήταν πραγματικά ριζοσπαστικοί και δεν παρήγαγαν εμπορεύσιμα έργα. Δε λέω ότι οι καλλιτέχνες δε θα έπρεπε να βγάζουν τα προς το ζην. (...) Αλλά ως επιμελητής, νομίζω ότι πρέπει να αναρωτηθούμε, "Και τώρα τι; Τι έπεται;"

Άλλη μία από τις πιέσεις που δέχονται οι περιπετειώδεις γκαλερί είναι το να διαφημίσουν τους εαυτούς τους προς το ίδιο κοινό με τις μεγάλες γκαλερί, ιδιαίτερα μέσα από τη συμμετοχή τους σε φουάρ τέχνης που φτάνουν στα όρια τις περιορισμένες πηγές χρημάτων και ανθρώπινου δυναμικού που διαθέτουν. Οι φουάρ που ενδιαφέρονται να έχουν ένα ποικίλλο και δυναμικό καλλιτεχνικό οικοσύστημα, έχουν μειώσει το κόστος συμμετοχής σε συγκεκριμένες ενότητες, -όπως η Focus στην Frieze, η Presents στο Armory Show, και η Statements στην Art Basel-, οι οποίες έχουν ως στόχο τις περιπτειώδεις γκαλερί. Αλλά πολλές τέτοιες ενότητες είναι μικρότερες από αυτό που ήταν: όπως κάθε εμπορική οντότητα, οι φουάρ τέχνης έχουν μια ευθύνη απέναντι στους μετόχους τους.

Οπότε ναι, ανησυχώ για το μέλλον των περιπετειωδών γκαλερί, αλλά πιο ευρύτερα για μια ολόκληρη γενιά καλλιτεχνών που βρίσκεται υπό πίεση από την αγορά, για να ομογενοποιηθεί. Αυτό μου χτυπάει κάθε φορά που διαβάζω μια ανακοίνωση ότι ακόμη μία γκαλερί σύγχρονης τέχνης θα εκπροσωπήσει την παρακαταθήκη ενός καλλιτέχνη που έχει πεθάνει ή ένα μεγάλο καλλιτέχνη που "ανακαλύφθηκε" ξανά. Ποιος θα μείνει για να υπερασπιστεί την τρέχουσα γενιά ανερχόμενων καλλιτεχνών;

Λύσεις υπάρχουν. Χρειαζόμαστε περισσότερη συνεργασία μεταξύ εκείνων που θέλουν να στηρίξουν μια πιο προκλητική εκδοχή της τέχνης: γκαλερί, επιμελητών, συγγραφέων, κριτικών και συλλεκτών (ναι, και αυτοί φέρουν μεγάλο μέρος της ευθύνης!). Είμαι αισιόδοξος για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών όπως οι Condo και Okey Dokey, οι οποίες επιτρέπουν στις περιπετειώδεις γκαλερί να αναπτύξουν τη διεθνή παρουσία τους δίνοντας το χώρο τους σε άλλες γκαλερί από άλλες πόλεις -αν και φοβάμαι ότι οι συμμετέχουσες γκαλερί θα εκθέτουν ως επί το πλείστον έργα που μπορούν να πακετάρουν και να μεταφέρουν με ένα αεροπλάνο. Η τέχνη πρέπει να παραμείνει φιλόδοξη, εάν πρόκειται να έχει έναν αντίκτυπο. Έπειτα, υπάρχουν και οι pop-up χώροι, όπως οι Ruberta και Independent Régence, συνεργατικοί εκθεσιακοί χώροι που καλωσορίζουν γκαλερί από το εξωτερικό, καθώς και νομαδικές, χαμηλού κόστους φουάρ τέχνης, όπως οι Spring/Break Art Show, Material, Poppositions και Parallel.

Η διατήρηση της ποικιλίας απαιτεί, επίσης, καλύτερη στρατηγική σκέψη και μεγαλύτερο επιχειρηματικό δαιμόνιο, προσόντα των οποίων στερούνται πολλές από τις μικρότερες γκαλερί. Περιλαμβάνει μια πολύ καλύτερη χρήση των social media, έτσι ώστε να εδραιωθεί η πιο σπάνια και πιο διάσπαρτη ζήτηση για προκλητική τέχνη. Και τέλος, χρειάζεται να περιορίσουν οι γκαλερίστες την ατομικιστική συμπεριφορά που κάνει τη συνεργατική δραστηριότητα τόσο δύσκολη σε αυτόν τον τομέα. Εάν δε δουλέψουν περισσότερο μαζί, θα τους εξαφανίσει η δύναμη των οίκων δημοπρασιών και των μεγάλων γκαλερί.»

© Art Licks

Η Holly Willats, διευθύντρια του Art Licks, συμφωνεί και δίνει έμφαση στη σημασία που έχει η συνεργασία για την ανάδειξη πειραματικών καλλιτεχνικών πρακτικών, μέσα από την εμπειρία που έχει αποκομίσει από τον οργανισμό της στο Λονδίνο: «Το 2008, όταν έσπασε η οικονομική φούσκα, η αγορά της τέχνης δέχτηκε ένα ισχυρό πλήγμα -αλλά αντί να προσαρμοστεί και να αναδιαρθρωθεί, οι γκαλερί στο Λονδίνο συνέχισαν να λειτουργούν όπως και πριν, με αποτέλεσμα πολλές μικρές εμπορικές γκαλερί τώρα να κλείνουν. Εκτός αυτού, περικοπές στις επιχορηγήσεις, απαράδεκτα υψηλά δίδακτρα για φοιτητές καλών τεχνών και αφάνταστα κόστη ενοικίασης, τόσο για σπίτι όσο και για εργαστήριο, έχουν σημαντική επίδραση στις τέχνες.

Τα πράγματα θα γίνουν ακόμη πιο δύσκολα για τις μικρότερες γκαλερί τα επόμενα χρόνια, εάν δεν ξεκινήσουν να κάνουν ορισμένες ριζοσπαστικές αλλαγές. Στα άγνωστα νερά του Brexit και της πολιτικής αστάθειας στην Ευρώπη (και ακόμη παραπέρα), πλέον μοιάζει να ενέχει ρίσκο το να βασίζεσαι στην αγορά της τέχνης για να συντηρήσεις μια μικρή επιχείρηση. Την ίδια στιγμή, οι μεγαλύτερες γκαλερί και οι διεθνείς φουάρ τέχνης μοιάζουν να γίνονται όλο και πιο ισχυρές.

Μικρότερες εμπορικές γκαλερί θα μπορούσαν να μάθουν κάτι από τους μη κερδοσκοπικούς χώρους που διατηρούν καλλιτέχνες στο Λονδίνο. Το 2010 ξεκίνησα το Art Licks, έναν καλλιτεχνικό οργανισμό που παρέχει στήριξη και φωνή σε λιγότερο γνωστές δραστηριότητες που απαρτίζουν την εικαστική σκηνή του Λονδίνου. Το ετήσιο φεστιβάλ μας Art Licks Weekend, περιλαμβάνει συνεργασίες με χώρους που διατηρούν καλλιτέχνες και ανεξάρτητα projects στην πόλη, και προβάλλει τη συμβολή επιμελητών και καλλιτεχνών στην αρχή της καριέρας τους στο κεφάλαιο.

Για πέντε χρόνια, ο εναλλασσόμενος χάρτης αυτού του δρώμενου έχει τονίσει τη μετατόπιση της γεωγραφίας των μικρών, μη κερδοσκοπικών χώρων του Λονδίνου. Είναι πολύ πιο διάσπαρτοι απ' ό,τι ήταν κάποτε, δε συγκεντρώνονται πια απλώς στο ανατολικό ή νοτιο-ανατολικό Λονδίνο, αλλά εμφανίζονται επίσης στο βορρά ή στα άκρα της πόλης: κάθε χρόνο ο χάρτης αποκαλύπτει πώς οι εξελίξεις στα μεσιτικά και τα αυξανόμενα κόστη ενοικίασης έχουν αναγκάσει τους ανθρώπους να μετακινηθούν. Τα αυξανόμενα κόστη ενοικίασης είναι ένα γνωστό πρόβλημα για τις γκαλερί, αλλά το φεστιβάλ παρουσιάζει την ταχύτητα με την οποία τα project spaces της πόλης προσαρμόζονται και μετατοπίζονται, για να συνεχίσουν: το πώς μετασχηματίζουν το μοντέλο τους και αναδιαμορφώνουν γρήγορα τους εαυτούς τους, για να παραμείνουν επίκαιρα με το πολιτιστικό τοπίο που αλλάζει.

Το 2017, για τα πέντε χρόνια του φεστιβάλ, η θεματική του Art Licks Weekend ήταν "Βρίσκοντας Λύσεις". Το φεστιβάλ εξερεύνησε τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους καλλιτέχνες και επιμελητές δουλεύουν μαζί, για να συνεχίσουν να δημιουργούν προκλητική νέα δουλειά και εκθέσεις, παρουσιάζοντας πολλά παραδείγματα από projects που ήταν εφευρετικά όσον αφορά το τι μπορεί να είναι ο χώρος μίας γκαλερί. Για παράδειγμα, η CAMPerVAN πήρε μια ιδέα από την ονοματοδοσία της, τρεις διαφορετικές κολλεκτίβες χρησιμοποίησαν δημόσια πάρκα ως εκθεσιακούς χώρους, δύο projects χρησιμοποίησαν βάρκες σε κανάλια, η Cypher εξέθεσε έργο σε διαφημιστική πινακίδα αυτοκινητοδρόμου, η Word In Transit χρησιμοποίησε βαγόνι του μετρό και 10% από τα συμμετέχοντα projects βρήκαν ως λύση τον οικιακό χώρο. Το ανοιχτό μυαλό και η επένδυση σε μια κοινότητα, όπως αποτυπώνεται στο πρότζεκτ Favour Bank της Diaspore, είναι απαραίτητα από όλους τους τύπους των γκαλερί για να προχωρήσουν μπροστά.

Φυσικά, αυτοί είναι μη κερδοσκοπικοί χώροι, οπότε τα κίνητρα και οι ανάγκες τους είναι διαφορετικά από αυτά των εμπορικών γκαλερί, αλλά μοιράζονται παρόμοιους προβληματισμούς λόγω των περικοπών στις επιχορηγήσεις και την αύξηση των ενοικίων. Ο Sam Walker, συνιδρυτής του Assembly Point στο Peckham, (το οποίο καλύπτει τα λειτουργικά έξοδά του με το εισόδημα που βγάζει από την ενοικίαση χώρων εργαστηρίου), λέει ότι οι γκαλερί πρέπει να "βρουν νέους τρόπους έκθεσης που δεν επιβαρύνονται από το ενοίκιο και όλα τα άλλα κόστη που συνεπάγεται το να έχεις ένα μόνιμο χώρο. (...) Projects μικρής διάρκειας και εκθεσιακοί χώροι (ίσως) θα γίνουν ο κυρίαρχος τρόπος έκθεσης, όχι απλώς για τους λιγότερο γνωστούς και ανερχόμενους καλλιτέχνες."

Οι μικρότερες εμπορικές γκαλερί θα μπορούσαν να πάρουν ιδέες από την αντοχή και τα ένστικτα επιβίωσης αυτών των εκθεσιακών χώρων. Εάν οι γκαλερί μπορέσουν να αποτινάξουν το παραδοσιακό μοντέλο τους και να σκεφτούν ένα πιο ευέλικτο και εφευρετικό εκθεσιακό σχήμα για τους καλλιτέχνες τους, τότε θα μπορούσαν να ανασχηματίσουν το καθεστώς και να διευρύνουν τις ευκαιρίες τους μέσα από νέους τρόπους εργασίας.

Όμως, δεν είναι απλώς το μέλλον των μικρών γκαλερί για το οποίο θα έπρεπε να ανησυχήσουμε, αλλά για ολόκληρο το δίκτυο των τεχνών: το ίδιο πρέπει να κάνουμε και για τους μη κερδοσκοπικούς χώρους και για τους ίδιους τους καλλιτέχνες, οι οποίοι θα αρχίσουν να εγκαταλείπουν το Λονδίνο μαζικά, εάν τα πράγματα δε βελτιωθούν. Στο Λονδίνο, οι τέχνες έχουν διαρθρωθεί σε μια κατακόρυφη, από πάνω προς τα κάτω δομή της αγοράς, η οποία δεν ενθαρρύνει τον πειραματισμό. Εάν γινόταν μια συντονισμένη, συλλογική προσπάθεια για να αλλάξει αυτό, για να φανταστούμε από την αρχή τα πράγματα και να τα οδηγήσουμε προς μια νέα κατεύθυνση, θα μπορούσαμε να στηρίξουμε τους καλλιτέχνες με έναν πιο συναρπαστικό, συνεργατικό τρόπο, ο οποίος θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια εντελώς νέα δομή για το μέλλον.»

 

Πηγή: Apollo Magazine