Artnews

Ο Olafur Eliasson γράφει για το πώς η εγκατάστασή του στη National Gallery αλλάζει αντιλήψεις -με περισσότερους από έναν τρόπους

2017-12-01 12:15:00

Olafur Eliasson, Room for one colour (1997), Moderna Museet, Στοκχόλμη, 2015 © Olafur Eliasson, Φωτογραφία: Anders Sune Berg

Η εγκατάσταση του Olafur Eliasson Room for one colour (1997) είναι το τελευταίο έργο της έκθεσης της National Gallery Monochrome: Painting in Black and White (έως 18 Φεβρουαρίου 2018). Η έκθεση παρουσιάζει έργα από επτά αιώνες τέχνης και περιλαμβάνει 50 έργα από καλλιτέχνες που έκαναν -στις περισσότερες περιπτώσεις- επίτηδες μονοχρωματικά έργα, είτε πρόκειται για μαύρους και λευκούς πίνακες είτε για σχέδια σε grisaille, κίτρινα και μαύρα βιτρώ ή ένα δωμάτιο γεμάτο με κίτρινο φως. Σε αυτό το απόσπασμα από το κείμενο του Eliasson με τίτλο Your Monochromatic Listening, το οποίο εμφανίζεται στον κατάλογο της έκθεσης, ο Δανο-Ισλανδός καλλιτέχνης εξηγεί πώς το έργο του μπορεί να αλλάξει την αντίληψη των θεατών.

© Olafur Eliasson, Φωτογραφία: Anders Sune Berg

Στην εγκατάσταση Room for one colour (1997), όλος ο χώρος λούζεται σε φως από λάμπες μονής συχνότητας, οι οποίες εκπέμπουν φως περίπου 589 νανομέτρων σε μήκος κύματος, στην κίτρινη περιοχή του ορατού φάσματος. Στην αρχή βλέπει κανείς μόνο ένα κίτρινο φως, το οποίο κάνει όλα τα χρώματα να μοιάζουν με αποχρώσεις του κίτρινου, του γκρι και του μαύρου. Μόλις αισθανθείς άνετα με αυτήν την κατάσταση, με το βαθμό αφαίρεσης που συνεπάγεται, αρχίζεις να δίνεις προσοχή στο τι συμβαίνει με την όρασή σου. Η εμπειρία μπορεί να ποικίλλει, αλλά ο πιο προφανής αντίκτυπος του κίτρινου φωτός είναι η συνειδητοποίηση ότι η πραγματικότητα έξω διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την αντίληψη που έχουμε για αυτήν: η όραση αυτή καθεαυτή δεν είναι αντικειμενική και αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να μας κάνει να ξεκινήσουμε να βλέπουμε τους εαυτούς μας και τον κόσμο μας υπό διαφορετική σκοπιά. 

Ένα πολύ ξεκάθαρο παράδειγμα αυτού είναι το πώς ο εγκέφαλος προσαρμόζει το χρώμα γνωστών αντικειμένων, έτσι ώστε να τα κάνει να μοιάζουν το ίδιο χρώμα σε εντελώς διαφορετικές καταστάσεις φωτισμού: πειράματα έχουν δείξει ότι αν κοιτάξουμε, για παράδειγμα, μια εικόνα από μπανάνες, της οποίας το χρώμα μπορεί να μην είναι σωστό, ο εγκέφαλός μας διορθώνει αυτό που βλέπουμε σύμφωνα με αυτό που γνωρίζουμε, δίνοντας στις μπανάνες κίτρινη απόχρωση. Το χρώμα και η συνείδηση του χρώματος δεν είναι σταθερά πράγματα: όπως όλες οι πλευρές της πραγματικότητάς μας, είναι σχετικά.

Εάν άλλαζε το σύστημα αντίληψής μας, ο κόσμος θα μας έμοιαζε διαφορετικός. Φανταστείτε, για παράδειγμα, να μπορούσαμε να δούμε το υπέρυθρο ή το υπεριώδες φως επιπρόσθετα στο φάσμα που μπορούμε να αντιληφθούμε. Έρευνα γύρω από την αντίληψη του χρώματος σε ζώα και άτομα με αχρωματοψία μας έδειξε τη σημασία που έχει το χρώμα για τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε και σχετιζόμαστε με τον κόσμο. Ο αείμνηστος Francisco Varela, του οποίου το έργο για την ενσυναίσθηση και την ενσάρκωση με επηρέασε βαθιά, όπωε και πολλούς επιστήμονες και φιλοσόφους, υποστήριζε ότι το χάσμα μεταξύ της εμπειρίας των ανθρώπων για το χρώμα και της εμπειρίας των πουλιών είναι τόσο μεγάλο που δεν μπορούμε ούτε να το φανταστούμε: είναι σα να λες σε κάποιον που αντιλαμβάνεται τον κόσμο μόνο σε δύο διαστάσεις ότι υπάρχει και τρίτη.

Η εμπειρία του μονοχρωματικού φωτός μας προσφέρει μια ευκαιρία να φανταστούμε μια άλλη οπτική θέασης του κόσμου με ένα επαναρυθμισμένο σύστημα αντίληψης. Μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε τα όρια των αισθήσεών μας και μας βοηθά να δούμε τη σχετικότητα με την οποία αντιλαμβανόμαστε το χρώμα. Το να καταλάβουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το χρώμα μας κάνει να ξανασκεφτούμε πώς συγκροτούμε τον κόσμο γύρω μας. Μειώνοντας την εμπειρία στο ελάχιστο, η μονοχρωμία μας επιτρέπει να σκεφτούμε για το τι συμβαίνει όταν αντιλαμβανόμαστε κάτι, ότι και η αντίληψη είναι ένας τρόπος κατασκευής του κόσμου. Για μία στιγμή, μπορούμε να φανταστούμε πώς θα ήταν αν παθαίναμε αχρωματοψία ή αν γινόμασταν κάποιου είδους ζώο ή κάτι άλλο. Τι περίεργοι, νέοι κόσμοι θα προέκυπταν τότε;

Το παραπάνω είναι ένα επιμελημένο απόσπασμα του κειμένου «Your monochromatic listening», σελ. 209–11 (© 2017 Olafur Eliasson). Εκδόθηκε για πρώτη φορά στον κατάλογο της έκθεσης Monochrome: Painting in Black and White, στη National του Λονδίνου.